18 Revista Peñas Negras Aldizkaria

download 18 Revista Peñas Negras Aldizkaria

If you can't read please download the document

  • date post

    06-Apr-2016
  • Category

    Documents

  • view

    226
  • download

    8

Embed Size (px)

description

 

Transcript of 18 Revista Peñas Negras Aldizkaria

  • 2007ko AZAROA-2008ko MARTXOA / NOVIEMBRE de 2007-MARZO de 2008Revista del Centro de Interpretacin Ambiental

    PEAS NEGRASIngurumen Interpretazioko Zentroaren Aldizkaria

    VViissiittaass gguuiiaaddaass aall mmuunnddoo ssuubbtteerrrrnneeoo ddee llooss MMoonntteess ddee GGaallddaammeess

    MMeeaattzzaarriiaakk

    LLooss aannffiibbiiooss ddee llooss MMoonntteess ddee GGaallddaammeess yy TTrriiaannoo yy ssuu ccoonnsseerrvvaacciinn

    GGaallllaarrttaakkoo BBuurrddiinn JJaaiiaa

    EEnnkkaarrtteerrrriieettaakkoo aassttooaa

    INGURUMEN ETA LURRALDEANTOLAMENDU SAILA

    DEPARTAMENTO DE MEDIO AMBIENTEY ORDENACIN DEL TERRITORIO

    Lege Gordailua/Depsito Legal: BI-912-99 Ale kopurua/N.o ejemplares: 5.000 e-mail: p-negras@ej-gv.es

    18

  • La Minera en el Pas Vasco(DVD). Asociacin CulturalMuseo Minero de Gallarta, 2001.

    El Museo de la Minera del PasVasco (Gallarta) public en 2001este documental en formato DVDbilinge. Con una duracin de20 minutos, refleja de formaclara los aspectos laborales,sociales y culturales ms

    interesantes de la Zona Minera De Bizkaia.

    A la venta en Peas Negras y Museo Minero de Gallarta.

    Salneurria / Precio: 9

    2

    AGENDA

    Datorren seihilekorako jarduerakActividades para el prximo semestre

    Ortuella, tokiak eta izenak.Carlos Glaria.

    Ortuellako Udala. Bilbao, 2007.

    Liburu honek Ortuellakobilakaera historikoa etatoponimia aztertzen ditu. Lauataletan banatuta dago:Ortuellako historia oharrak,toponimia eta paisajearen izenak,

    toponimoen zerrenda eta bibliografia eta informazio-iturriak. Argazki batzuk agertzen dira, bai etaOrtuellako toponimia mapa bat ere.

    A la venta en libreras especializadas.

    Salneurria / Precio: 15

    Dokumentazioa

    Azaleko argazkia: Plano inklinatua Blondis putzuan.Foto de portada: Plano inclinado en el pozo Blondis.

    La Arboledako putzuetatik ibilbide gidatua / Itinerario guiado por los pozos de La Arboleda.Igandea, 25, domingo.

    PEAS NEGRAS Zentroak antolatuak/Organizadas por el Centro PEAS NEGRAS

    PEAS NEGRAS INGURUMEN INTERPRETAZIOKO ZENTROACENTRO DE INTERPRETACIN AMBIENTAL PEAS NEGRASTel. 946 338 097

    PEAS NEGRAS ZENTROKO KAFETEGIATel. 946 338 166

    LARREINETAKO FUNIKULARRAFUNICULAR DE LA REINETATel. 946 604 008

    EUSKAL HERRIKO MEATZARITZAREN MUSEOAMUSEO DE LA MINERA DEL PAS VASCO (GALLARTA)Tel. 946 363 682www.museominero.net E-mail: informacion@museominero.net

    HISTORIA ETA INGURUGIRO INTERPRETAZIORAKO ZENTROACENTRO DE INTERPRETACIN HISTRICA Y MEDIOAMBIENTAL(EL REGATO-BARAKALDO)Tel. 944 971 390 E-mail: ezagutubarakaldocihma@barakaldo.org

    EL POBALEKO BURDINOLAFERRERA DE EL POBAL (MUSKIZ)Tel. 629 271 516

    Telefono interesgarriak

    Ba al zenekien? Intsusaren loreak diuretikoak eta izerdiarazleak dira eta fruituak

    eta azala berriz laxanteak. Fruituak ardoari kolorea ematekoerabiliak izan dira eta garrantzi handia dute hegaztien elikadu-ran. Erlezaintzarako interesa du kolorea eta polenari esker.

    El ingls John Bailey Davies, minero y exportador de hierro, vi-sit las minas a finales del siglo XIX y se neg a subir en unode los vagones del plano inclinado de Orconera porque msvale ser cobarde cinco minutos que difunto toda la vida.

    Lorenza meategiko (Abanto-Zierbena) kiskal-labea metalezkoaizan zen. Labe bakar hau 1968. urtean izan zen eraikia.

    El karst de los Montes de Galdames, a pesar de su reducida ex-tensin, alrededor de 5 km2, tiene una de las mayores densida-des de cuevas de todo el Pas Vasco, con un total de unos 54km de cavidades subterrneas.

    1957ko abenduaren 3an gazte bat hil egin zen Coto Elvira mea-tegian (Galdames) lurrazpiko meategi baten hondorapenaren on-dorioz. Harrezkero, zonalde honi el hundimiento deitzen zaio.

    Los yacimientos de hierro de caractersticas geolgicas similaresexistentes por todo el mundo se conocen con el argot cientfi-co tipo Bilbao.

    Garbitokietan burdin minerala aukeratzen zuten emakumeekdebekatuta zuten hitz egitea eta abestea, beraien lanean arretaez galtzeko.

    Azaroa / Noviembr

    e

    2007

    1 23 4

    5 67 8

    9 1011

    12 13 14

    15 16 17

    18

    19 20 21

    22 23 24

    25

    26 27 28

    29 30

    Abendua / Diciemb

    re

    2007

    1 2

    3 45 6

    7 89

    10 11 12

    13 14 15

    16

    17 18 19

    20 21 22

    23

    24 25 26

    27 28 29

    30

    31

    Martxoa / Marzo

    2008

    1 2

    3 45 6

    7 89

    10 11 12

    13 14 15

    16

    17 18 19

    20 21 22

    23

    24 25 26

    27 28 29

    30

    31

    Zuhaitz Eguna / Da del rbol. Igandea, 2, domingo.

    Ingurumen sentsibilizazio kanpaina /Campaa de sensibilizacin ambiental.Hilabetean zehar / Durante todo el mes.

  • 3PEAS NEGRAS INGURUNEA | ENTORNO PEAS NEGRAS

    Visitas guiadas al mundo subterrneode los Montes de Galdames

    Desde hace unos meses el Centro PEAS NEGRAS viene ofreciendo la posibilidad de visitar, de forma guiada,algunas de las numerosas minas y cuevas existentes en los Montes de Galdames. Para ello, cuenta con lacolaboracin del experimentado equipo de espelelogos de la Sociedad BURNIA. El objetivo de estas visitas esdar a conocer, al pblico en general, la gran riqueza que encierra este mundo subterrneo, con el fin de fomentaractitudes de conservacin y mejora de este peculiar enclave del Territorio Histrico de Bizkaia.

    Mina Dolores Meategia Mina Buena Meategia

    Mina Buena Meategia

    Urallaga-La Magdalena

  • 4PEAS NEGRAS INGURUNEA | ENTORNO PEAS NEGRAS

    Bizkaiko burdin harrobietan lansistema abian jartzeko, beharrez-koa zen lan esku ugari erabiltzea,baina bertokoak ez ziren nahiko-ak. Horregatik, etorkin asko etorriziren nekazaritza eremuetatik ba-tez ere, lanik gehiena ez baizenkualifikatuta. Demografi hazkun-dea ikaragarria izan zen, 1860an334 pertsona ari ziren beharreanmeatzaritzan, eta 1911n, berriz,11.799 lagun.

    XIX. mendearen amaieran, me-atokietan bakarrik jarduten zutenmeatzariak sortu ziren, eta horre-la, espezializazioa garatu zen etameatzarien kategoriak ezarri, bes-teak beste harri zulatzaileak, pe-oiak, zaldizkoak, pintxeak eta lan-gileburuak. Mea garbilekuetanemakumeek ere egindako lana ezinda ahaztu.

    Zeintzuk ziren langilehauen lanak?

    Harri zulatzaileak edo artille-roak lehergailuak jartzeaz ardu-ratzen ziren. Horretarako, punta-dun burdinazko makila luzebatez baliatzen ziren, laztabinaizenekoa. Laztabinaz haitza jo-tzen zuten, zuloak egin eta zulo-etan kartutxoak sartzeko. Leher-ketak egunean hiru aldiz egitenziren: goizeko zortzietan, eguer-diko hamabietan eta arratsaldekolauretan. Leherketekin hasi bainolehen, korneta jotzen zen eta ban-dera gorriak ipintzen ziren seina-le gisa.

    Peoiak, leherketaren ondorenlortutako mea zatitzeaz, aukera-tzeaz eta garraiatzeaz arduratzenziren. Eta horretarako aitzurrak,

    Meatzariak

    Meatzari taldea (XIX. mendearen amaieran)

    Cuadrilla de mineros (finales del siglo XIX)

    Meatzariak

    A finales del siglo XIX surge la figura del minero en la ZonaMinera de Bizkaia. Estos trabajadores se dedicaban en exclusivaa la extraccin del mineral de hierro, lo cual permiti una ciertaespecializacin de las ocupaciones y la aparicin de lascategoras mineras, entre las que destacaban los barrenadores,los operarios o peones, los caballistas, los pinches y loscapataces. No podemos olvidar la importante labordesempeada por las mujeres en los lavaderos de mineral.

    Harrobi batean egindako lanak

    Labores en cantera

  • 5Lurrunezko mailu zulatzailea (1920. urtea)

    Martillo perforador a vapor (ao 1920)

    Franco-Belgako langileak Concha 6.a meategian (1920. urtea-Ortuella)

    Obreros de Franco-Belga en la mina Concha 6.a (ao 1920-Ortuella)

    meek etxeko lanez gain mea gar-bitzeaz ere arduratzen ziren. Bes-te emakume batzuk bagoitxoetankargatzen zituzten mineralak, etaohikoa zen lan hori egiten ikus-tea itsasadarreko eta kostaldekoontziratzeko tokietan.

    Kategoria hauetaz aparte, besteenplegu asko zeuden: erremen-tariak, trenbide eta lanetako for-jariak, zurginak, mekanikoak,makinistak, zerrenda egileak,igeltseroak eta abar.

    Lanaldia, behin arautu ondoren,hamar ordu eta erdikoa izaten zen

    pikatxoiak, palak eta otarrakerabiltzen zituzten. Horixe zenlangile talderik handiena.

    Pintxeak, hamabitik hamasei ur-te bitarteko mutil koskorrak ziren.Hala ere batzuetan, nahikoa in-dartsuak baziren, gazteago hastenziren lanean. Mota guztietako la-nak egiten zituzten: tresnak sute-gira eramaten zituzten konpon-tzera, mineral zati txikiak jasotzenzituzten eta abar. Nolanahi ere,euren ohiko lana ura garraiatzeazen, potin edo egurrezko kupele-tan, eta horregatik urketariak eredeitzen zitzaien.

    Zaldizkoek zaldiak eta mandoakzaindu eta gidatzen zituzten. Ha-rrobietan, zaldi pertxeroiak erabil-tzen ziren bagoitxoak arrastatzeko.Galeria txiki batzuetan, zaldiak pot-tokak izaten ziren, txikiagoak zire-lako. Lan horretarako prestakun-tza jakin bat behar zen, ospeoneko lana izanik. Batzuetan zal-diak gidatzea arriskutsua zen, zal-diak urduri zeudelako eta istripu-ren bat sor zezaketelako.

    Langileburua zen meatzari tal-deko burua, hau da, patroiarenedo arduradunaren konfiantzaz-ko pertsona. Beraien zeregina lanezberdinak banatzea zen eta la-nak betetzen zirela bermatzea,bere agindupeko langileon produk-tibitaterik handiena lortzeko.

    Hasieran, antza denez, emakumeeta haurrek gizonek egiten zutenlan berbera egiten zuten, bainadenboraren poderioz emaku-

    PEAS NEGRAS INGURUNEA | ENTORNO PEAS NEGRAS

    neguan eta hamahirukoa udan. Biatsedenaldi egiten zituzten, batagosaltzeko eta bestea bazkaltze-ko. Lankako edo somara lana ereegiten zen: langile talde batek ba-goneta kopuru jakin bat karga