26 Revista Peñas Negras Aldizkaria

download 26 Revista Peñas Negras Aldizkaria

of 8

  • date post

    06-Apr-2016
  • Category

    Documents

  • view

    234
  • download

    10

Embed Size (px)

description

 

Transcript of 26 Revista Peñas Negras Aldizkaria

  • PENAS NEGRAS 1

    PEAS NEGRASPENAS NEGRASrevistaaldizkaria

    2011ko AZAROA-2012ko MARTXOANOVIEMBRE de 2011-MARZO de 2012

    Lege Gordailua /Depsito Legal: BI-912-99Ale kopurua/N.ejemplares: 5.000

    e-mail: p-negras@ej-gv.es

    Aurkibidea / ndice

    AGENDA

    PENAS NEGRASCentro de Interpretacin AmbientalIngurumen Interpretazioko Zentroa

    La Arboleda-Muskiz basobidea, 1,6 km48530 ORTUELLA (BIZKAIA)

    26

    PEAS NEGRAS INGURUNEA / ENTORNO PEAS NEGRAS

    Pea Mora aire-tranbiaren zamalekua

    MEATZE-NATURA / NATURALEZA MINERA

    La fauna caverncola de los Montes de Galdames

    ORRIALDE IREKIA / PGINA ABIERTA

    Mendian ibiltzeko ingurumen aholkuak

    MEATZALDEKO HISTORIA / HISTORIA DE LA ZONA

    MINERAJess Martnez Sanz, minero de La Arboleda

  • PENAS NEGRAS2

    AGENDA

    Ba al zenekienn Gure industria iraultzaren labeek behar zuten ikatzaren erdia baino gehia-

    go Ingalaterrako Newcastle hiriko portutik inportatu egin zen.

    n La base de la dieta minera era el pan, acompaado de tocino, tasajo (car-ne seca), alubias, garbanzos, patatas y vino. A veces, tambin sardinas o bacalao. Se consuman pocas verduras, frutas y lcteos. La deficiencia alimentaria, el duro trabajo y la escasa higiene eran la causa de las fre-cuentes enfermedades.

    n Mineralaren gogortasunaren arabera harri-zulatzaileek 1 eta 4 bitarteko ordu behar zituzten metro bat sakontzeko.

    n El 3 de octubre de 1998, despus de 81 aos olvidado, se volvi a celebrar un campeonato de barrenadores en Ortuella.

    n Larreinetako funikularra La Arboledako hilerriraino hilotzak igotzeko ere erabilia izan zen.

    n En la mitologa nrdica el fresno es el rbol del dios Odn, que se colg de l nueve das y nueve noches para conocer el secreto de las runas. Simbo-liza el poder del agua y con l se invoca a la lluvia.

    n Betidanik jakinda izan da maitagarriei pagoak gustatzen zaizkiela; horre-gatik, pagadietan eta ilbeteko gauetan beraien dantzak burutzen dituzte.

    ?

    Datorren seihilekorako jarduerak

    PEAS NEGRAS Zentroak antolatuak

    Actividades para el prximo semestre

    organizadas por el Centro PEASNEGRAS

    igandea 4 domingo Zuhaitz Eguna / Da del rbol

    La Arboledako putzuetatik ibilbide gidatua / Itinerario guiado por lospozos de La Arboleda

    igandea 20 domingo

    Azaroa 2011 Noviembre

    Martxoa 2012 Marzo

    Informaziorako eta erreserbak egiteko telefonoa

    Telfono para informacin y reservas

    946 338 097

    Azaleko argazkia: El Saco San Juan menditik / Foto de portada: El Saco desde el monte San Juan.

    DokumentazioaIRAUNTXOAK V eta Biodbertsitatea (CD). Ingurumen, Lurralde Plangintza, Nekazaritza eta Arrantza Saila. Eusko Jaurlaritza. Vitoria-Gasteiz, 2011.

    ETNOGRAFA DE LA ZONA MINERA VIZCAINA. FUENTES ORALES Y TRADICIONES MUSICALES. Ingrid Kuschick y Raphal Parejo-Coudert. Revista KOBIE, ao 2009. Ed. Diputacin Foral de Bizkaia.

    Irauntxoak izeneko bildumaren bostgarren CD-a dugu. Jolas hezgarri hau etxeko txikienei bereziki zuzentzen zaie. Joku eta galdera ezberdinei esker, jasangarriago modu batean bizitzera laguntzea du helburu. Kasu honetan biodibertsitatearen garrantzia azaltzen da eta hori zaintzeko kontuan izan behar diren hainbat gai: gure ingurune naturalak, espezie inbaditzaileak, gure itsasoak, kutsadura eta klima aldaketa.

    Este libro y CD son el resultado de un trabajo

    Salneurria / Precio: 20 eA la venta en el Museo de la Minera del Pas Vasco.

    Telefono interesgarriak

    PEAS NEGRAS Ingurumen InterpretazIoko zentroaCentro de InterpretaCIn ambIentalTel. 946 338 097 e-mail: p-negras@ej-gv.es

    larreInetako FunIkularra / FunICular de la reIneta Tel. 946 604 008

    euskal HerrIko meatzarItzaren museoa museo de la mInera del pas VasCo (gallarta) Tel. 946 363 682 www.museominero.net e-mail: informacion@museominero.net

    HIstorIa eta IngurugIro InterpretazIorako zentroa Centro de InterpretaCIn HIstrICa y medIoambIental (el regato-barakaldo) Tel. 944 971 390 e-mail: ezagutubarakaldocihma@barakaldo.org

    el pobaleko burdInola / Ferrera de el pobal (muskIz) tel. 629 271 516

    de recogida y anlisis de entrevistas y canciones procedentes de la Zona Minera de Bizkaia. Estos testimonios sobre la sociedad en la poca del auge minero, constituyen un tesoro de nuestra memoria colectiva y de nuestro patrimonio etnogrfico.

  • Baldeak Tapagako geralekuan (1953. urtea) /

    PEAS NEGRAS INGURUNEA /ENTORNO PEAS NEGRAS

    PEA MORA AIRE-TRANBIAREN ZAMALEKUA

    La pasada primavera el Ayuntamiento de Valle de Trpaga-Trapagaran llev a cabo la limpieza de la maleza que cubra el cargadero del tranva areo de Pea Mora (Mina de los Alema-nes). Esta lnea de baldes bajaba el mineral de la mina Parcocha hasta el ferrocarril de Triano, en el apeadero de Trpaga. Desde aqu queremos celebrar esta iniciativa que ha contribuido a re-cuperar uno de los mejores ejemplos de infraestructuras mine-ras que nos quedan y animaros a visitarlo.

    Pasa den udaberrian Valle de Trpaga-Trapagarango Udalak Pea Morako aire-tranbiaren zamalekua estaltzen zuten sa-siak garbitu zituen. Horregatik, Bizkaiko Meatzaldean geratzen diren meatze azpiegitura onenetariko bat berreskuratu duen ekin-tza hau ospatu nahi dugu eta bisitatzera animatu nahi zaituztegu.

    XIX. mendearen amaieran minerala meategietatik tren-geltokie-taraino jaisteko, garraiobide modernoak egin ziren, hala-nola aire-tranbiak edo balde-lineak, teleferikoen antzekoak zirenak.

    Parkotxa meatzeko aire-tranbia Pea Moratik Trianoko trenbidera-ino iristen zen, Valle de Trpaga-Trapagarango Elguero auzoraino, alegia. Hiru kableko sistema erabiltzen zuen; hain zuzen ere, baldeak kable bikoitz finko batean zehar lerratzen ziren gurpilen bidez mu-gitzen ziren, eta beste kable batek mugiarazten zituen. Grabitatez funtzionatzen zuen, beraz, abiarazteko besterik ez zen konektatzen motorra.

    Echevarrieta y Larrinaga enpresak egin zuen, 1925 aldera. XX. men-deko 50eko hamarkadan Alemaniako konpainia batek erosi zuen, bertako meatzearekin batera, eta bertan mineral-ikuztegia instalatu zuen (horregatik, Pea Morari Alemaniarren Meatzea ere baderi-

    Desde las piscinas de Valle de Tr-paga-Trapagaran sube un recorrido(postes de color amarillo) hasta elcargadero (tiempo aproximado: 1hora y 30 minutos). Otras opcionesson: bajar por la carretera que salede Barrionuevo o desde el rearecreativa de Larreineta (en amboscasos se tarda una media hora).

    Pea Mora Aire-tranbiaren Zamatokia Cargadero del Tranva Areo de Pea Mora

    Nol

    a ir

    itsi

    A

    cces

    os

    Kok

    apen

    map

    a

    Map

    a d

    e si

    tuac

    in

    Orconeraren trenaren tunelaTnel del ferrocarril de Orconera

    Itsasadarraren bokalea. Lehenengo ikuspegian Valle de Trpaga-TrapagaranDesembocadura de la Ra. En primer trmino Valle de Trpaga-Trapagaran

    Valle de Trpaga-Trapagarango igerile-kuetan hasten da gorantz doan ibilbidea(zutoin horiak), zamatokiraino iristen dena(ibilbidea egiteko denbora, gutxi gora-behera: ordu 1 eta 30 minutu). Ibilbidehorrez gain, honako aukera hauek erebadaude: Barrionuevotik irteten den errepi-dean barrena jaistea edo Larreinetako atse-denlekutik abiatzea (bi kasu hauetan ordu-erdi behar da iristeko).

    Larreinetako funikularraFunicular de Larreineta

    Centro de Interpretacin Ambiental PENAS NEGRASIngurumen Interpretazioko Zentroa

    Centro de Interpretacin AmbientalPENAS NEGRASIngurumen Interpretazioko Zentroa

    Centro de Interpretacin AmbientalPENAS NEGRASIngurumen Interpretazioko Zentroa

    La Arboleda-Muskiz basobidea 1,6 km48530 ORTUELLA (BIZKAIA)Tfno.: 946 338 097

    ArgibideaInformacinIturriaFuenteMineral-IkuztegiaLavadero de mineral

    Eliza, ermitaIglesia, ermitaAterpeAlbergue

    Golf zelaiaCampo de golfZamatokiaCargadero

    Atseden-lekuarea recreativa

    Ikurrak / Signos

    Ficha5_Pea Mora 16/12/10 09:13 Pgina 2

    tzo). Produktibitate txikia zuenez, 60ko hamarkadaren hasieran ikuztegia itxi eta aire-tranbia eraitsi egin zuten. Hala ere, bertan dira oraindik ere zamatokiaren abarrak (biltegiak eta kargatzeko atakak) eta zaindariaren etxeko hondakinak.

    NOLA IRITSIValle de Trpaga-Trapagarango igerilekuetan hasten da gorantz doan ibilbidea (zutoin horiak), zamalekuraino iristen dena (ibilbidea egiteko denbora, gutxi gorabehera: ordu 1 eta 30 minutu). Ibilbi-de horrez gain, honako aukera hauek ere badaude: Zaballa auzotik hastea; Barrionuevotik irteten den errepidean barrena jaistea edo Larreinetako atsedenlekutik abiatzea (bi kasu hauetan ordu erdi be-har da iristeko).

    Baldeak Trapagako geralekuan (1953. urtea) / Baldes en el apeadero de Trpaga. Ao 1953.

    PENAS NEGRAS 3

    ZamalekuaCargadero

  • PENAS NEGRAS4

    Jess Martnez en la mina Elvira (La Arboleda).

    MEATZALDEKO HISTORIA

    Jess, t naciste en La Arboleda?

    Mi padre vino de Len, con 20 aos, y mi madre de Navarra, con 17, pero yo nac en La Arboleda el 17 de febrero de 1925. Era el pe-queo de siete hermanos (la hermana mayor me llevaba 20 aos y 3 meses).

    Trabaj en la mina 23 aos, desde los 15. En 1946 fui a la mili y es-tuve dos aos y medio y quince das. En 1948 volv a la mina, hasta el ao 1951. Despus trabaj en la empresa Babcock y all sufr el accidente de la pierna (cojea porque no puede doblarla).

    A qu escuela fuiste?

    De los dos a los siete aos estuve con las monjas (actual albergue de la Diputacin). A los siete pas donde los frailes, al Patronato (de La Salle), y estuve dos aos. Esa es toda la escuela que tuve. Entonces se produjo la Revolucin de Octubre (1934) y todo se pa-raliz. Cuando quisieron volver a organizar todo y traer de nuevo a los maestros pasaron dos aos y lleg la Guerra Civil (1936-1939). Aprend a leer y escribir