Euskadi 2020 Garapen Jasangarrirako Estrategia. 2011ko uztaila

Click here to load reader

Embed Size (px)

Transcript of Euskadi 2020 Garapen Jasangarrirako Estrategia. 2011ko uztaila

  • 1. EcOEUSKADI 2020: ETORKIzUN JASANGARRI bATERANzKO lEIhO ESTRATEGIKOA

2. EKOEKOEKO gizarteekonomiarena ekologiarena oso baten ahotsarenaEUSKADIkoGARAPEN JASANGARRIRAKOESTRATEGIA 2020 3. ARGITARALDIA:2011ko uztailaARGITARATzAILeA:eusko Jaurlaritza - Gobierno VascoIhobe, Ingurumen Jarduketarako Sozietate Publikoaecoeuskadi 2020ko Idazkaritza TeknikoaUrkixo zumarkalea 36, 6 (Bizkaia Plaza) 48011 BilboTel.: 94 423 07 43 Fax: 94 423 59 [email protected] www.ihobe.netDISeInuA eTA DIAGRAmAzIoA:Canaldirecto www.canal-directo.comITzuLPenA:Traductores e Intrpretes S.A.LeGe-GoRDAILuA:BI-2499/2011Liburu honen edukiak, oraingo edizioan, litzentzia honetan argitaratu dira:Aitortu Ez merkataritzarako Lan eratorririk gabe 3.0 Unported(http://creativecommons.org/licenses/by-ncnd/3.0/deed.eu)Txosten hau egiteko, % 100ean birziklatutako papera erabili da, klororik gabea. erabilitako paperak egiaztagirihauek ditu: Aingeru urdina, europako Iparraldeko Beltxarga eta europako etiketa ekologikoa. 4. AURKIbIDEA 04 AURKEZPENA 06 EcOEUsKAdi 2020:EtORKiZUN jAsANgARRi bAtERANZKOlEihO EstRAtEgiKOA 14 EcOEUsKAdi 2020 EstRAtEgiA: XEdEA 16 EcOEUsKAdi 2020 iKUsPEgiA 20 PRiNtZiPiO gidARiAK 24 hElbURU EstRAtEgiKOAK 32 jARdUERA-ildOAK 62 ZEhARKAKO iKUsPEgiAK 66 EcOEUsKAdi 2020renAgiNtE KOAdROA 74 EcOEUsKAdiko KUdEAKEtAEREdUA 80 sEKtOREKAKO POlitiKEtANjAsANgARRitAsUN iRiZPidEAKtXERtAtZEKO jARRAibidEAK 87 ERANsKiNAK 5. AURKEzPENAEusko Jaurlaritzak Garapen Jasangarrirakogarapen eta berrikuntzan inbertitzen duguna %lehenengo Estrategia onartu zuen 2011ko uztailaren 3raino iristea nahi dugu; berotegi-efektuko gasen5ean, EcoEuskadi 2020 izenarekin. Ekimen horrekigorpena % 20 murriztu nahi digu; eskola uzten dutenEuropako eskualde aurreratuenen artean jartzen duikasleen ehunekoa % 10etik behera jaitsi nahi dugu,Euskadi, jasangarritasunaren alorrean. eta pobreziaren mailaren azpian bizi diren pertsonen kopurua % 15etik behera.EcoEuskadi 2020 Ekonomia da, Ekologia da, gizarteoso baten ahots ekologikoren oihartzuna da. UneHalaber, EcoEuskadi 2020k lurraldeetan etahonetatik aurrera, erreferentziazko tresna da politika Udaletan egindako gogoeta estrategikoak ere jasopubliko guztiak lantzeko. Proiektu komun bat da, ditu, eta herrialdeari buruzko ikuspegi bateratueuskal herritarrek eta euskal herritarrentzat eraikia. batean finkatu ditu. Instituzio guztiek aurretik egindako erantzunkidetasun-lan hori egin ezean,Gaurtik aurrera, Euskadik aurrerabide-ereduezinezkoa izango zatekeen Estrategia honen emaitzabatean lan egiten du, horren bidez herrialde paregabea lortzea.kohesionatua izatera iristeko, herritar askeekin,bere biztanleen ongizatea iraunarazi eta ingurumen-Gainera, dokumentu hau eragile sozioekonomikoaktiboak babesten dituen ekonomiarekin guztien inplikazioari esker sortu da. Beraz, zinezkonprometituta. Enplegua, gazteria eta berrikuntza eskertzen dizkiet guztiei beren konpromisoa etadira eredu berri honen zutabeak. beren lankidetza.Gure asmoa da 20 eta 64 urte bitarteko biztanleen EcoEuskadi 2020 errealitatea da honezkero.enplegu maila igotzea, % 75raino iristeko; ikerkuntza, Euskadik badu Estrategia.Patxi lpez LehendakariVitoria-Gasteiz, 2011ko uztailaren 5a 6. EcOEUSKADI 2020: INTETORKIzUNJASANGARRIbATERANzKO lEIhOESTRATEGIKOA 7. EcoEuskadi 2020 garapen jasangarriaren eredu berri batera jo ahal izateko zeharkako tresna bat da. Baliabide gutxiago kontsumituz, herria modu orekatuagoan garatzea ahalbidetu behar digu, eta tresna hori erabiliko dugu hazkunde ekonomikoa, gizarte ongizatea eta ingurumen baliabideen mantentzea egoki lotuko dituen ekonomia berrirako aldaketaren motor nagusietako bat bultzatzeko...Patxi Lpez LehendakariaTRODUccINVitoria-Gasteiz, 2011ko uztailaren 5a SARRERAeremu bakoitzari dagokion konpromiso politiko ego-kiaren bidez kudeatu behar dena. Horregatik guztia-gatik, Euskadik ezinbestez garapen jasangarrirakoestrategia propioa egin behar du, nazioarteko estra- 2009ko ekainaren 5ean, Urdaibaiko Adierazpenategia eta konpromisoekin bat datorrena funtsean, delakoan, lehendakariak adierazi zuen EcoEuskadi Europako 2020rako estrategiarekin2, eta hiru 2020 deitu zuen tresnaren bidez garapen eredu berrilurralde historikoen garapen jasangarrirako estrate- bat bultzatu nahi zuela, Eusko Jaurlaritzaren ekintzagiekin bat egiten duena: 2011-2016 aldirako Bizkaia politikoaren ardatz transbertsal eta integratzaile 21 Egitasmoarekin, 2020-2030eko Gipuzkoako moduan.Estrategiarekin eta Arabako Lurralde HistorikorakoGarapen Iraunkorrerako Plan Estrategikoa 2011- EcoEuskadi 2020, IX. legealdirako plan eta 2015ekin. Horrez gain, Tokiko Agenda 21en bidez jarduera esanguratsuen egutegian ekimengaratutako gure udalerrietako tokiko jasangarritasun adierazgarri moduan jasoa1, Euskadiko garapenprozesuekin ere bat etorri beharko du. jasangarrirako 2020. urtera arteko estrategia da eta, beraz, jasangarritasunaren ikuspegitik planZeharkakoa denez, EcoEuskadi 2020 ekimenaren sektorialetako helburu estrategikoak ezartzeneginkizuna da jarduera publikoa ondoko ezauga- dituen tresna da. EcoEuskadi 2020 ekimenakrriak izango dituen herrialde proiektu baterantz garapen jasangarriaren kontzeptuan sakontzekobideratzea: ekonomikoki lehiakorra, berritzailea eta balioko du. Horrela, haren inplikazioak barneratukoekoeraginkorra, sozialki kohesionatua eta arduratsua dira sailen eta sektoreen politikak diseinatzeko.izango den eta haren natura ondareko ondasun eta Jasangarritasuna erlazio kontzeptu orokorra da,baliabideen kalitatearekin konpromisoa izango duen lurralde jakin baten errealitatea gaindituz, lurraldeherrialde baterantz. 1 2010eko apirilaren 13ko Gobernu Kontseiluko Akordioa. 2 Garapen Jasangarrirako Espainiako Estrategiarekin (2007) eta Ekonomia Jasangarriaren Legearekin (2011) bat egitea ere beharrezkoa da. 7 8. ESTRATEGIA EGITEKO PROzESUA Batzorde Teknikoa, Eusko Jaurlaritzako hainbatsailetako teknikariek osatutakoa. Idazkaritza Teknikoa, Eusko Jaurlaritzaren EcoEuskadi 2020 estrategia egiteko prozesuaren Ingurumen Jarduketarako Sozietate Publikoak burua Patxi Lpez lehendakaria izan da, eta sail koordinatutakoa. eta erakunde anitzeko zenbait batzordez osatu da. Honako hauek izan dira erakunde operatiboak:Antolaketa eredu honetan topatutako sinergiei eta lortutako emaitza bikainei esker, ezinbestekoa Sail arteko Batzordea, Eusko Jaurlaritzako sail- da etorkizunean ere EcoEuskadi 2020 ekimen honiburuordeek osatutakoa. eustea, Garapen Jasangarrirako Bulegoaren bidez Erakunde arteko Batzordea, hiru foru aldundie- hedatzeko, ebaluatzeko eta jarraitzeko3.tako, Eudeleko Euskadiko Udalen Elkartea Eragile eta herritar kopuru ahalik eta handienaketa Eusko Jaurlaritzako ekonomia, gizarte eta parte hartzearen alde egindako apustua nabarmenduingurumen arloetako ordezkariz osatua. behar da, prozesu osoaren ardatz bereizle eta egi- Jarraipen Batzordea, Lehendakaritzako, Ingu- turatzaile moduan. EcoEuskadi 2020, behetik gorarumen saileko eta Ihobeko goi karguek osatu- eraikitako estrategia da. Horretarako, prozesu osoantakoa, EcoEuskadi 2020 ekimena bultzatu duen parte hartzeko hainbat kanal sortu dira, zuzenekoakorgano operatiboa, proposamen metodologikoaz eta Internet bidezkoak. Horrek batzordeen lana osatueta prozesu osoa garatzeko beharrezkoak direneta berbideratu du, eta Estrategia egiterakobaliabide teknikoak, antolaketakoak eta ekono- orduan elementu bereizgarrietako bat eta ondoenmikoak esleitzeaz arduratu dena. baloratuetako bat izan da. EcoEuskadi 2020 garapen jasangarrirako Estrategia egiteko prozesuaren laburpena ERRONKEI BURUZKO PARTAIDETZA PROZESUAK PROPOSAMENEI BURUZKO PARTAIDETZA PROZESUAK 2030eko egoerakEsparru estrategikoa, PRESTAKETAEgoeraren helburuak eta jarduera ildoak LANAK diagnostikoaEuskadikojasangarritasunaren Jasangarritasungakoak GARAPEN JASANGARRIRAKO ARTIKULAZIO erronkak ESTRATEGIA METODOLOGIKOA EcoEuskadi 2020 Garapen jasangarriarenadierazleak Maiatza 2010Urria 2010 Otsaila 2011Ekaina 20111. irudia 3 Ikus Kudeaketa ereduari buruzko 9. kapitulua.8EcOEUSKADI 2020: ETORKIzUN JASANGARRI bATERANzKO lEIhO ESTRATEGIKOA 9. Lan prozesuaarloko bestelako dokumentuetan oinarritutadago (Adib.: Lehendakariaren Gai Sozioekono-EcoEuskadi 2020 Garapen Jasangarrirakomikoetarako Aholku Batzordea).Estrategia egiteko jarraitutako metodologiakerabat berretsi du prozesua edukia bezainDokumentu horiek Batzorde Teknikoak egin ditugarrantzitsua dela dioen goiburua. Horrekin, eta aurretik adierazitako sail eta erakunde artekoeragile sozioekonomikoen, erakundeetakoen,batzordeek aztertu dituzte.oro har herritarren eta, bereziki, gazteenEgoera-diagnostikoan argi eta garbi adieraztenpartaidetzari prozesu osoan ia etengabe emandenez, gure sistemak hiru mehatxu handi ditu aurrezzaion garrantzia nabarmendu nahi dugu4. aurre. Horiei erantzun egokia eman ezean, ongizateProzesuak argi bereizten diren hiru fase izan sistema pixkanaka agortu egingo da ezinbestean:ditu. Lehenengoari prestakuntza esaten diogu, eta Lehenengoak baliabideen agortzearekin du2010eko maiatzean hasi zen. Fase horretan, aipa-zerikusia. Baliabideak (energia, beste lehengaitutako batzorde guztiak eta hasierako dokumentu batzuk, elikagaiak, ura) urriak dira, eta gerometodologikoak sortu ziren. Bigarrenari diagnos-eta beharrezkoagoak dira munduko merkatue-tiko esaten diogu, 2010eko urrian hasi eta 2011ko tako gero eta herrialde gehiagorentzat; horiotsailean bukatu zen, eta Euskadiko garapenaren dela eta, gure ekoizpen egituraren lehiakorta-jasangarritasuna babesteko zortzi gako aurkitu dira.sunaren oinarriak berriro definitu beharreanAzkenik, hirugarren fasean, 2011ko ekainean amaitugaude mundu ireki eta globalizatu honetan.zenean, estrategia bera egin zen. Azkeneko bi etapahorietan herritarren partaidetza prozesu luze eta Bigarren mehatxua, oraingo energiasakonak egin dira, eta horiek estrategian jaso direnmerkatuari estuki lotuta dagoena, klimaberariazko proposamenak egiteko aukera eman diete aldaketa da. Hori arintzeko errotik aldatugizarte eragileei eta herritarrei oinarritik hasitako behar dugu energia fosiletan oinarritutakobenetako eraketa prozesuan. energia eredua. Energia eredua aldatzen badaDiagnostikoaren fasea hiru dokumentutan ere, klima aldaketak eraginak sortuko ditu, etaoinarritu da5:horietara egokitzea beste aukerarik ez dugu2020. urtetik harago, gero eta kanpoko fenomeno 2030eko egoerak. Euskadin izango dituen atmosferiko gehiago daudela kontuan izanik.ondorioen gakoak. Euskadiko jardueraesparruan eragin zuzena duten zenbait Hirugarrenak demografiaren eboluzioarekinesparrutan antzemandako makrojoeretan du zerikusia. Demografiaren eboluzioakoinarrituz. populazio bolumena egonkortzea etaatzera egitea ere ekarriko digu 2020tik Euskadiko 2011ko Garapen Jasangarriaren harago.Adierazleak, jasangarritasuna definitzenduten parametro nagusiak zifren bidez Mehatxu horiek beste eskualde batzuekinadierazten ditu, Europako adierazleekin partekatzen ditugu; hala eta guztiz ere, bakoitzarenalderatuta. berariazko konponbideak beharrezkoak dira. Egoera-diagnostikoa, Euskadi 2020an Hiru mehatxu handi horien eta gure errealitatejasangarria izan dadin, Eusko Jaurlaritzarensozioekonomikoaren arteko elkarreraginaren ondo-zenbait sailek egindako diagnostiko sektoriale- rioz, diagnostikoak Euskadiko jasangarritasunerakotan, hiru lurralde historikoetan garapen jasan- bederatzi erronka6 identifikatu zituen. Horiek kon-garrirako estrategiak garatzeko egindakoetan, trastatu egin ziren herritarrekin hainbat partaidetzaeta erabilgarri dauden jasangarritasunarenprozesutan7. Azterketa horren ondorioz, etaparen43. eranskina: Partaidetza prozesuaren laburpena.5Dokumentazio guztia eskuragarri dago http://www.ecoeuskadi2020.net/eu//index.php webgunean.6Honako hauek dira identifikatutako erronkak: 1. Ekoizpen eredua, enplegua eta lehiakortasuna. Euskadi ekonomia globalean; 2. Ekoizpena eta kontsumojasangarria. Lehengaiak. Hondakinak eta birziklapena; 3. Klima aldaketa eta energia eredua; 4. Lurralde antolamendua eta erabilera. Biodibertsitaea etaondare naturala; 5. Mugikortasuna eta azpiegiturak, eta garraioa; 6. Ongizate estatua; 7. Kohesioa eta gizarte solidaritatea; 8. Kultura eta gizartea eta9. Gobernantza.7Eragile sozioekonomikoei zuzendutako partaidetza prozesua. Lehen saioko ondorio teknikoak (2011ko urtarrilaren 25a eta 26a). http://www.ecoeuskadi2020.net/eu//index.php webgunean ikus daitezke.EUSKADIko GARAPEN JASANGARRIRAKO ESTRATEGIA 20209 10. amaieran, 2020. urtean Euskadi jasangarria izateko dokumentu honetan garatuko dugun estrategiarenzortzi gako hauek identifikatu ziren:edukia eratzen joan gara. 1. Baliabide natural urriak eta agortzear Prozesu osoan egindako lana nabarmendudaudenak.behar da: batetik, Lehendakariaren Gai Sozioekonomikoetarako Aholku Batzordeak 2. Mendekotasun energetikoa eta klima egindakoa, EcoEuskadi 2020 estrategia etengabealdaketa. aztertu duen organo moduan; eta bestetik, 3. Lehioakortasuna globalizatzea. Innobasque Berrikuntzaren Euskal Agentziak 4. Aldaketa demografiko sakonak.egindakoa, partaidetza prozesuaren hedapena 5. Belaunaldien txandakatze desorekatua.koordinatu duen eragile moduan aritu dena. 6. Aldatzen ari den balioen sistemarenAzkenik, aipatu beharra dago Euskal Ekonomiahauskortasuna. eta Gizarte Kontseiluak Garapen Jasangarrirako 7. Mugikortasun eta garraio iraungaitzak. Estrategiari buruzko txostena egin duela 2011ko 8. Nazioarteko garapen desberdina.ekainaren 8an, eta hori izapidetzea egokia dela adierazi duela. Kontseilu horretako GarapenAdostutako gako horietan oinarrituta, 2011ko Ekonomikoko Batzordeak, EcoEuskadi 2020renotsailaren amaieratik EcoEuskadi 2020 Euskadikoinguruko lanak egin dituenak, zenbait ohar sartu dituGarapen Jasangarrirako Estrategia sortuz joan gara.txostenean; horietako gehienak estrategian jaso dira.Azken fase honetan, partaidetza prozesuak etabatzordeen lanak paraleloan egin dira. Horrela,estrategia egiteko prozesua etengabe elikatu dute. Partaidetza prozesuKolektibo edo pertsona bakoitzak Euskadik jasanga- zabal eta biziarriagoa izateko nolakoa behar duen esan du.Gainera, hori lortzeko jarduera ildoak zehaztu Partaidetza prozesuak garrantzi handia izaneta proposamen zehatzak egin dituzte. Horrela, du Estrategia egiteko garatutako operaziobehetik gorako (bottom-up) eskema egin dugu, multzoaren barruan, eta hura osatzeko elementuahalik eta eragile gehienek parte har dezaten, baldintzatzailea izan da. Eusko Jaurlaritzakadostasunik handiena lor dezagun eta euskalgogoetarako eta lankidetzarako partaidetza guneakgizartearen iritziak jasota gera daitezen. sortu ditu (elkarrekin sortze aktiboa). Helburua askotariko iritzi eta jarrerak biltzea izan da,Prozesua Eusko Jaurlaritzako sailetako gazteen, enpresen, gizartearen, erakundeen eta, oroteknikariek egindako ekarpenekin aberastu da.har, herritarren ikuspegitik.Horretarako, sail arteko foroetan, ideiak etajarduera-ildoak proposatzeko saioak egin dituzte,Partaidetza bizia eta handia izan da; hortaz,ikuspegi hauek konbinatzeko: argi geratu da 2020ko Euskadiko Garapen Jasangarrirako Estrategia bat egitearen beharrari Ekonomia eta Ingurumen Jasangarritasuna eta premiari buruzko adostasuna dagoela, eta epe (Ekonomia, Industria, Ingurumena, luzeko ikuspegia izan behar duela, gaur egungo Nekazaritza, Energia, Garraioa, Hezkuntza). sistemaren jasangarritasun ezari aurre egiteko. Gizarte Jasangarritasuna (Osasuna, Enplegua, Gizarte Zerbitzuak, Ekonomia).Partaidetza prozesua zifra hauetan laburbil Gobernantza (Lehendakaritza, Ekonomia,daiteke: Administrazio Publikoa). 50 partaidetza gune fisiko eta birtual.2011ko maiatzean garatutako aurrez aurreko 78 aurrez aurreko bilera edo tailer.partaidetza prozesuaren bidez aztertu ondoren8, 388 erakunde.8Eragile sozioekonomikoei zuzendutako partaidetza prozesua. Bigarren saioaren Ondorio Teknikoak (2011ko maiatzak 9, 10 eta 11). http://www.ecoeuska-di2020.net/eu//index.php webgunean ikus daiteke.10 EcOEUSKADI 2020: ETORKIzUN JASANGARRI bATERANzKO lEIhO ESTRATEGIKOA 11. 2.502 bertaratu eta 2.368 protagonista; horietatikElementu bereizgarri moduan, herritarrek parte 1.616 gazte. hartzeko bide osagarri eta berritzailea ireki dugu, Eus- 832 erabiltzaile sareko espazio irekietan eta sare kadiko jasangarritasunari buruzko diskurtso soziala sozialetan.jasotzeko eta, horrela, kontzeptu horretara herritarren EcoEuskadi 2020ri eskainitako 9.350 partaidetzaikuspegitik hurbiltzeko. Horretarako, metodologia lanordu baino gehiago. kualitatiboa (etorkizuneko tailerrak) garatu dugu,gizartearen diskurtsoaren sakontasuna eta garapena Horretarako, bi bide bereiziri jarraitu diegu:ezagutzeko, ezaugarri desberdinetako pertsonekin Aurrez aurreko ohiko bidea.talde dinamikak eginez, hiru parametroren arabera Bide birtuala, gizarte sareetan oinarritutakoa.(lurralde historikoa, adina eta landa/hiri ingurunea).Landutako informazio guztia erabilgarri jarri duguEmaitzek egiaztatu dute herritarrek garapen jasan-http://www.ecoeuskadi2020.net/eu//index.php web garriaren inguruan duten kontzeptua positiboa dela,gunearen bidez, eta hori komunikazio eta partaidetzabaina oraindik urrun dagoela edo arrotza dela, etor-prozesuaren etengabeko erreferentzia izan da. kizunarekiko erantzukizunarekin lotua, eta funtsean,Erakundeen ikuspegia ondokoek eman dute: pro- ingurumenarekin eta eredu energetikoarekin. Halazesua osatzen duten batzordeek, udalek (Udalsarea ere, garapen jasangarriaren eta kohesio ekonomiko eta21 Jasangarritasunerako Udalerrien Euskal Sarea-sozialeko alderdien arteko lotura falta argia nabar-ren bidez), Eusko Jaurlaritzako sailen eta sail artekomendu da.saioek, euskal unibertsitateek eta Q-Epeak (ErakundePublikoen Elkargune Aurreratua).Prozesu honen bidez, Bizi-Kalitatearekin eta Jasan-garritasunarekin lotuta dagoen azterketa kuantitati-Eragile sozioekonomikoen ekarpena, berriz, on-bo aitzindaria egin dugu9. Emaitza nagusien arabera,dokoek: besteak beste, Izaitek (Iraunkortasunerakoeuskal herritarrek bizi-kalitatearen kontzeptura lotutaEuskal Enpresen Elkartea), Bai+5-ek (Eusko Ikas-dauden ekonomia, gizarte eta ingurumen alderdieikuntzaren iraunkortasunari buruzko gogoeta foroa),Garapenek (Euskal Garapen Agentzien Elkartea) eta buruz egindako haztapena oso orekatuta da. Merka-teknologia-zentroek.tu globalizatu batean egonda, enplegua eta euskalenpresen lehiakortasuna etorkizuneko alderdi nagu-Etorkizuneko proiektu bat egiterakoan, gazteak osositzat jotzen dituzte, eta horrez gain, Euskadiko lehenkontuan hartu behar dira, eta bereziki, hezkuntzasektorea bultzatzeko eta hari laguntzeko sentikorta-zentroetan. Deustuko Unibertsitatean, Mondragonsun berezia antzematen da. Biztanleen zahartzeak etaUnibertsitatean, Euskal Herriko Unibertsitatean,Lanbide Heziketako zentroetan eta bigarrenjaiotza-tasa baxuak eragin ertaina dute garrantziarenhezkuntzako eta batxilergoko hiru lurraldeetako araberako eskalan. Belaunaldi arteko eta nazioartekoikastetxeetan lansaioak egin dira, baita hainbaterantzukizuna da nabarmendu den beste alderdie-gazte elkarterekin ere. tako bat. Gehienok badakigu gaur egungo baliabideenkontsumoak etorkizuneko belaunaldien ongizateaAzkenik, herritarrek beren ekarpenak egin dituz-arriskuan jartzen duela, eta herrialde behartsueneite webgunearen eta sare sozial nagusien (Facebook,Twitter, Tuenti, Open Ideiak, eta abar) bidez; hori denalagundu behar zaiela.Lehendakaritzari atxikitako Gobernu Irekirako etaEstrategia egiterakoan ekarpenak bistaratzeko ele-Interneteko Komunikaziorako Zuzendaritzarenlaguntza eta koordinazioarekin. Herritarrek parte mentu gisa izan duen garrantzia dela eta, EcoEuskadihartzeko bide horiez gain, Tokiko Agenda 21en foroak2020ren osagarri izango den beste dokumentu batean,egin dira hainbat udalerri eta eskualdetan, eta hainbat partaidetza prozesua deskribatu, eta lortutako datuakGKE ere lanean aritu dira.emango dira.9Eusko Jaurlaritzaren Soziologia Azterketetarako Kabineteak 1.200 pertsonari egindako inkesta, Euskadiko jasangarritasunaren gaur egungoeta etorkizuneko gakoei buruzko galdeketaren bidez. 2011ko maiatza. Ikus 4. eranskina. EUSKADIko GARAPEN JASANGARRIRAKO ESTRATEGIA 2020 11 12. ESTRATEGIAREN Oso garrantzitsuak diren hiru kapitulurekinosatzen da estrategia. Hauexek dira:ESKEmA Aginte koadroa, hiru adierazle dituena (erreferentziazkoak, politiken jarraipena eta estrategiaren kudeaketako aurrerapau-EcoEuskaldi 2020 Euskadiko Garapen soak). Jasangarritasunaren bilakaerarenJasangarrirako Estrategia, funtsean, irudiko trian-irakurketa zuzena egiteko aukera ematengeluan ikusten den eskemari jarraituz egituratu da:du eta Estrategiaren eraginkortasuna ebaluatzeko abiapuntua da.Egitekoa Kudeaketa eredua, EcoEuskadi 2020Estrategiaren izateko arrazoia jasotzen du.ekimena aldizka jarraitzeko, ebaluatzeko etaEuskadik jomugatzat duen herrialde proiektua berrikusteko prozedura ezartzen duena.islatzen du. Sektorekako politiketan jasangarritasunIkuspegiairizpideak txertatzeko ildoak, euskalNahitako bide edo asmo moduan, 2020. urteanadministrazioaren politiketan jasangarritasun printzipioak jasotzekogeure buruak nola ikusi nahi ditugun eta besteek erabili beharreko irizpideak jasotzengu nola ikustea nahi dugun adierazten du. dituztenak.Printzipio gidariakAzkenik, estrategiak lau eranskin ditu, eta hauxePolitikak eta erakundeen lidergoa bideratu beharda haien edukia:dituzten oinarrizko printzipioak.1. Gobernuaren planak eta EcoEuskadi 2020 Garapen Jasangarrirako EstrategiarenHelburu estrategikoakhelburu estrategikoak lerrokatzea.Ikuspegitik zuzenean ondorioztatuak, ikuspegi2. EcoEuskadi 2020ko helburuak eta foruhorretan aurrera egiteko garatu beharreko hel- aldundietako Garapen Jasangarriko planenburu partzialak islatzen dituzte.helburuak bat etortzea.Jarduera ildoak 3. Partaidetza prozesuaren laburpena.Adierazitako helburu estrategikoetarantz aurrera4. Herritarrak eta garapen jasangarria.egiteko proposatzen diren jarduera nagusiak.Aurretik aipatu dugun bezalaxe, partaidetzaZeharkako ikuspegiakprozesuaren berezitasuna eta Estrategiaegiteko izan duen garrantzia dokumentuLehentasunezko jarduera esparruak dira, osagarri baten sartuko dira, eta horrek Euskadikojasangarritasunaren hiru dimentsioetan aldi Jasangarritasunerako Estrategia 2020 osatuko du.berean eragina dutenak, Administrazioarenkoordinazio bertikal eta horizontala beharHorrez gain, Jasangarritasun irizpidekadutenak eta helburu estrategikoak lortzekosektorekako politiketan eta estrategia sartzekooztopo bihur daitezkeenak.gida egin da.12 EcOEUSKADI 2020: ETORKIzUN JASANGARRI bATERANzKO lEIhO ESTRATEGIKOA 13. EcoEuskadi 2020garapen jasangarrirakoEstrategiaren eskema EGITEKOAzE IKUSPEGIAhARKAKPRINTzIPIO GIDARIAKOIKUSPE hElbURU ESTRATEGIKOAKGIAKJARDUERA IlDOAK2. irudia.EUSKADIko GARAPEN JASANGARRIRAKO ESTRATEGIA 2020 13 14. EcOEUSKADI 2020ESTRATEGIA:XEdEa 15. EcoEuskadi 2020 Estrategiaren egitekoa Eusko Jaurlaritzareneta gainerako administrazio publikoen sektorekako politikenintegrazio plataforma izatea da, herritarren parte-hartzeaktiboaz herrialde proiektu bat gauzatzeko. Proiektuhorretarako zenbait helburu, arau eta printzipio erabakikodira, herrialdearen jasangarritasun ekonomiko, sozial etaingurumenekoa bermatzeko. Bestalde, erreferentziazkomugarriak ezarriko dira, egindako aurrerapenak aldizkaebaluatzeko.Horrek honako hau dakar: Ekonomia, gizarte eta ingurumen jasan-garritasuna bermatuko duten helburuak, Gobernuaren sektorekako politikaildoak eta printzipioak hitzartuz:guztietarako integrazio plataforma izatea:Estrategiak ekintza planik barne hartzenEcoEuskadi 2020k, printzipioz, ez duez badu ere, sektorekako planetan sartu etaekintza berririk barne hartu nahi; Gobernua-garatu behar diren helburuak eta printzipioren estrategiak integratzea eta koherentzia nagusiak izango ditu. Beraz, helburuekematea baino ez du nahi.etorkizuneko plan eta estrategiak baldintzatuahal izango dituzte. Baita gainerako administraziopublikoena ere: Herritarren parte-hartze aktiboarekin:Halaber, foru aldundiena eta udalena, beraz,Herritar aktiboek arauak, planak etahelburuak lortzeko, ezinbestekoa da haiek ere estrategiak egiteko prozesuetan parte hartzeaparte hartzea, eskumenak administrazioareneskatzen dute. Horrez gain, jasangarritasune-mailen artean banatzen direlako.rantz aurre egiteak herritarren jarraibideaketa jarrerak aldatzea ere eskatzen du. Beraz, Herrialde proiektua:ezinbestekoa da herritarrek parte hartzea,Herrialde osoaren ikuspegiak etajarduerak eraginkorrak izan daitezen.lehentasunek nagusi izan behar dute, etaadministrazio publikoak beste kontratu bat Egindako aurrerapenak aldizka ebaluatzekoegin behar du gizartearekin. Horrela, beste aukera ematen duten erreferentziazko muga-gobernantza modu bat finkatu behar da,rriak ezarriz:pertsonen eta erakundeen atxikimendua Helburu eta printzipio gidariez gain, Garapenlortzeko. Jasangarrirako Estrategiak aginte koadroaeta zenbait jarraipen adierazle izango ditu.Horiek, erreferentzia moduan erabiliko dira,ezarritako helburuak lortzen egindako aurre-rapena aldizka ebaluatzeko.15 16. EcOEUSKADI 2020ikuspEgia 17. Euskal Metropoli moduan egituratutako herrialdea, kohesionatua, bakean bizi diren herritar aske eta osasuntsuek egina, gaur egungo ekoizpen sistema ekonomia berri, ekoeraginkor eta karbono gutxiko, lehiakor eta ireki, hezkuntzan, ikerketan, ezagutzan, berrikuntzan eta ekintzailetzan oinarritutakoa bihurtzeko konpromiso aktiboa hartzen duten herritarrek, biztanleen ongizate eta bizi-kalitateari eusteko asmoz; mundura irekitako herrialdea, baina kultur nortasunarekin, natur baliabideekin eta biodibertsitatearekin arduratsua, pertsonen talentua garatu eta leialtzeko aukera emango duen etorkizun erakargarria eraikitzeko, eta planetaren eta bertako herritarren garapenarekin konprometitua.Estrategia egin aurretik euskal ekoizpen, gizarte Horregatik finkatu genuen helburu hori, haueta ekologia sistemari buruzko lehen diagnostikolortzeko:bat10 egin da. Diagnostiko horrek argi utzi duetorkizunean jasangarria ez izateko arriskua dagoela. Garapen jasangarriaren abangoardian koka-Diagnostiko hori partaidetza prozesu irekian partetuko den herrialde proiektu baten sorreranhartu duten herritarrekin aztertu da, eta horrenaurrera egitea.ondorioz, euskal sistema etorkizunean jasangarriaizateko zortzi erreferentzia gako edo elementu Alegia:aurkitu dituzte11.Euskal Metropoli moduan egituratutako herrial-Gako horietan oinarrituz, Garapen Jasangarrikodea, kohesionatua, bakean bizi diren herritarEstrategiarako helburu bat finkatu genuen. Helburuaske eta osasuntsuek egina, gaur egungo ekoiz-horrek 2020. urtean geure buruak nola ikusi nahipen sistema ekonomia berri, ekoeraginkor etaditugun eta besteek gu nola ikustea nahi dugunkarbono gutxiko, lehiakor eta ireki, hezkuntzan,laburtzen du. Badakigu helburu hori lortzeko, nondikikerketan, ezagutzan, berrikuntzan etaabiatzen garen kontuan hartuz, zenbait ekintza egin ekintzailetzan oinarritutakoa bihurtzeko konpro-behar ditugula, eta ekintza horiek, euskal Adminis- miso aktiboa hartzen duten herritarrek, biztan-trazio publikoaren, herritarren eta beste eragile leen ongizate eta bizi-kalitateari eusteko asmoz;batzuen konpromisoa eskatzen dutela. Ezer ez da mundura irekitako herrialdea, baina kultur nor-berez etorriko.tasunarekin, natur baliabideekin eta biodibertsi-Bestalde, badakigu ikuspegia, egiazki, ez delatatearekin arduratsua, pertsonen talentua garatuhelburu bat, norabide bat baizik: ez dago garapen eta leialtzeko aukera emango duen etorkizunjasangarriko egoerarik, modu jasangarrian aurrera erakargarria eraikitzeko, eta planetaren eta ber-egiteko moduak baizik.tako herritarren garapenarekin konprometitua.10 2020. urtean Euskadi jasangarria izateko diagnostikoa. http://www.ecoeuskadi2020.net/eu webgunean eskuragarri dago.11 Jasangarritasun giltzarriak Euskadin. http://www.ecoeuskadi2020.net/eu/index.php webgunean ikus daiteke.17 18. Formulazio honek dakar: Gaur egungo ekoizpen sistema ekonomiaberri, ekoeraginkor eta karbono urrikoa Baterantz zuzentzeko: bihurtzea:Herrialde integratu gisa pentsatu, diseinatuGarapen jasangarriak gure ekoizpen sistemaeta eraikiko da, hau da, osotasun ikuspegia-aldatzea dakar garapen jasangarriaren eredurekin. Horren arabera, lurralde, eskualde eta berria ezartzen du, hiru dimentsioduna etaudalerri bakoitza, bere nortasunarekin etaberrikuntzari gero eta rol garrantzitsuagoaberezko bokazioarekin, osotasunaren arabera ematen diona, gaur egungo erronkeiberrinterpretatuko da.erantzuteko, eta bereziki, natur baliabideenagortzeari, baita energia eredua sistema libre Garapen jasangarriaren abangoardian koka- eta energia fosiletatik oso mendekoa ez dentuko dena:batera aldatzeko beharrari erantzuteko ere.Euskadi herrialde aurreratuenen artean kokatuda ekonomia eta gizarte garapenari dagokio- Lehiakorra eta irekia:nez, eta aurrera jarraitu behar du ezagutzarenBere nortasuna eta egiten duena bikainakgarapenean eta ekonomia jasangarri berriarenizateak nazioartean arrakastaz lehiatzekolorpenetan. aukera ematen diote. Globalizazioekonomikoak ezinbesteko egiten du ekonomia Euskal Metropoli gisa egituratutako lehiakor eta ireki baterantz aurrera egitea,herrialdea: balio erantsi gero eta handiagoarekinTokien arteko denbora eta distantzia oso txi- ekoitzitako ondasun eta zerbitzuak trukatzeko.kiak direnez, ekipamenduak hiri handi batenakizango balira bezala sortu eta diseinatzen di- Hezkuntzan, ikerketan, ezagutzan, ekintzai-tuen herrialde bat, herritar guztientzat esku-letzan eta berrikuntzan oinarritutakoa:ragarria dena, natura-ingurunean txertatua, Aurrera egiteko eta are gehiago abangoar-irekia eta bere ingurunean integratua.dian kokatzeko, ikertu, jakin, ezagutu etaaplikatu egin behar da. Zientzia eta Teknolo- Kohesionatua: gia sistema, beraz, ekonomia berriaren piezaSolidarioa eta berdintasunezkoa,garrantzitsua da. Hori garatzeko, ikertzekodesberdintasun faktoreak zuzentzen saiatuko bokazioa eta munduko lankidetza sare bateandena, eta hala, berdintasunezko aukera mailatxertatutako bikaintasun zentroak behar dira.onargarria bermatuko duena bertakoen bizi Eta ekintzaileak ere eskatzen ditu, enpresaproiektu osasungarria garatzeko. Enplegua,ekimen berrien aldeko apustua egiteko. Hala-trebatzeko hezkuntza, gizarte eta osasun zer- ber, abangoardiakoa izan nahi duen herrialdebitzuen hornidura unibertsala eta elkartasuna batek kalitatezko hezkuntza sistema behar du,dira giltzak. eskola arrakasta lortuko duena eta hezkuntzaeta trebakuntza edukiak lan merkatuak eskatu- Bakean bizi diren herritar aske eta tako gaitasunetara egokitzeko aukera emangoosasuntsuek egina, zeintzuek ondoko duen modu malgu batean egituratuta egongoalderdiekin konpromiso aktiboa izango duten:dena.Aspaldiko partez lehen aldiz aske, bakean etaindarkeriarik gabe bizi diren, eta bai beraien Biztanleen ongizatea eta bizi-kalitatea ba-eguneroko gizarte bizitzan, bai lan munduan,besteko:bizi ohitura eta baldintza osasungarriekinLehiakorrak izaten jarraitzeko, ezinbestekoa damodu aktiboan inplikatzen diren gizon-ekoizpen eredua aldatzea.Eta izan behar dugu,emakume guztiek aktiboki hartutakogure bizi-kalitateari eusteko eta gure gizartekonpromisoa beharrezkoa da. Osasuntsu eta osasun babeseko sistema finantzatzeko,egotea ez da gaixotasunik ez izatea bakarrik; baita eredu demografiko eta sozialen aldake-aitzitik, osasuna baldintzatzen duten faktoreak tak eragiten dituen behar berriei aurre egitekoere kontuan hartu behar dira, pertsonek ere. Aldaketa horien artean, mendeko pertsonagarapen orekatua izatea ahalbidetzen dutenkopuruaren igoera, gaixotasun kronikoen pre-gizarte, ingurumen eta lan baldintzei eustenbalentzia eta kultura ereduak gero eta desber-zaien ere barne hartuta.dinagoak izatea ditugu. Ez da baliabide kontua18 EcOEUSKADI 2020 IKUSPEGIA 19. bakarrik; administrazio publikoa eraginkorta- Planetaren garapenarekin eta planetakosunez kudeatu beharra ere badago, adminis- herritarrekin konprometituta:trazio bikoiztasunak saihesteko eta sistemaren Gure bizimodu tradizionalaren jasangarritasunekitate ezak desagerrarazteko, zahartzen ari eza dimentsio arazoa da eta planeta osorakodela eta errealitate berrietara egokitu beharinplikazioak ditu. Bestalde, zaila da barruanduela badakien herrialde baten ikuspegiarekin. solidarioa izatea, herrialde behartsuenetako desberdintasunei eta gabeziei begiratzen ez Mundura irekia:badiegu. Herrialde garatuek, eta haien arteanErronken dimentsioak eta mundu garatuEuskadi dago, beraiek ere nazioarteko garapena-osoak partekatzeak bideari bakarrik ekitekoren arduradunak direla onartu dute.tentazioa baztertzeko eskatzen dute. Sarekolankidetzaren filosofia ezinbestekoa daezagutzak partekatzeko eta azkarragoEuropar Batasunak beste izen batekin, Europaaurrera egiteko.2020 Estrategiaren bidez, egiten duen bezala, gureaasmoak hauxe defendatzen du: hazkunde zentzudun, Baina kultur nortasunarekin arduratsua:jasangarri eta integratzailea:Euskadik kultur nortasun indartsua du etahori, berez, gizarte kapitala da mundu Hazkunde zentzuduna: ezagueran etaglobalizatuan. Ekonomiaren globalizazioak eta berrikuntzan oinarritutako ekonomia garatzea.nazioartekotzeak ez dute kaltetu behar berezdituen ezaugarri idiosinkratikoak indartzea; Hazkunde jasangarria: baliabideak eraginkorta-izan ere, beste kultura batzuetako gero eta sun handiagoaz erabiltzen dituen ekonomia batetorkin sustatzea, berdea eta lehiakorragoa.gehiago dituen gizarte honetan faktoreintegratzailea izan behar du. Hazkunde integratzailea: enplegu maila han- diko ekonomia sustatzea, ekonomia, gizarte eta Natur baliabideak eta biodibertsitatea: lurralde kohesioa ekarriko duena.Euskadiko natura ingurunearen eta biodiber-tsitatearen kalitateak, bertakoa izatearen etaHiru lehentasun horiek elkar indartzen dute, etanortasun sentimenduei laguntzeaz gain,Europako XXI. menderako merkatu-ekonomia sozia-herritarren bizi-kalitatea aberasten duen kapi- laren eredua eskaintzen dute.tal naturala dira, beraz, urbanizazioak, komu-nikazio bideek edo ekoizpen jarduerek haiekbabestearekin eta garatzearekin bateragarriakizan behar dute. Pertsonen talentua garatzeko eta leialtzekoetorkizun erakargarria eraikitzeko:Gizakiaren perspektibak iluntzen dituztenerronkak gainditzea esfortzu eta baliorik one-nak xaxa ditzakeen, eta hala, pertsona guztien,eta bereziki gazteen, erronka profesionalei etabizipenei erantzuteko aukera eman dezakeenilusio iturria da.EUSKADIko GARAPEN JASANGARRIRAKO ESTRATEGIA 2020 19 20. PRINTzIPIOGIDARIAK 21. Ustez aurrerapenera zuzenduta dauden gaur egungo ekintza asko eutsiezinak dira; jadanik eskasak diren natur baliabideen gainean zama astunegia jartzea dakarte. Gerta daiteke ekintza horiek etekinak islatzea gure belaunaldiko balantze orrietan, baina gure seme-alabek galerak heredatzea dakar Ingurumenari eta Garapenari buruzko Nazioarteko BatzordeaEstrategiak antzemandako jasangarritasunbaditu, etorkizuneko belaunaldiek beren beharriza-ezaren arrazoi askoren gainean (esaterako,nei erantzuteko izango dituzten aukerak arriskuanerregai fosiletan oinarritutako eredu energetikoa jarri gabe.ordezkatzea) zuzenean eragitea eskatzen duelaalde batera utzita, garapen jasangarriak politikakZama etiko handiko kontzeptua dugu. Bainadiseinatzeko edo ekintzak ebaluatzeko beste moduebidentzia zientifiko bat ere nabarmentzen du:batekin zerikusi handia du. Politikak diseinatzekoune jakin batean ekosistema globalak karga edomodu desberdin horrek inplikazioei buruzko az-asimilazio gaitasunean muga bat duela.terketa zabalagoa eskatzen du, bai denborari, baiespazioari dagokienez: Ustez aurrerapenera zuzenduta dauden gaur egungo ekintza asko eutsiezinak dira; Denboran zehar dituen ondorioei begiratujadanik eskasak diren natur baliabideen behar zaie, etorkizuneko belaunaldietan ere gainean zama astunegia jartzea dakarte. eragina izan baitezakete. Gerta daiteke ekintza horiek etekinak Zuzeneko eraginez haratago dituzten inplika-islatzea gure belaunaldiko balantze orrietan, zioak aztertu behar dira, beste arlo batzuk ere baina gure seme-alabek galerak heredatzea barne hartuz (ekonomikoak, baliabideak, gizarte dakar taldeak), ez dagokion politikaren berariazkoakIngurumenari eta Garapenari buruzko bakarrik.Nazioarteko BatzordeaHortaz, azterketaren denbora luzetara zabalduHorren ondorioz, belaunaldi bakoitzak, baliabideakbehar da, eta espazioa eta interes taldeak zeharka.kudeatzen dituenean, etorkizunean ere pentsatuIkuspegiaren zabaltze hori garapen jasanga- behar du, baliabideak belaunaldien eta mundukorriaren definizioan bertan agerian geratzen da. eskualdeen artean zuzen banatzeko: pertsonaDefinizio horrek Bruntland txostenean jaso zenetikbakoitzak beharrezkoak diren baliabideak eskurabaliozkoa izaten jarraitzen du12: garapena jasan-izan behar ditu, gaur egungo belaunaldian etagarria da gaur egungo beharrizanak bermatzenetorkizunekoetan.12 Gure etorkizun komuna, Brundtland Batzordearen txostena, Nazio Batuen Erakundea, 1987.21 22. Praktikan, jasangarritasuna aztertzea ez daprintzipio bati jarraituta txertatu behar da, Gara-hain erraza, ez eta begi-bistakoa ere. Askotan,pen Jasangarrirako Estrategian nahizazterketaren ardatz batean irabaziak daude,Euskadin eragina duten goragoko lurraldebaina beste batzuetan galerak. Konponbideak, esparruko beste akordio eta estrategiaprozedura moduan, eragin moten azterketa sakonabatzuetan ezarritako ildoak, erritmoak etaegitea eskatzen du, eta horrez gain, gardentasunahelburuak egokituta.behar da ebaluazio prozesuetan. Bestalde,interes-taldeek parte hartu behar dute, irtenbideHorretarako, politiken edo ekintza planenorekatuak aurkitzeko.prestaketan, hasierako faseetatik, zerikusia duten erakundeen arteko irtenbideenProzesu hori gidatzeko, argi ezarri behar dira azterketa gurutzatua ezarri behar da. Erabakiadministrazio publikoaren goi instantziekpolitiko garrantzitsuak hartzeko, eraginbultzatu behar dituzten politikak eta erakunde ekonomiko, sozial eta ingurumenekoa modulidergoa zuzentzeko oinarrizko zenbait printzipio. garden, partaidetzazko eta erlazionatuanHelburu horrekin aurkeztu dira dagoeneko,ebaluatu diren proposamenetan oinarritzeaabiapuntu modura, oinarrizko lau printzipioziurtatu behar da. Bukatu ondoren, programenhauek: ebaluazioa ere oso garrantzitsua da eraginkorrak diren eta xede taldeetan eragina duten jakiteko, baita zehar ondorioak dituzten jakiteko ere.A) Belaunaldi arteko erantzukizuna (etorkizuneko belaunaldien aurreanErabaki prozesuen gardentasuna eta haien erantzukizunak hartzea) eraginpeko interes taldeen parte hartzea oso garrantzitsuak dira, sor daitezkeen interesPrintzipio honen ondorio zuzena da gaur egungo gatazkak konpentsatzen direla bermatzeko.beharrak ez direla baliabide ez-berriztagarriakHorrela, erabakiek garapen jasangarriarenagortuz estali behar. Bestalde, etorkizunarekiko ikuspegiari dagokion garrantzia ematenerantzukizunak arreta printzipioa errespetatzealagunduko da. Lantze prozesuan antzematenere ekartzen du (osasunaren eta ingurumenarendiren gatazken berri eman behar da eta hartutakogaineko kalteak saihestea, baita horren inguruko erabakiak behar bezala arrazoitu behar dira.behin betiko ebidentzia zientifikorik ez badagoere). Halaber, kutsatzen duenak ordaintzen duprintzipioa aplikatzea, zamak gaur egungo edoC) Politika bakoitzak ekonomia, gizarte etaetorkizuneko belaunaldiko beste talde batzuetaraingurumen dimentsioetan dituenez hedatzeko. ondorioak modu orekatuan hartzea,hiru ardatzetan aurrerapen orekatuabermatzekoB) Garapen jasangarriaren ikuspegia politika guztien muinean sartzea, sailen eta politika Politikak diseinatzerakoan, helburuen dimentsio sektorialen esparruen arteko koherentziahirukoitza barne hartu eta ebaluatu behar da eta koordinazioa hobetzeko(ikuspegi integral edo holistikoa bermatzeko).Printzipio horrek esan nahi du garapen Ebaluaziorako metodologia eta prozedurajasangarria ez dela politika sektorial soil batzehatzak egitea alde batera utzita, hiru garapengehiago. Gakoa da zerikusia duten sail eta ardatzen arteko orekari eustea eta trukeak egiteaerakunde guztiek jasangarritasunaren ikuspegia oso zaila da. Gardentasun printzipio zorrotz bathasieratik txertatzea politikak diseinatzeko eta aplikatzeak bakarrik bermatzen du erabakiakgauzatzeko moduan. eztabaida zintzo eta ireki baten ondoren hartzea, alternatibak zorrotz aztertuta, eta herritarrek, Ikuspegi hori, logikoa denez, hartutako eragile nagusiek nahiz gizarte erakundeek erraznazioarteko konpromisoekiko koherentziaulertu ahal izatea.22 PRINTzIPIO GIDARIAK 23. D) Ardurakidetasunamizatuta, ingurunean ahalik eta eraginik txikiena izateko eta gizartearentzat sortutako balioa ahalikGarapen jasangarria ez dagokio autonomia eta handiena izateko.erkidegoko administrazio orokorrari bakarrik.Beraz, funtsezkoa da administrazio publikoaren Politiken jasangarritasunak, beraz, batetik, (i) admi-mailetan garapen jasangarriaren aldeko elkarteak nistrazioaren mailen arteko lankidetza eskatzen du,eta partzuergoak bultzatzea, gizarte eragileekin eta, bestetik, (ii) interes taldeek eta herritarrek, oroeta, oro har, herritarrekin. har, laguntzea. Herritarrek jasangarritasun arazoen alderdiak ulertzea ezinbesteko baldintza da irtenbi-Enpresek eta korporazio pribatuek, erantzukizundeetan aurrera egiteko. Beren planteamenduetansozial korporatiboaren printzipioetan oinarrituz,gizarte zibila barne hartzen ez duten estrategiakjasangarritasunari arreta jarri behar diote estrategia ezinbestean mugatuak eta ziur asko alferrikakoaketa operazio arruntetan, ekoizpen prozesuak opti-izango dira.EUSKADIko GARAPEN JASANGARRIRAKO ESTRATEGIA 2020 23 24. hElbURUESTRATEGIKOAK 25. EcoEuskadi 2020: bederatzi helburu estrategikoakIkuspegiaren formulaziotik asmo estrategiko argiaAintzatespen hori lortzeko, ikuspegian jasota dau-ondorioztatzen da: Garapen jasangarriaren aban-den zenbait helburu partzialetan nabarmen egin be-goardian jartzea Euskadi. Helburua ez da garapen har da aurrera. Landu beharreko helburuen arabera,jasangarri soila lortzea, gure bizi, ekonomia, gizarte bederatzi helburu estrategiko hauek bereiz daitezke:eta ingurumen baldintzen garapen orekatuan bikain-tasuna aintzatestea baizik.01EUsKAdi EKONOmiAbERRitZAilE, lEhiAKOR, 02 EUsKAdi ERAbAt iNtEgRAtZAilEA dEN EtA 03 giZARtE bAbEsEKO sistEmAK iNdARtZEA,EKOERAgiNKOR EtA iREKi ENPlEgU, hEZKUNtZA, gARAPEN hARmONiKOA,bihURtZEAPREbENtZiO ZEiN OsAsUNgARRiA EtA ElKARtAsUN ARlOEtAN bidEZKOA bERmAtZEN KOhEsiONAtUtA dAgOENjARRAi dEZAtEN hERRiAldE gisA sENdOtZEA04gURE NAtUR bAliAbidEEiEtA biOdibERtsitAtEARi05jAtORRi fOsilEKOENERgiEKiKO 06 lURRAldE bARRUAN EgitURAtZEKO EtAEUstEA, lURRAldEA,mENdEKOtAsUNAKANPOAldEAREKiNAZPiEgitURAK, miNimiZAtZEA, bEROtEgi lOtURA lEhiAKORRAEKiPAmENdUAK EtAEfEKtUKO gAs isURiAK iZAtEKO AUKERA EmANgOEtXEbiZitZAK ERREsPEtUZ mURRiZtEA EtA KlimAdUEN mUgiKORtAsUNEtA OREKAZ ANtOlAtUtA AldAKEtAREN ERAgiNAK iNtEgRAtUKO EREdUmiNimiZAtZEA jAsANgARRiAgO bAt gARAtZEA07KAlitAtEZKO hEZKUNtZAEtA bAliO sistEmA sORtZEA,08bERRitZAilEA,ERAgiNKORRA, 09 EUsKAdiK milURtEKOKO hElbURUAK bEtEtZEN,EsKOlA ARRAKAstA lORtZERA AbEgitsUA EtAEtA, ORO hAR, hERRiAldEbidERAtUtAKOA, mAlgUA EtA,hERRitARRENtZAttXiROENEK gARAPENhEZKUNtZA ZEiN tREbAKUNtZAgARdENA dENjAsANgARRiA lOREdUKiEN AldEtiK, lANAdmiNistRAZiO PUbliKOdEZAtEN lAgUNtZEAmERKAtUAK EtA giZARtEAK bAt EZARtZEAbiZitZA OsOAN ZEhAREsKAtZEN ditUZtENgAitAsUNEtARA EgOKitUA,jAsANgARRitAsUNA ARlOgUZtiEtAN bARNE hARtUtA25 26. 011. helburu estrategikoa EUsKAdi EKONOmiA bERRitZAilE, lEhiAKOR, EKOERAgiNKOR EtA iREKi bihURtZEA Euskal ekonomia ekonomia irekia eta lehiakorra da egun, eta industria ekoizpenean oinarritzen da. Horri esker, egungo belaunaldiak bizi duen bizi kalitatearen maila lortu du, eta inguruko beste ekonomien gainetik dauden sendotasuna eta berreskuratzeko gaitasuna erakutsi ditu. Etorkizun hurbilean, nazioarteko lehia handitzearen, zeharkako jarduera askori eragiten dien globalizazioaren, eta energien zein lehengaien agortzearen eraginez, nazioartean lehiakorrak izaten jarraitzeko, teknologia eta prozesu eraginkorrak garatu beharko ditugu; produktuen ziklo integralaren ikuspuntutik energia baliabideak eta lehengaien erabilera optimizatzen dituzten teknologia eta prozesuak garatu ere. Horretarako, ezagutza aurreratu berria garatu behar dugu, zientzian eta horren aplikazio teknologikoetan oinarritutakoa, eta demografikoki geldituta dagoen edo atzeraka egiten ari den gizarte bateko lanpostuen balio erantsia handituko duena. Herrialde txikia garela onartuta, mundu mailako sareetako beste eragile batzuekin lankidetzan arituz errazago lortuko dugu, kosta ahala kosta autonomoki garatuta baino. 022. helburu estrategikoa EUsKAdi ERAbAt iNtEgRAtZAilEA dEN EtA ENPlEgU, hEZKUNtZA, PREbEN- tZiO ZEiN ElKARtAsUN ARlOEtAN KOhEsiONAtUtA dAgOEN hERRiAldE gisA sENdOtZEA Euskal gizartearen bereizgarriak gizarte elkartasunaren maila altua eta berdinzaletasun handia izan dira, eta gizarte-egoera txarrean dauden gutxiengoei arreta berezia eman zaie. Gizarteratzearen faktore nagusia pertsonen gaitasunaren araberako kalitate oneko lanpostuak lortzea da, zalantzarik gabe. Hori lortzeko, hezkuntza sistema pertsonen potentziala garatzera bideratuta egotea funtsezkoa da, gero eta interaktiboagoa, anitzagoa eta irekiagoa den gizartean. Enplegu egokiak eta hezkuntza motibagarriak bizi ohitura osasungarriak eta integratzaileak izaten lagundu behar dute. Bestetik, osasun eta gizarte zerbitzuek gure ongizate sistema osatzen dute; horrela, gure gizarteak pertsonen berdintasunezko integrazioa bermatzeko garatu duen esparrua osatzen da. Balio aldaketek, bizimoduen eta kultur ereduen aniztasunak eta lan merkatuaren gero eta lehiakortasun handiagoak gizarte bazterketa arrisku egoerak areagotzea ekar dezakete eta gure sistemak horri erantzun behar dio, egokituta eta eraginkortasuna hobetuta.26 hElbURU ESTRATEGIKOAK 27. 03 3. helburu estrategikoa giZARtE bAbEsEKO sistEmAK iNdARtZEA, gARAPEN hARmONiKOA, OsAsUNgARRiA EtA bidEZKOA bERmAtZEN jARRAi dEZAtEN Gizarte babeseko sistemak pertsonei bizi baldintza duinak bermatzeko sortzen dira, beren bizi proiektua modu osasungarrian gauzatu ahal izan dezaten. Aldaketa demografikoek jaiotza-tasa jaistea eta bizitza luzatzea eskari berriak sortzen dituzte (mendekotasunak gora egitea, kronikotasunaren prebalentzia). Horri erantzuteko, gizarteak zerbitzuak modu eraginkorragoan antolatzeari eta finantzaketa mekanismoak sortzeari garrantzia emango dioten formulak sortu be- har ditu. Bestalde, populazio aktiboaren multzoa (lan egiten dutenak edo langabezian daudenak) txikitzen eta populazio ez-aktiboarena (adingabeak, ikasleak, lanik egin nahi ez duten herritarrak, pentsiodunak eta abar) handitzen ari direnez, zailagoa da sistemari ekonomikoki eustea. Beraz, multzo osoaren bideragarritasuna bermatzeko, diru-sarreren eta gastuen ikuspuntuak kontuan hartu eta sistema egokitu beharko da.04 4. helburu estrategikoa gURE NAtUR bAliAbidEEi EtA biOdibERtsitAtEARi EUstEA, lURRAldEA, AZPiEgitURAK, EKiPAmENdUAK EtA EtXEbiZitZAK ERREsPEtUZ EtA OREKAZ ANtOlAtUtA Hiri jarduerak (etxegintza, produktiboak eta zerbitzuetakoak) hedatu dira, garraio azpiegitu- rak ugaritu dira eta gero eta nekazaritza jarduera gutxiago egiten dira. Hori dela eta, lurzoru gehiago kontsumitzen da eta habitat naturalak zatikatzen ari dira. Ondorioz, biodibertsitatearen biziraupena arriskuan dago eta paisaia naturala erabat aldatu da. Egia da giza jarduerak egiteko lurzorua behar dela, baina optimizatu beharreko kapital baliotsu eta urri gisa kudeatu behar da, bere funtzio naturalak garatzea ahalbidetzeko eta berau erabiltzeak ekosistemetan zein baliabide naturaletan duen eragina murrizteko. EUSKADIko GARAPEN JASANGARRIRAKO ESTRATEGIA 2020 27 28. 055. helburu estrategikoa jAtORRi fOsilEKO ENERgiEKiKO mENdEKOtAsUNA miNimiZAtZEA, bEROtEgi EfEKtUKO gAs isURiAK mURRiZtEA EtA KlimA AldAKEtAREN ERAgiNAK miNimiZAtZEA Erregai fosiletan oinarritzen den egungo energia sistema agortuko den aurreikuspenakhornitzeko iturri gutxi duten ekoizpen eta kontsumo sistemen kalteberatasuna handitzen du,esate baterako, Euskadikoena. Merkatuko prezioen aldakortasuna handitu egin da, garapenbidean dauden ekonomia handien eskariak eta petrolioa ekoizten duten herrialde askoren eze-gonkortasun politikoak gora egin dutelako. Hori dela eta, energia berriztagarrietan oinarritutakosistemarantz ahalik eta azkarren eboluzionatu behar dugu eta epe luzean (2050) ia guztiaordezkatzeko aurreikuspena izan behar dugu. Hala, gainera, klima aldaketa bizkortzenduten oinarrizko zergatiak landuko ditugu aldi berean. 066. helburu estrategikoa lURRAldE bARRUAN EgitURAtZEKO EtA KANPOAldEAREKiN lOtURA lEhiAKORRA iZAtEKO AUKERA EmANgO dUEN mUgiKORtAsUN iNtEgRAtUKO EREdU jAsANgARRiAgO bAt gARAtZEA Euskadiko garraio sistema ibilgailu pribatuetan eta errepide bidezko zirkulazioanoinarritzen da batik bat. Trena bidaiarien garraiobide gisa indarra berreskuratzen ari da, bainaeremu jakin batzuetara mugatuta. Abiadura handiko trenbide sare berria eraikitzearekinbatera, tren sistema integrala (Euskadiko mugikortasun eskari nagusiei zerbitzua emangodiena) eta integratzailea (beste garraio azpiegitura batzuen osagarri izango dena, tartean,aireportu, portu eta autobus terminalena) eskaintzeko pausoak eman behar ditugu. Horrela,garraio intermodala eta motorrik gabekoa sustatu nahi dira, eta Euskal Metropolia eraikitzenlagundu. Bestalde, errepide bidezko garraioa da energia fosil gehien kontsumitzen duenetako bat;hortaz, ibilgailuen garapena alde batera utzita (isurien gehienezko muga murriztea, bioerregaiakerabiltzea, ibilgailu elektrikoak kaleratzea, eta abar), trenbide sistema garatzeak petroliotikeratorritakoen kontsumoa murriztuko du eta 5. helburua betetzen nabarmen lagunduko du.28 hElbURU ESTRATEGIKOAK 29. 07 7. helburu estrategikoa KAlitAtEZKO hEZKUNtZA EtA bAliO sistEmA sORtZEA, EsKOlA ARRAKAstA lORtZERA bidERAtUtAKOA, mAlgUA EtA, hEZKUNtZA ZEiN tREbAKUNtZA EdUKiEN AldEtiK, lAN mERKAtUAK EtA giZARtEAK biZitZA OsOAN ZEhAR EsKAtZEN ditUZtEN gAitAsUNEtARA EgOKitUA, jAsANgARRitAsUNA ARlO gUZtiEtAN bARNE hARtUtAHezkuntza sistema, eta bereziki, unibertsitatea, funtsezkoak dira erronka berriei aurre egiteko behar den ezagutza eskuratzeko; gainera, aldaketak gero eta azkarrago gertatzen direnez, bizi osoko prestakuntzaren kontzeptua onartu behar dugu. Eta, ezagutzaren mugan gaudenez, ekoizpen jasangarriko sistema berriek ikerketaren eta zientziaren munduan murgiltzea eskatzen dute. Hezkuntza sistemak transmititu behar dituen balio tradizionalak gordetzeaz gain, berritzeko, lankidetzan aritzeko eta mundura irekitzeko gogoa sustatuko duten beste berri batzuk garatu behar dira. Baina mundu globalean sartzeak ez gaitu gure erroak, gure historia eta gure izateko modua galtzera eraman behar. Aitzitik, gure kulturari ere dimentsio globala emateko balio behar digu.08 8. helburu estrategikoa bERRitZAilEA, ERAgiNKORRA, AbEgitsUA EtA hERRitARRENtZAt gARdENA dEN AdmiNistRAZiO PUbliKO bAt EZARtZEAAdministrazio publikoaren kultura berri baterantz aurrera egin behar dugu; alegia, gobernantza era- bakiak hartzeko toki eta eragile gehiago barne hartzen dituen erabakiak hartzeko modu ezberdin bezala ulertu behar dugu. Izan ere, gure erronken neurriak konponbideak kudeatzeko beste modu bat eskatzen du; hau da, administrazioko mailetan ahalik eta parte hartze eta lankidetza handiena behar dira eta herritarrek eta intereseko taldeek parte hartze aktiboa izan behar dute. Eraginkorragoa eta arinagoa egitea ere eskatzen du. Horretarako, bikoiztasunak eta eskumenak gainjartzea saihestu behar dira, eta gizartearekin batera lan egiteko bestelako moduak bilatu, arazo berriei erantzun berriak emateko09 9. helburu estrategikoa EUsKAdiK milURtEKOKO hElbURUAK bEtEtZEN, EtA, ORO hAR, hERRiAldE tXiROENEK gARAPEN jAsANgARRiA lOR dEZAtEN lAgUNtZEA Izen ere, mundua ez da jasangarria izango, herri txiroenen garapenarekiko ditugun erantzukizu- nak gure gain hartzen ez baditugu. Euskadik Milurtekoko Adierazpena berretsi du eta nazioarteko kohesioa bultzatzeko erronkak bere gain hartu ditu.EUSKADIko GARAPEN JASANGARRIRAKO ESTRATEGIA 2020 29 30. Planteatutako helburu estrategikoek erlazio zuzena rritasun gakoekin, erantsitako erlazio koadro honetandute diagnostikoaren fasean identifikatutako jasanga-ikusten den moduan:9 hElbURU EstRAtEgiKO 8 jAsANgARRitAsUN gAKO 1. Euskadi ekonomia berritzaile, lehiakor, 1. Baliabide natural urriak eta agortzear daudenakekoeraginkor eta ireki bihurtzea3. Lehiakortasuna globalizatzea 2. Euskadi erabat integratzailea den eta enplegu,4. Aldaketa demografiko sakonakhezkuntza, prebentzio zein elkartasun arloetan5. Belaunaldien txandakatze desorekaniakohesionatuta dagoen herrialde gisa sendotzea 3. Gizarte babeseko sistemak indartzea, garapen4. Aldaketa demografiko sakonakharmonikoa, osasungarria eta bidezkoa bermatzen5. Belaunaldien txandakatze desorekaniajarrai dezaten 4. Gure natur baliabideei eta biodibertsitatearieustea, lurraldea, azpiegiturak, ekipamenduak 1. Baliabide natural urriak eta agortzear daudenaketa etxebizitzak errespetuz eta orekazantolatuta 5. Jatorri fosileko energiekiko mendekotasunaminimizatzea, berotegi efektuko gas isuriakmurriztea eta klima aldaketaren eraginak2. Mendekotasun energetikoa eta Klima Aldaketaminimizatzea 6. Lurralde barruan egituratzeko etakanpoaldearekin lotura lehiakorra izateko7. Mugikortasun eta garraio iraungaitzakaukera emango duen mugikortasun integratukoeredu jasangarriago bat garatzea 7. Kalitatezko hezkuntza eta balio sistema sortzea,eskola arrakasta lortzera bideratutakoa, malguaeta, hezkuntza zein trebakuntza edukien aldetik, lan6. Aldatzen ari den balioen sistemaren hauskortasuna13merkatuak eta gizarteak bizitza osoan zehar eskatzendituzten gaitasunetara egokitua, jasangarritasunaarlo guztietan barne hartuta 8. Berritzailea, eraginkorra, abegitsua eta herritarren- 1. Baliabide natural urriak eta agortzear daudenak13tzat gardena den administrazio publiko bat ezartzea 3. Lehiakortasuna globalizatzea6. Aldatzen ari den balioen sistemaren hauskortasuna 9. Euskadik Milurtekoko Helburuak betetzen, eta, orohar, herrialde txiroenek garapen jasangarria lor8. Nazioarteko garapen desberdinadezaten laguntzea13 Helburua gakoarekin lotzen da, partaidetza prozesuko ekarpenen ondorioz.30 hElbURU ESTRATEGIKOAK 31. Bestalde, garapen jasangarriaren hiru dimentsioei prebentzio zein elkartasun arloetanerreparatzen badiegu, helburu estrategiko horiekkohesionatuta dagoen herrialde gisahiru estrategia taldetan bil ditzakegu: sendotzea, 3. Gizarte babeseko sistemakindartzea, garapen harmonikoa, osasungarria Eredu ekonomiko/produktibo berri baterantz eta bidezkoa bermatzen jarrai dezaten eta doazen estrategiak, 1. Euskadi ekonomia 7. Kalitatezko hezkuntza eta balio sistema berritzaile, lehiakor, ekoeraginkor eta irekisortzea, eskola arrakasta lortzera bideratu- bihurtzea eta 5. Jatorri fosileko energiekikotakoa, malgua eta, hezkuntza zein trebakuntza mendekotasuna minimizatzea, berotegi edukien aldetik, lan merkatuak eta gizarteak efektuko gas isuriak murriztea eta klima bizitza osoan zehar eskatzen dituzten aldaketaren eraginak urritzea helburuak barnegaitasunetara egokitua, jasangarritasuna hartzen dituena.arlo guztietan barne hartuta. Lurralde eta ingurumen bikaintasunaAlde batera geldituko lirateke 8. Berritzailea, lortzeko estrategiak. Honako hauek dira taldeeraginkorra, abegitsua eta herritarrentzat gardena honetan sartzen diren helburuak: 4. Gureden Administrazio publiko bat ezartzea eta natur baliabideei eta biodibertsitateari eustea, 9. Euskadik Milurtekoko Helburuak betetzen, eta, eta horretarako, lurraldea, azpiegiturak,oro har, herrialde txiroenek garapen jasangarria ekipamenduak eta etxebizitzak errespetuz eta lor dezaten laguntzea helburuak. Biak orekaz antolatuz eta 6. Lurralde barruan gobernantzarekin lotuta daude eta beste plano egituratzeko eta kanpoaldearekin lotura lehiako- batean sar genitzake, garapen jasangarriaren hiru rra izateko aukera emango duen mugikortasundimentsioengan duten eraginagatik. integratuko eredu jasangarriagoa garatzea.Helburu estrategikoak Estrategiaren Aginte Gizarte kohesio eta integraziorako Koadroaren bidez neurtu eta jarraituko dira. estrategiak. Enplegua, hezkuntza, gizarteEstrategia horrek ekonomia, gizarte eta ingurumen babes eta osasuna hartzen ditu barne, baitasistemaren jasangarritasun handiagoranzko honako helburu hauek ere: 2. Euskadi erabat aurrerapausoak islatzeko adierazle egoki multzo bat integratzailea den eta enplegu, hezkuntza, biltzen du, modu integratu eta koherentean. EUSKADIko GARAPEN JASANGARRIRAKO ESTRATEGIA 2020 31 32. JARDUERAIlDOAK 33. Helburu estrategiko bakoitzean aurrera egiteko,Gobernuko sail guztien, beste erakunde batzuen eta,oro har, herritarren parte-hartzea eskatzen dutenzenbait jarduera ildo garatzen dira. Jarduera ildo horiekekintza multzo bat biltzen dute, kidetasun tematikoarenarabera, tresna ekonomiko, fiskalak eta normatiboakizan ezik. Horiek helburu osoari esleitzen zaizkio, bereneraginarengatik eta berezitasunarengatik.Jarduera ildoen formulazioa eta edukia partaidetzaprozesu irekian zehar egindako proposamenetan, etaestrategia egiteko sortutako batzordeek egindakoetanoinarrituta daude. Azken emaitza euskal gizartekoaskotariko ikuspegien batura koherentea da.33 34. Bederatzi helburu estrategikoak eta 27 jarduera-ildoak 1. helburu estrategikoa3. helburu estrategikoa Euskadi EKONOmiA berritzaile, lehiakor,giZARtE bAbEseko sistemak indartzea, ekoeraginkor eta ireki bihurtzea garapen harmonikoa, osasungarria etabidezkoa bermatzen jarrai dezaten 1.1. jarduera-ildoa berritzailea, ekintzailea eta teknologikoki aurreratua den eta ezagutzan, sormenean, lankidetzan eta eskumenetan oinarritzen den ekonomia bat 3.1. jarduera-ildoa bultzatzea Jaiotza-tasa handitzen lagunduko duen politikaaktiboen esparru globala diseinatzea 1.2. jarduera-ildoa lanpostu berdeen sorrera bultzatzea, lehengaien edo gai naturalen kontsumoa eta horiekiko3.2. jarduera-ildoa ekoizpen mendekotasuna murriztuz, eta hala,Gaur egungo ongizate estatuaren jasangarritasun jasangarritasuna abantaila lehiakor bihurtzeafiskala sendotzea (mendekotasuna, diru-sarrerakbermatzeko errenta, osasuna) 1.3 jarduera-ildoa Enpresak nazioartekotzen laguntzea 2. helburu estrategikoa4. helburu estrategikoa Euskadi erabat integratzailea den etagure NAtUR bAliAbidEei eta ENPlEgU, hezkuntza, prebentzio zeinbiodibertsitateari eustea, lurraldea, elkartasun arloetan kohesionatutaazpiegiturak, ekipamenduak eta dagoen herrialde gisa sendotzeaetxebizitzak errespetuz eta orekazantolatuta 2.1. jarduera-ildoa Integrazioa eta gizarte kohesioa bermatzea 4.1. jarduera-ildoahiri trinkoaren eredua bultzatzea 2.2. jarduera-ildoa Prebentzioa, osasunaren eta autonomia pertso-4.2. jarduera-ildoa nalaren sustapena eta baliabideak eskuratzekoEkosistemen eta natur baliabideen gaineko presioa aukera berdintasuna bultzatzea, gizarte mugenmurriztea eta natur baliabideen (lurzorua, ura, airea, ikuspuntua kontuan izanikpaisaia) kalitatea hobetzea 2.3. jarduera-ildoa4.3. jarduera-ildoa berariazko enplegu politika aktiboak landa garapen integrala sustatzea, lurraldearen bultzatzea eta bertan bizi direnen balio naturalak babesteko34 35. 5. helburu estrategikoajatorri fosileko energiekikomendekotasuna minimizatzea, berotegiefektuko gas isuriak murrizteaeta KlimA AldAKEtAren eraginakminimizatzea5.1. jarduera-ildoaEnergia eraginkortasunaren hobekuntza etaenergia kontsumoaren murrizketa bultzatzea5.2. jarduera-ildoa 8. helburu estrategikoaEnergia berriztagarriak sortzea eta erabiltzea sustatzea berritzailea, eraginkorra, abegitsua5.3. jarduera-ildoaeta herritarrentzat gardena denKlima Aldaketa arintzea eta egokitzeko ekintzakAdmiNistRAZiO PUbliKO bat ezartzeagaratzea6. helburu estrategikoa 8.1. jarduera-ildoalurralde barruan egituratzeko etaKudeaketa publikoa modernizatzea, eta horretarako,kanpoaldearekin lotura lehiakorraherritarrekin erlazionatzeko mekanismoak berritzeaizateko aukera emango duenmUgiKORtAsUN integratuko eredu 8.2. jarduera-ildoajasangarriago bat garatzea Administrazio publikoaren eraginkortasuna indartzea, eta horretarako, horren antolamendua eta eskumenen banaketa berrikustea, erakunde barruko eta erakunde arteko lankidetza sustatzea6.1. jarduera-ildoaeta koordinazio mekanismoak indartzeaGarraiobide jasangarriagoak sustatzea 8.3. jarduera-ildoa6.2. jarduera-ildoa herritarrek parte hartzeko formuletan eta lankidetzaGarraiobideak mugikortasun baldintza egoki publiko-pribatuan aurrera egiteaeta seguruetan erabiltzea lortzea, azpiegituraeta zerbitzu integratuetan oinarrituta7. helburu estrategikoa9. helburu estrategikoaKalitatezko hEZKUNtZA EtA bAliOEuskadik milURtEKOKO hElbURUAKsistEmA sortzea, eskola arrakasta lortzera betetzen, eta, oro har, herrialde txiroenekbideratutakoa, malgua eta, hezkuntza garapen jasangarria lor dezaten laguntzeazein trebakuntza edukien aldetik, lanmerkatuak eta gizarteak bizitza osoan zehareskatzen dituzten gaitasunetara egokitua,jasangarritasuna arlo guztietan barne hartuta7.1. jarduera-ildoabizitza osoan ibilbide profesionalerako etasozialerako behar diren eskumenak emango dituen9.1. jarduera-ildoaprestakuntza sistema garatzealankidetza proiektuen bidez, herrialde pobretuen garapen jasangarrian modu aktiboan laguntzea7.2. jarduera-ildoabalioetan heztea sustatzea, berezikijasangarritasunarekin zerikusia duten balioetan9.2. jarduera-ildoa Garapen bidean dauden herrialdeekiko7.3. jarduera-ildoamerkataritza arduratsua bultzatzeaEuskal kultura eta horren nortasuna definitzenduten elementuak nazioartean hedatzea bultzatzea35 36. 1. helburu estrategikoaEuskadi EKONOmiA berritzaile, lehiakor, ekoeraginkoreta ireki bihurtzea1.1. jarduera-ildoaberritzailea, ekintzailea eta teknologikoki aurreratua den eta ezagutzan,sormenean, lankidetzan eta eskumenetan oinarritzen den ekonomia batbultzatzeaGaur egungo ekoizpen sistema aldatzeko, batetik, egungo prozesuak berritu eta gure enpresaklehiakorragoak bihurtu behar ditugu, eta bestetik, material eta baliabide eskas eta ez-berrizta-garriekiko mendetasun txikiagoa duten sektore berriak garatzearen aldeko apustua egin beharda. Estrategikotzat jotako etorkizuneko sektoreak osasun zerbitzuak, Informazio eta komunika-zioaren teknologiak (IKTak), elektronika, gizarte zerbitzuak, energia eta biozientziak dira.Baina materialik gabeko eta karbono urriko ekonomia bateranzko urratsak egiteko, ezagutzarengaur egungo mugez haraindi joan behar da, ezagutza zientifikoari eta haren aplikazioei bultzadahandia emanez, esaterako: material berriei. Horrez guztiak sormen eta enpresa ekimen handiaeskatzen du.Hori lortzeko, ezagutza oinarrizko eta aplikatu bikaina sortu behar da, eta horretarako,ezinbestekoa da ezagutzaren euskal sarea finkatzen jarraitzea, unibertsitateak, enpresak, tekno-logia zentroak eta Zientzia, Teknologia eta Berrikuntzaren Euskal Sarea (ZTBES) osatzen dutenI+G+b-ko bitartekariak gehiago hurbilduz.Baina ez dira ezagutza teknologikoko maila handiagoak bakarrik lortu behar. Horrez gain,erakundeak barrurantz aldatu behar dira, enpresak eta erakundeak kudeatzeko ereduaurreratuagoak ezarriz, berrikuntzaren alderdi guztietara irekiago egon daitezen.Munduko herrialde garatu guztietan lantzen diren prozesuak dira. Gaur egun, inoiz baino ge-hiago, ezinbestekoa da ezagutzaren nazioarteko truke horietan parte hartzea. Gure profesionalaknazioartera hedatzeaz gain, komeni da herrialdeak aurreratu, berritzaile eta erakargarri itxuralortzea eta zabaltzea, izan ere, horrek, erreferentziazko ezagutza zentroak ezartzen lagunduko du,baita kanpoko talentua eta jarduerak erakartzen ere.Garapen zientifikoa askotan teknologia garbiekin eta industria garapenik sofistikatuenekinlotzen badute ere, bilakaera demografikoarekin lotutako gizarte eskaera berrien ondorioz, adi-nekoak eta mendeko pertsonak artatzeko zerbitzu enpresak garatzeko aukera handiak daude,eta pertsonen autonomia funtzionala zein bizi-kalitatea errazten duten teknologia moldagarrienaukera zabala.Jarduera multzo horren barruan, hauek garrantzi berezia dute:1. Indartzen ari diren sektore jasangarriei, horien artean, energia berriztagarrien industriari babesa ematea.2. Zientzia, Teknologia eta Berrikuntzaren Euskal Sarearen finkatzea.3. Ekoizpen egituraren lehiakortasuna hobetzea berrikuntzaren bitartez.36 JARDUERA IlDOAK 37. 1. helburu estrategikoaEuskadi EKONOmiA berritzaile, lehiakor, ekoeraginkoreta ireki bihurtzea1.2. jarduera-ildoalanpostu berdeen sorrera bultzatzea, lehengaien edo gai naturalen kontsumoaeta horiekiko ekoizpen mendekotasuna murriztuz, eta hala, jasangarritasunaabantaila lehiakor bihurtzeaEzagutzaren mugak gainditu behar izan gabe, jasangarritasuna hobetzeko aukera handia dago,kontsumoa eta ekoizpen mendetasuna murriztuz, diseinu prozesuan ingurumen ikuspegia kontuanhartuz, produktuaren bizi-ziklo osoa kontuan hartuz (diseinatzen denetik desagertzen den arte), etamaterialen eta energiaren kontsumoan ahalik eta eraginkortasunik handiena bilatuz. Hala,jasangarritasuna lehiarako abantaila bihurtzen da.Halaber, produktuak berrerabiltzearen eta hondakinak balioztatzearen ondorioz, beste negozioaukera batzuk eta lanpostu berdeak sortzen dira. Horretarako, kanpoko kostuak eta epe luzerakokostuak barneratuko dituen esparru arautzaile baten babesa behar da; izan ere, askotan, merkatuakez dira gai beren kabuz produkzio sektorerako seinale bihurtzeko.Faktore ekonomikoak tokiko merkatuak sortzeko egokiak ere izan daitezke, bai kalitatezkonekazaritza produktuak lantzeari dagokionez, bai mikrosorkuntza energetikoari dagokionez.Horietan, oro har, hurbiltasun ekonomiak direla-eta, lehiakorra den bertako ekoizpen baten balioahanditzen da, eta kostu logistikoak zein garraioarenak murrizten dira. Horren guztiaren ondorioz,aberastasuna sortu eta bertako ekonomiak sustatzen dira, barruan enpresak sortzea bultzatuta,enpresa lankidetzaren eta eskualde mailan ingurune berritzaileak eratzearen bidez.Prozesu horietan guztietan, eta eskaeraren aldetik, herritarren kontzientziak merkatua moduinteraktiboan sortzeko palanka efektua du, erantzukizun sozial korporatiboko politikak etaekoizpen sektorearen klausula sozialak aplikatuta. Horregatik, ekintzarako informazioa etasentsibilizazioa elementu garrantzitsuak dira, ingurunea errespetatzen duten produktuen ekarpenhandiagoa eta natur baliabideen eskasia baloratzen dituzten kontsumitzaile arduratsuak sortzeko. Jarduera multzo horren barruan, hauek garrantzi berezia dute: 4. Produktuaren bizi-zikloaren ikuspegitik eraginkortasun materialarekin lotutakoberrikuntza eta ekodiseinua bultzatzea. 5. Hondakinak balioztatzea eta materialak berrerabiltzea. 6. Hurbiltasun zirkuitu laburretan oinarritutako lehiakortasun abantailei etekina ateratzendieten bertako ekonomiak bultzatzea. EUSKADIko GARAPEN JASANGARRIRAKO ESTRATEGIA 2020 37 38. 1. helburu estrategikoaEuskadi EKONOmiA berritzaile, lehiakor, ekoeraginkoreta ireki bihurtzea1.3. jarduera-ildoaEnpresak nazioartekotzen laguntzeaBertako merkatuak sortzeko emandako laguntzak ez du baliogabetzen, hala ere, ekonomiajardueraren globalizaziorako joera, merkatu bezeroetara hurbiltzetik haratago doana.Globalizazioak ekoizpen katearen jarduerak banatzea ekartzen du, baliabide naturalak nahiz gizabaliabideak ahalik eta hobekien baliatzeko. Ondorioz, ezagutzan, sormenean, lankidetzan etagaitasunetan oinarritutako ekonomia berritzaile, ekintzaile eta teknologikoki aurreratua lortzeko(aurreko 1.1 ildoa), aldi berean, enpresen nahiz erakundeen, eta bereziki, ezagutza sistemarenberaren nazioartekotzean aurrera egin behar da.Beraz, gure esportazioen helmuga geografiko eta sektoriala dibertsifikatzen laguntzeaz haratago,enpresen nazioartekotze prozesuetan ere laguntzea komeni da. Enpresa txiki eta ertainei arretaberezia jarri behar zaie, enpresa eragileek laguntza programetan sartzea eska baitezakete, eta batezere, hainbat herrialdetan kokatutako enpresekin azpiegiturak eta sareak partekatzea, ezartzenlaguntzeko, herrialdeei eta hango merkatuei buruzko informazioa eta esperientziak partekatuz.Argi dago enpresen globalizazioak kultur aniztasuna kudeatzeko eta ekonomia irekietanjarduteko egokiak diren gaitasunak eta jarrera profesional eta sozialak dituzten pertsonakizatea eskatzen duela.Alderantziz, gaitasun profesional horrek, era berean, mundura irekita dagoen herrialde bateraikitzen lagunduko du, eta horrela, talentua erakartzea, turismoa bultzatzea eta kanpokojarduerak ezartzea ezagutza sortzeko zentroak barne errazten duen herrialde erakargarribaten irudi hori sustatuko da.Jarduera multzo horren barruan, hauek garrantzi berezia dute:7. Zientzia eta Teknologia sistemaren nazioartekotzea bultzatzea.8. Hazkunde azkarra duten herrialdeetan, hala nola Brasilen, Indian edo Txinan, industria parkeak sortzea.9. Nazioartekotze prozesuetan prestatzeko beken programa.Ekoizpen sistema aldatzea prozesu neketsua da, eta finantza baliabide egokiak eduki beharizateaz gain, merkatuko seinaleak edo adierazleak indartu beharra ere badago. Horregatik,garrantzitsutzat jotzen da ondorengo bi tresnen eginkizuna nabarmentzea:10. Epe luzerako finantza baliabideak eta arrisku kapitaleko bestelako iturriak nahiz epeluzerako kreditua erabiltzea, ekoizpena jasangarritasunerantz bideratzeko (teknologiagarbiak, material berriak, beste sektore batzuk).11. Sistema fiskala berbideratzea, fiskaltza berdeko irizpideak gero eta garrantzi eta tokihandiagoa emanda barne hartuz.38 JARDUERA IlDOAK 39. 2. helburu estrategikoaEuskadi erabat integratzailea den eta ENPlEgU, hezkuntza, prebentzio zeinelkartasun arloetan kohesionatuta dagoen herrialde gisa sendotzea2.1. jarduera-ildoaIntegrazioa eta gizarte kohesioa bermatzeaXXI. mendeko Europan, gizarte aurreratu eta moderno baten ezaugarriak hauek dira, besteakbeste: desberdintasunak txertatzea bermatzen duen gizarte politiken sistema bat eratzea, etahorren helburu nagusia ahalik eta gizarterik kohesionatuena lortzea izatea.Azken urteetako esfortzu handiari esker, Euskadiko gizarte kohesioko adierazleekEuropar Batasuna 27 herrialdeetakoa aldean ratio positiboak izan dituzten arren, integrazioarensustapenean eta aukera desberdintasunen kontrako borrokan oraindik ere badago egitekorik. Ho-rri krisi ekonomikoko egoeran lortutakoari eusteko egindako esfortzu handia gehitu behar zaio,erronka osagarri moduan.EcoEuskadi 2020 Estrategiaren barruan, pertsona guztien benetako integrazioa lortu behardugu, sexua, adina, jatorria edo sinesmen erlijiosoak alda batera utzita, esku hartzen dugunesparru guztietan (familia, gizartea eta lana), eta tratu berdintasuna bermatu behar dugu egoeraguztietan.Kontuan hartu beharreko alderdi garrantzitsu moduan, aipatu behar dugu Euskadin gizarteekimenak lan handia egin duela, eta, erakunde publikoekin batera, gizarte politiken garapenoperatiboan alderdi aktibo eta partaide izaten jarraitu behar duela, besteak beste, integrazioarengarapenean. Horrek gizarte bat sozialki kohesionatutzat hartu ahal izateko mekanismoakindartzea ekarriko du; izan ere, gizartea bera bere oinarriak diren sareak ehuntzeko gaiizango da.Jarduera multzo horren barruan, hauek garrantzi berezia dute: 12. Pertsonen gizarteratzea eta autonomia sustatzea, gizarte partaidetza elkartasunaren ikuspegitik bultzatuz eta gizarteratze programen garapen operatiboan gizarte ekimenarekiko lankidetza indartuz. 13. Langile etorkinen eta haien familien integrazioa erraztea kultur integrazioa barne, etorkinen hezkuntza arloko desabantailaren gainean eraginez. EUSKADIko GARAPEN JASANGARRIRAKO ESTRATEGIA 2020 39 40. 2. helburu estrategikoa Euskadi erabat integratzailea den eta ENPlEgU, hezkuntza, prebentzio zein elkartasun arloetan kohesionatuta dagoen herrialde gisa sendotzea2.2. jarduera-ildoaPrebentzioa, osasunaren eta autonomia pertsonalaren sustapena etabaliabideak eskuratzeko aukera berdintasuna bultzatzea, gizarte mugenikuspuntua kontuan izanikIldoa Euskadi osasungarri eta bidezko baten ideian oinarritzen da. Horrek, osasunaren arloa(osasungarria) sektorekako politiken arlo guztietara eramatea ekartzen du.Osasuna nahiz osasungarria kontzeptuen prebentzio alderdiak pertsonei protagonistaren rolaematen die, elikadurarekin, kirol jarduerarekin, gizarte harreman irekiekin eta bestelakoekinzerikusia duten ohituretan. Hala ere, administrazioari pertsonek osasuntsu eta osasungarriizaten jarraitzeko behar dituzten baliabideak berdintasunez lortzea bermatu beharraexijitzen dio.Osasuna sustatzeko joera berriek osasuna politika guztietan kontuan hartu behar dela etapertsonen rola, osasunaren zainketan duten ardura eta pazienteak, behar dituen zainketakhornitzen parte hartzeko orduan duen autonomia azpimarratzen dituzte.Helburua 2020. urtean jarrita, Euskadik bere osasun sistemaren ikuspegiaren erabatekoaldaketari egin beharko dio aurre. Horrela, gaixo kronikoek eta mendeko pertsonek lehentasunaizango dute, gizarte zerbitzuen euskal sistema finkatuko du. Aurrez aurre dugun beste erronkabat, beraz, osasunaren eta gizarte zerbitzuen arteko harreman espazioan kokatzen da; espaziosoziosanitario izenez ezagutzen da, eta beren kabuz baliatzeko autonomiarik ez duten pertsonenduintasuna, nahiak eta bizi kalitatea errespetatu eta sustatuko duen zaintza eredu komunitarioeta jasangarria da.Jarduera multzo horren barruan, hauek garrantzi berezia dute:14. Pertsonak ardaztzat dituen eta ikuspegi komunitarioan oinarrituta dagoen arretasoziosanitarioko sistema bat eraikitzea.15. Osasunaren era mendetasunaren gizarte baldintzatzaileak proaktiboki nabarmentzea.16. Pertsonen harreman eta lotura beharrak gogobetetzea errazten duten gizarte espazioaksustatzea.40 JARDUERA IlDOAK 41. 2. helburu estrategikoaEuskadi erabat integratzailea den eta ENPlEgU, hezkuntza, prebentzio zeinelkartasun arloetan kohesionatuta dagoen herrialde gisa sendotzea 2.3. jarduera-ildoa berariazko enplegu politika aktiboak bultzatzea Enplegu maila sistema sozioekonomikoaren jasangarritasun mailaren adierazle egokia da. Enplegu sorkuntza herrialdearen dinamismoaren araberakoa da, eta dinamismoa bera faktore multzo zabal baten ondorioa da kanpokoak nahiz barnekoak izan daitezke, gure helburuak lortzeko aukera ematen duten enplegu politika aktiboak diseinatzeko kontuan hartu behar direnak: jarduera tasak handitzea eta haiei eustea, gazteen okupazio indizeak hobetzea eta zahartzearen ondorioz lan egiteko adina duten pertsona kopurua gutxiagotzeari aurre egitea. Baina gure lan merkatuak badu erreferentetzat hartzen ditugun Europako beste lurralde batzuetan gertatzen ez den berariazko beste ezaugarri bat: sortutako enpleguen zati baten kalitate eskasa, prekarietate eta behin behinekotasun handiagoak eraginda14. Langileen batez besteko adina handitzearen eragina gehitu behar zaio horri, erakunde publiko nahiz pribatu askotan bistakoa dena. Enplegu politika aktiboak ekonomia eta gizarte jasangarritasunaren ezinbesteko euskarriak dira eta, enplegu sorkuntzarekin eta haiei eusten laguntzen duten mekanismoak aktibatzearekin zerikusia duten politika publikoei dagokienez, integratzaileak izan behar dute, ikuspegi kualitatibotik (kalitatea, eskuragarritasuna, aukerak sortzea) nahiz kuantitatibotik. Bestalde, ezin ahaztu dezakegu enplegua sortzea enpresen ardura dela batik bat; hortaz, funtsezkoa da hori politika hauetan sartzea, baita enpresek lanaren kalitateari buruzko erantzukizuna beren gain hartzea ere.Jarduera multzo horren barruan, hauek garrantzi berezia dute:17. Enpleguaren kalitatea sustatzea, enplegu prekarioarekin eta azpienpleguarekin amaitzea.18. Biztanle zaharrenen enplegu aukerak handitzea, bereziki emakumeena, haienenplegagarritasuna bideratuz.19. Erakundeetan adina kudeatzeko politikak sustatzea, eta zahartze aktiboko estrategiak. Oro har, bigarren helburu estrategikoaren barruan, sistema soziosanitarioa eta enplegagarritasuna- ren kudeaketa aktiboa aldatu beharrak eragin ditu eskaera ekonomiko nagusiak. Horregatik, garran- tzitsutzat jotzen da ondorengo hiru tresnen eginkizuna nabarmentzea:20. Euskadiko Enplegu Sistema Publikoaren garapen osoa.21. Osasunaren gaineko eraginaren ebaluazioa ezartzea, osasuna politika sektorialetanikusarazteko eta sartzeko tresna moduan.22. Ezkutuko ekonomiaren kontra borrokatzea, azpikontratazioa murrizteko etaadministrazioaren diru sarrerak areagotzeko tresna gisa.14 Gazteriaren politika bigarren zeharkako ikuspegian lantzen da esplizituki.EUSKADIko GARAPEN JASANGARRIRAKO ESTRATEGIA 2020 41 42. 3. helburu estrategikoa giZARtE bAbEseko sistemak indartzea, garapen harmonikoa, osasungarria eta bidezkoa bermatzen jarrai dezaten 3.1. jarduera-ildoa Jaiotza-tasa handitzen lagunduko duen politika aktiboen esparru globala diseinatzea Euskadin, gaur egun, jaiotza-tasak behera egin du. Prospektiban joera astun esaten zaio, jaitsiera horren eragina urte askoan nabaritzen delako eta ezin delako joera hori azkar aldatu. Euskadi, duela urte askotik, jaiotze-tasarik txikiena duen Europako eskualdeetako bat da. Orain arte abian jarritako pizgarri programak eta neurriak ez dira nahikoak izan. Duela gutxi, jaiotza-tasa baxuaren arazo honen ikuspegi integrala indartsu agertu da. Uztartze kontzeptuaren inguruan sortu da, eta ikuspegi hori agertutakoan, aurretik ezkutuago egon zitezkeen baina jaiotze-tasaren gainean eragin zuzena duten zenbait faktore agertu dira: lan merkatuan gizon eta emakumeen aukera berdintasunarekin zerikusia duten faktoreak, lan ordutegiak ikasleen ordutegiekin koordinatzea edo familien politika orokorrak. Uztartzeko politikak Enpresaren Gizarte Erantzukizunaren barruko alderdiaren osagai garrantzitsuak dira; hortaz, enpresek politika horien merkatu globalean diseinatzeko eta ezartzeko orduan duten rol aktibatzailea kontuan izan behar dugu. Jarduera multzo horren barruan, hauek garrantzi berezia dute: 23. Uztartzeko politika, berdintasunekoak eta eraginkorrak, bultzatzea. 24. Lanaldia berriz antolatzeko akordio soziala, eta hala, lan ordutegien, ikasleen ordutegien eta ordutegi komertzialen arteko egokitasunik ezak gainditzea. 25. 0 eta 2 urte arteko haurtzaindegien plaza publikoak estaltzeko plana.42 JARDUERA IlDOAK 43. 3. helburu estrategikoagiZARtE bAbEseko sistemak indartzea, garapen harmonikoa, osasungarria eta bidezkoabermatzen jarrai dezaten3.2. jarduera-ildoaGaur egungo ongizate estatuaren jasangarritasun fiskala sendotzea(mendekotasuna, diru-sarrerak bermatzeko errenta, osasuna)Gaur egungo ongizate estatuaren jasangarritasun fiskala indartzeko, nahitaezkoa da hareneraginkortasuna indartzea eta indarreko zerga esparrua egokitzea, baina baita herritarrekdagokien ardura kuota hartzea ere, sektore publikoan eskatzen diren baliabideen arrazoizkoerabilerari dagokionez. Horrek, batetik, Administrazioa berriz antolatzea eta modernizatzeaeskatzen du, eraginkortasuna hobetzeko, eta bestetik, pertsonek beren bizi-ziklo berriari aurreegitea (bizi itxaropen handiagoa) eta, ahal duten neurrian, gozatu nahi duten ongizate mailabermatzen eta mantentzen laguntzea.Mendetasun fenomenoa gero eta gehiago hazten ari da, bizi-itxaropenari urteak gehitzendizkiogun eta aurrerapen teknologiko eta medikoek gaixotasun kronikoekin bizitzea ahalbidetzendiguten neurrian. Pertsonentzat eta osasun eta gizarte zerbitzu publikoak hornitu behar dituenadministraziorako erabateko aldaketa da.Jarduera multzo horren barruan, hauek garrantzi berezia dute: 26. Sistema soziosanitarioa berregokitzea, gastuaren eraginkortasun handiagoaren bila, prestazioen kalitateari eutsita. 27. Zerga ahalegina errealitate berrietara egokitzea. 28. Herritarrek zerbitzu publikoen zentzuzko erabileran erantzukizuna hartzea bultzatzea.Garrantzitsutzat hartzen da tresna hauek bete behar duten funtzioa: 29. Babes sistema soziosanitarioa bultzatzeko finantza tresna publiko nahiz pribatu berriak aztertzea. 30. Uztartzearen aldeko arau esparrua eta akordio soziala. 31. Eraginkortasuna eta kontrola gastu publikoan, eta administrazio eskudunen arteko koordinazioa indartzea. EUSKADIko GARAPEN JASANGARRIRAKO ESTRATEGIA 2020 43 44. 4. helburu estrategikoa gure NAtUR bAliAbidEei eta biodibertsitateari eustea, lurraldea, azpiegiturak, ekipamenduak eta etxebizitzak errespetuz eta orekaz antolatuta4.1. jarduera-ildoahiri trinkoaren eredua bultzatzeaLurraldea ondo antolatzea natur baliabideak eta Biodibertsitatea babesteko abiapuntua da.Aurreko garaietan nagusitu den hiri mugen kontrolik gabeko hedapenaren aurrean, lurzorunaturalak baliabide urri moduan duen garrantziaz konturatzeak dagoeneko eraikita dagoenhiriaren gaineko jarduerei lehentasun argia ematea eragiten du. Eraikita dagoen eremu horiekoizpen eta egoitza jardueren euskarria izan daiteke eta izan behar du, eta hiri hedapenarimuga zorrotzak ezarri behar zaizkio. Eremu baztertuak berreskuratu behar dira, dauden erai-kinak berritu eta haien balioa handitu behar da, herrietan eta hirietan erabilerak trinkotu etamisto bihurtu behar dira, eta hirugarren sektoreko jarduerak eta, behar izanez gero, industriajarduerak bertikalki garatu behar dira, lurzoruaren kontsumoa murrizteko eta lekualdaketaksaihesteko.Hirien diseinua ekoeraginkortasun irizpideetan oinarritu behar da, industrialdeen etalantokien urruntze eta sakabanatzeak edo merkataritza, gizarte eta aisialdi ekipamenduakhiri-inguruetan kokatzeak beharrezkoak ez diren lekualdaketak eragitea saihestuz. Eraberean, hirigintza diseinuak garraio publikoari eta oinezkoentzako bideak egitearilehentasuna eman behar die, ohitura osasungarriak praktikan jartzeko esparru egokiasortzearren. Horrela, karbono isuriak murriztu eta kontsumo energetikoaren eraginkortasunahobetuko da. Halaber, gaueko argiztatze sistemak optimizatu behar dira, beharrezkoa ez denkontsumoa eta argiaren kutsadura saihesteko.Azpiegiturak eta ekipamenduak ongi erabili eta diseinatzen badira, lurzoru berriarenokupazioa txikiagotuko da. Bestalde, lurraldearen ikuspegi integralak eta ikuspegi lokalistakgainditzeak ekipamenduak eta instalazioak bikoiztea saihestuko dute. Horren ondorioz,lurzoru gutxiago hartuko da eta finantzen jasangarritasuna handiagoa izango da.Jarduera multzo horren barruan, hauek garrantzi berezia dute:32. Lurraldearen Antolamendurako Artezpideetan lurzoruaren kontsumoaren mugakezartzea, dagoeneko eraikita dagoen hiriaren gainean jardutea.33. Hirien diseinu ekoeraginkorra, beharrezkoak ez diren mugikortasunak saihestuz,garraio kolektiboari lehentasuna emanez eta gastu energetiko eraginkorragoabilatuz.34. Azpiegitura eta ekipamenduen erabilera optimizatzea, lurraldearen ikuspegiintegralaren bidez.44 JARDUERA IlDOAK 45. 4. helburu estrategikoa gure NAtUR bAliAbidEei eta biodibertsitateari eustea, lurraldea, azpiegiturak, ekipamenduak eta etxebizitzak errespetuz eta orekaz antolatuta4.2. jarduera-ildoaEkosistemen eta natur baliabideen gaineko presioa murriztea eta naturbaliabideen (lurzorua, ura, airea, paisaia) kalitatea hobetzeaIsuriak arautzen dituzten arau estandarrak pixkanaka indartzeak eta herritarren sentsibilizazio etakontzientziazio handiagoak ekosistemen eta natur baliabideen gaineko presioa murrizten lagundudute. Horrela, aurreko jardueren ondorioz metatutako hondatzea partzialki zuzenduko da.Bide horietatik aurrera jarraitu behar da, pixkanaka aire kalitatearen estandarrak indartuz,baliabide hidrikoen kudeaketa eta uraren kalitatea hobetuz eta kutsatutako lurzoruak berreskuratuz,aurretik adierazitako helburua betetzeko, hots, dagoeneko eraikita dagoen hiriari lehentasunaematea, beharrezkoa ez den hiri mugen hedapena geldiaraziz.Jarduera multzo horren barruan, hauek garrantzi berezia dute:35. Uraren kalitatea eta baliabide hidrikoen kudeaketa hobetzea.36. Paisaiak hutsaltzearen kontra borrokatzea eta dibertsitate biologikoari eustea.4.3. jarduera-ildoalanda garapen integrala sustatzea, lurraldearen eta bertan bizi direnenbalio naturalak babestekoLanda garapen osoa ezinbestekoa da biztanleak landa eta hiri eremuen artean banatzen jarraitzeko.Landa eremuetan biztanleak egotea, eta nekazaritza ekologikoa zein balio naturalak babestearekinbateragarriak diren bestelako jarduera ekonomikoak sustatzea biodibertsitateari eusteko bermea dira.Bestalde, nekazaritzaren ekarpen ekologikoari esker, jendeak gustukoak dituen bertako produktuaklandatzean oinarritutako ekonomia jarduerak gara daitezke, eta hala, merkataritza zirkuitu zuzenak sortu.Zirkuitu horiek merkatutik hurbil egongo direnez, kontsumo arduratsuagoa egiteko aukera emango dute,eta kostu logistikoak eta garraiokoak murriztuko dira.Nekazaritza ustiapenekin jarraitzeko arazoak daude, ez dagoelako belaunaldien arteko txandakatzeriketa nekazaritza lurraren balioa garestitu delako, beste erabilera alternatibo batzuengatik. Horregatik,ezinbestekoa da laborantzarako lurrak eskualdatzen laguntzeko sistemak garatzea, hala nola lur bankuak.Jarduera multzo horren barruan, hauek garrantzi berezia dute:37. Landa ingurunearekin lotuta dauden ekonomia jarduerak bultzatzea (turismoa, nekazaritzakoelikagaien industria eta abar). 38. Nekazaritza ustiategien belaunaldi aldaketa sustatzea. 39. Biodibertsitateari eta paisaiari eusten laguntzen duten nekazaritza jarduerei laguntzea.Garrantzitsutzat hartzen da tresna hauek bete behar duten funtzioa: 40. Lurzoruaren bankuak. 41. Merkatuko mekanismoak aztertzea eta txertatzea, natur baliabideek sortutako ondasun publikoen benetako balioa nabarmentzeko.EUSKADIko GARAPEN JASANGARRIRAKO ESTRATEGIA 2020 45 46. 5. helburu estrategikoa jatorri fosileko energiekiko mendekotasuna minimizatzea, berotegi efektuko gas isuriak murriztea eta KlimA AldAKEtAren eraginak minimizatzea5.1. jarduera-ildoaEnergia eraginkortasunaren hobekuntza eta energia kontsumoarenmurrizketa bultzatzeaEnergiaren kontsumoaren dagokionez, garraioa Euskadiko sektore nagusietakoa da. Bereenergia eraginkortasuna eta energia baten mendekotasuna petrolioarena hobetzeko aukerahandiak eskaintzen dituen sektorea da. Jasangarriagoak diren beste energia batzuk eta teknologiak,esaterako, auto elektrikoa garatzea sustatu beharko da, gaur egun nagusi den garraiobidean,pribatuan, modu iraunkorrean erabiltzea lortzen laguntzeko. Halaber, hiri inguruneetan, egoitza, industria, ekipamendu eta bestelako erabilerekin zerikusiaduten energia kontsumoko gune ugari dago. Karbono gutxi isurtzen duten hiri garapenak eta ingurufinkatuak (hau da, energia sartu-irtenak gutxienera murrizten diren tokiak) sustatzea, eta horrekinbatera, inguru horietako energia kontsumoa murriztea eta energia ekoizpena kontsumo puntuetatikgertu kokatzea eta biltzea.Era berean, eraikuntzako eskalan, eraikuntza sektorea ia balantze energetikorik gabekoeraikuntzara aldatzeko prestatuko da (2010/31 Zuzentaraua), eraikuntza berrietan nahiz finkatutadauden eraikuntzetan diseinu, kudeaketa eta mantentze irizpide berriak erabiliz.Bestalde, hiri sareak bilakatu egingo dira teknologiaren aurrerapena dela eta, batez ere,kudeaketari dagokionez; alegia, zerbitzu bera emango dute eta errendimendu handiagoa,eraginkortasun handiago lortuko dute. Horrenbestez, sare elektriko adimendunen garapena edo autoelektrikoarekin lotutako energia kontsumo berriei emandako erantzuna (elektrizitatea hornitzenduten unitateen sarea edo elektrolindegia) errealitate izan behar dira. Neurri horiek bultzatzeakenergia sistemaren horniketaren segurtasuna, lehiakortasuna eta kalitatea hobetuko du.Gainerako sektoreek ere eraginkortasun energetikoa hobetu beharko dute, kontsumoaeta energia intentsitatea oro har murrizteko. Industriako, nekazaritzako eta zerbitzuetakosektoreek energia eraginkortasuna hobetu behar dute, eta horretarako, energia prozesuak etazikloak hobetu eta teknologia jasangarriagoak baliatu behar dituzte eta energia zentzuzerabili behar dute.46 JARDUERA IlDOAK 47. Bestalde, ezagutzan, sormenean eta lankidetzan oinarrituta dagoen eta ekonomiaberritzaile, ekintzaile eta teknologikoki aurreratu baterantz jotzearen ondorioz, energiaintentsitatea murriztuko da, eta horri esker, kontsumoa murriztearekin bateragarria denhazkunde ekonomiko handiagoa ahalbidetuko da.Azkenik, herritarrek funtsezko zeregina dute aipatutako sektoreetako askotan, azkenkontsumitzaile moduan. Hortaz, energia kontsumoaren eragina murriztearen aldeko ikuspe-giaz baliatuko gara herritarrak sentikor bihurtzeko eta kontzientziatzeko.Jarduera multzo horren barruan, hauek garrantzi berezia dute:42. Auto elektrikoak eta bestelako ordezko energiez baliatzen diren autoak garatzen etaerabiltzen laguntzea.43. Eraikuntzaren sektorea ia balantze energetikorik gabeko eraikuntzara aldatzea, moduantolatuan.44. Eraikinen birgaitze osoa.45. Industrian eta beste sektore batzuetan eraginkortasun energetikoa handitzea, kontsumoamurrizteko eta lehiakortasuna hobetzeko. EUSKADIko GARAPEN JASANGARRIRAKO ESTRATEGIA 2020 47 48. 5. helburu estrategikoa jatorri fosileko energiekiko mendekotasuna minimizatzea, berotegi efektuko gas isuriak murriztea eta KlimA AldAKEtAren eraginak minimizatzea5.2. jarduera-ildoaEnergia berriztagarriak sortzea eta erabiltzea sustatzeaEuskadik baliabide mugatuak ditu, baina energi berriztagarrien bitartez energia gehiagosortzeko gaitasuna du. Energia berriztagarrien iturriei dagokienez, aukera osagarriak ditu:eolikoa, eguzkikoa, geotermikoa, minihidraulikoa, biomasa, eta olatu-energia.Iturri berriztagarrietan oinarritutako energia sistema garatzeaz gain, ekoizpen zentroen etakontsumo guneen arteko harremana hobetuz gero, eredu energetiko deszentralizatua garatu ahalizango da. Deszentralizatzeari esker, batetik, energia berriztagarri iturriak sarera lotu ahalizango dira, baita etxean ere; eta bestetik, sare elektrikoan gertatzen diren galerak murriztukodira. Gainera, biomasako hondakinei balioa handitzea eta termikoki eta elektrikoki baliatzeaenergia eredu berria gauzatzeko lehentasunezko jarduera da.Jarduera multzo horren barruan, hauek garrantzi berezia dute:46. Esfortzu handiagoa egitea funtsean energia eolikoan lurrekoa eta itsasokoa etafotovoltaikoan oinarrituta dagoen elektrizitate berriztagarri kantitate handiagoa sortzeko,biomasari etekina ateratzea, eta epe luzeagora begira baita itsas energiari ere.47. Erabiltzaileen artean energia berriztagarrien erabilera handiagoa bultzatzea,bereziki aprobetxamendu termikoetarako, biomasaz, eguzki energia termikoaz etageotrukeaz baliatuz.48. Erakundeen eta gizartearen adostasuna lortzea ene