Txostena informazioaren gizartea

18
Informazioaren gizartea IKT Egileak: Calzada Ainara Ugarte María Uriarte Nora Urkia Ane Vilariño Irati Zarate Iñigo Gradua: LHko 2.kurtsoa, 32.taldea Entregatze data: 2013ko azaroaren 15a. 1

description

 

Transcript of Txostena informazioaren gizartea

Page 1: Txostena informazioaren gizartea

Informazioaren gizartea

IKT

Egileak:Calzada AinaraUgarte MaríaUriarte NoraUrkia AneVilariño IratiZarate Iñigo

Gradua: LHko 2.kurtsoa, 32.taldea

Entregatze data: 2013ko azaroaren 15a.

1

Page 2: Txostena informazioaren gizartea

Informazioaren gizarteaGaur egun informazioaren eta komunikazioaren teknologiak (IKTak), garrantzi handia hartzen

ari dira gizartean, bertan aldaketak sortuz, informazioa eta hau transmititzeko bideak eraldatuz.

Aldaketa honen aurrean, gizarte mota berri honi izen bat emateko beharra ikusi dute adituek.

Batzuk informazioaren gizartea izena aukeratu dute; beste batzuk berriz, ezagutzaren

gizartearena. Dena dela, termino desberdinen esanahia, etimologian baino, termino bakoitzaren

historian eta testuinguruan oinarritzen da gehien.

Informazioaren gizartea erakunde ofizial gehienek erabiltzen duten terminoa da. Gizarte mota

honetan, informazioa gizartearen eta batez ere ekonomiaren oinarri da. Esparru akademikoan,

ordea, ezagutzaren gizarte terminoa da erabiliena.Termino honek, alderdi ekonomikoan ez ezik,

gizartearen beste alderdietan ere jartzen du arreta: soziala, kulturala, politikoa, instituzionala...

Hala ere, hau ez da eztabaida bakarra. Informazioak gizartean duen paperari dagokionez,

adibidez, batzuen ustez gizarteak informazioa baldintzaten du eta, besteen ustez, informazioa

da gizartea baldintzatzen duena. Beste eztabaida interesgarri batek gizarte bakar bati ala

gizarte anitzei buruz hitz egin behar den planteatzen du, IKT-en egoera eta garapena asko

aldatzen baita gizarte batetik bestera. Adituek ez dute momentuz gai hauei buruzko iritzi

bateraturik.

· Etengabe aldatzen den gizarte honetan, oso nabariak dira informazio eta komunikazioaren

arloan eman diren aurrerakuntzak.

Komunikazioari erreparatuz, esan dezakegu, gizartean, norbanakoen artean komunikatzeko

baliabideak, aurrerapen handiak ekarri dituztela. Orain dela berrogei urte, familiaren barruko

kideen arteko erlazioetan pertsona batek izaten zuen botere handiena, erlazioa autoritarioa

izanik, elkarrizketarako aukera ukatuz. Boteredun pertsonek erabaki guztiak hartzen zituzten.

Bestalde, gaur egun, egoeraren baldintzak ez dira berdinak. Familiaren barruko kideen arteko

erlazioak beste ikuspuntu bat hartzen ari dira, izan ere, elkarrizketan oinarritzen dira, erabakiak

elkarrekin hartuz, sozietatean gertatzen den bezala. Familien aldaketekin batera, gizartean

ondorioak izan dira, informazioa eskuragarri izateak, pertsona bakoitzak aukeratzeko eta

jokatzeko aukerak ekarri ditu, bakoitzarentzat onuragarrienak diren erabakiak hartzeko aukerak

2

Page 3: Txostena informazioaren gizartea

eskainiz. Honekin batera, pertsonen arteko lankidetzak indar handia hartzen ari da, horrela

guztientzat egokiak diren erabakiak adostuz. Horretarako, hizkuntza ezinbestekoa da.

Ildotik jarraituz, azken urte hauetan, hezkuntza aldaketak eman dira teknologia berriei bide

handia zabalduz. Esaterako, irakaslearen irudian, rolak aldatu egin dira, ez dituzte helburu eta

betebehar berdinak. Lehen irakaslea, irudi boteretsuena zen gela barruan, informazio eta

ezagutza guztiak zituelako. Gaur egun berriz, teknologia aurrerakuntzen ondorioz, ikasleek,

informazioa zenbait iturri desberdinetatik jaso dezakete eta beraien zalantzak eta jakin-minak

asetu. Ondorioz, irakaslearen lana, irakastea baino, gidatzea bilakatu da. Baina, ez da alde

batera utzi behar ikasleek jasotzen duten informazioa aztertu beharko duela eta hau nola

erabili irakatsi beharko dietela, ikasleek gerora ikuspegi kritikoa eta eraikitzailea izan dezaten.

Informazioa etengabe aldatzen ari denez, ikasten ikasteko gaitasuna asko garatu behar da,

umeek bizitzan zehar autoikaskuntza gauzatu ahal izateko. Etengabeko informazio-fluxua dela

eta, ikasleei irakatsi behar diegu informazio honetik zein den garrantzitsua eta zein ez

ezberdintzen, bestela ezinezkoa izango da guztia gogoratzea eta informazio garrantzitsua

galduko dugu. Hau gertatzen da gaur egungo informazioaren kontzeptua aldatu egin delako,

izaera informatiboa galduz eta ondorioz informazio gehiena garrantzirik gabekoa bihurtuz.

Teknologia digitalak sortutako aldaketak azkar ematen ari dira, eta honek, irakasleei behartzen

die esfortzu formatibo bat egitera teknologia digitalak guztiz menperatzeko. Bestela analfabeto

teknologikoak bilakatzeko arriskua izango dugu, ondorioz, irakasleek lana burutzerakoan

zailtasun handiak izango dituzte ikasleen beharrak asetzeko.

Hau guztia ikusi ostean teknologia digitalen erabilpen egokia gertatzeko gomendio batzuk uzten

dizkizuegu:

1. Garrantzitsuena hezkuntza izan behar da eta ez teknologia. Horregatik irakasleak IKT-

ren erabilpena planifekatzerakoan kontuan izan behar du zer ikasiko duen ikasleak eta

zein neurritan hobetzen duen teknologiak klaseko hezkuntzaren prozesua.

2. Irakasleak kontuan izan behar du IKT erabiltzeak ez duela esan nahi hezkuntzan

berrikuntza egongo denik. Horregatik irakasle batek jakin behar du Ikt-erabiltzeak ez

dauala efektu magikorik hezkuntzan eta ez dutela hezkuntza berrikuntzarik sortzen.

3

Page 4: Txostena informazioaren gizartea

3. Metodologia edo estrategia didaktikoak aktibitate planifikatuekin batera ikaskuntza bat

edo beste bat sustatzen dutenak dira.

4. IKT-ak gero eta gehiago erabili behar dira, gizarteak gero eta gaitasun handiagoak

eskatzen dituzte IKT gailuen erabilpenean eta ikasleak gauzak egiten ikasteko beharra

daukate. Gainera, baliabideak gero eta anitzagoak dira eta erraztasun handiagoarekin

barneratu ditzakegu IKT gailiuak.

5. IKT-ak ikasgai desberdinak lantzeko oso lagungarriak dira,forma dinamiko batean

irakasten laguntzen digu, ikaskuntza eta irakaskuntzarekiko beste ikuspuntu bat

lantzeko aukera ematen digu. Horretarako, Teknologia digitalarekin lotutako gaitasunak

garatzeko tresna bezala erabili ditzakegu.

6. Lagundu behar ditugu ikasleak IKT-ekin natura intelektuala eta interakzio soziala

hedatzen. IKT-ak erabili ahal dira informazio bilaketa tresna bezala eta beste pertsona

batzuekin komunikatzeko eta erlazionatzeko

7. IKT-ak erabili behar dira ikasleen bakarkako lanerako eta ikasleen taldeko lana

sustatzeko ere.

8. Jakinarazi behar da ikasleari erakusten zaion konpetentzia edo gaitasun teknologikoa.

9. Oso garrantzitsua da denbora, ekintzak, ikasleen taldeak edo lanaren prozesua

planifikatuta egotea. Ikasleak informatika klaseetara eramaten dugunean bat-bateko

jarduna sahiestu behar da.

10. Ordenagailuen erabilpena barneratuta egon behar da, ikasleek jakin egin behar dute, ikaskuntza

tresna bat dela eta ez denbora-pasa bat. Koherenteak izan behar dira irakasten ari diren

curriculumaren helburu eta edukiekin, argi izan behar ditugu jarraituko ditugun pausuak eta,

eramango digun dinamikak, nahi dugun helburuak eta gaitasunak lortu eta probetsua

ateratzeko.

Teknologiak hezkuntza sistema tradizionaletan desoreka bat sortzen ari da, teknologia

erabiltzen dituzten hezkuntza metodologia berriak eraiki behar baitira, gizartea aurrera egiteko.

Honetarako, inbertsio ekonomiko handiak egin behar dira hezkuntzan eskolatan baliabide

teknologikoak izateko.

Teknologiaren garapena dela eta, eskolan informazioa transmititzeko eta komunikatzeko

baliabideak aldatuz joan dira. Alde batetik, baliabide inprimatuak dauzkagu, orain arte gehien

erabilili direnak. Izan ere, hemen aurki ditzakegu hain ezagunak eta erabiliak diren liburuak,

4

Page 5: Txostena informazioaren gizartea

gidak, txostenak, panfletoak etab. Nahiz eta teoriak eta curriculumak esan, liburuaz aparte

beste baliabide batzuk ere erabili behar direla eta informazioa iturri desberdinetatik eskuratu

behar dela, praktikan ez da gertatzen. Hau da, oso erreza da klasea liburuaren arabera

bideratzea, metodologia bat eta ebaluazio irizpideak zehazten dituelako eta aparteko lanik ez

delako egin behar. Baina honek irakasleen desprofezionalizazioa, ikasleen homogeneizazioa,

eta berrikuntza proiektuak ez emateak eragiten du, hezkuntzaren kalitatearen maila jaitsiz.

Hortaz, irakasleek, curriculumera eta liburuetara mugatu ordez, klasea dinamikoagoa eta

emankorragoa izan dadin beste baliabide batzuk erabili beharko lituzke, aurrerago aipatuko

ditugunak, batik bat.

Baliabide ikus-entzunezkoak, ezagutzak irudien bitartez transmititzeko erabiltzen hasi dira.

Multzo honen barnean telebista, bideoa edo proiektagailua aurki ditzakegu batik bat. Hauen

eragina gizartean, eta ororen gainetik telebistarena izugarria izaten ari da. Hauen bitartez

umeek barneratzen baitituzte hainbat balore, aurreiritzi eta ezagutzak. Hain eraginkorrak izanik,

irakasleak hauetaz baliotu beharko litzateke zerbait irakasteko momentuan.

Beste alde batetik, entzunezko baliabideak ere aipatzekoak dira hezkuntza arloan. Izan ere,

musika edo hitzaren bitartez gauza asko lortu daitezke eta ikasleak edukiak barneratzen dituzte.

Are gehiago entzuten duten hori ezaguna bada edo egunerokotasunarekin lotura badu. Hemen

adibidez, kasetea edo irratia aurki daitezke .

Azkenik, baliabide digitalak ditugu gaur egun, garapen handiena jasotzen ari direnak eta

ezinbestekotzat jotzen direnak gelen barruan. Oso baliabide erabilgarria izan daiteke, bertan

aurreko baliabide guztiak sartzen direlako. Honen adibide nagusia ordenagailua da, izan ere,

ordenagailuen erabilpena gelatan, adierazgarri handitu da, azken urteetan. Irakasleak gero eta

gehiago baliatzen dira internetarekin, zenbait ekintza edo jarduera egiteko, material didaktikoa

lortzeko edo besterik gabe, informazioa aurkitzeko.

Dena den, gelatan ordenagailuekin irakastea gutxi hedatua dagoen ekintza da. Teknologia mota

hauen hedapena ziurtzatzeko honako hau beharrezkoa da:

● Materiala digitalaren eskuragarritasuna.

● Materiala digitala edozein momentuan eta lekutik erabiltzeko ahalmena.

5

Page 6: Txostena informazioaren gizartea

● Irakasleen ahalmen pedagogiko eta teknologikoa, material honekin planifikatzeko eta

ebaluatzeko gai izan daitezen.

Esan beharra dago, teknologia digitalaren erabilpen honek, familia eta ikastetxe arteko erlazioa

hobetu duela, baita ikasleen hezkuntza maila ere. Horretarako, irakasleak blog-ak egiten

dituzte, non, ikasleek edo gurasoek etxetik, ikastetxeko informazioa eskura duten, feedback-a

handituz. Komunikazio erraztasun hauekin, familiak ere gehiago gerturatzen dira ikastetxera,

eta gehiago inplikatzen dira beraien seme-alaben ikasketetan. Gainera, ikasketa hauek gidatu

nahi dituzte, eskola eta programen diseinua aurkeztuz eta zuzenduz. Horrenbestez,

ikastetxearen eta familien arteko erlazio zuzena sortu da teknologiaren bitartez.

Adibidez, eskoletan, erlazio hau lortzeko zenbait plataforma erabiltzen dituzte. Plataforma

hauek, aukera ezberdinak eskaintzen dizkiete ikasle, irakasle eta gurasoei. Alde batetik, ikasle

irakasle erlazioan, hots, ikasle bat gaixotzen denean irakasleek plataforma hauetan jarri

ditzakete egin beharreko guztiak, baita emandako gaiak ere, horrela, bi aldeen erosotasuna

bultzatuz. Gainera, irakasleek, ikasleen ikasketak hobetzeko, informazio gehigarria igo

dezakete edo gaiei buruzko ariketak ere, ikasitakoaren errefortzu bezala.

Beste alde batetik, irakasle-guraso erlazioan, gurasoek klasean bere seme-alabek egiten

dutena eta irakasleek duten plangintza ezagutu dezakete. Gainera bertan ikusi dezakete seme-

alabek klasera joaten diren edo berandu iristen diren. Eskolak edo irakasleek oharrak, ikasleen

notak... bidali diezazkiokete gurasoei. Laburbilduz, esan dezakegu gurasoentzako oso

baliagarri den tresna bat dela, beraien seme-alaben ikaskuntza prozesua jarraitzeko eta bertan

parte hartzeko aukera izateko.

Honekin jarraituz, goi mailako hezkuntzan ere erabiltzen da metodo hau. Esaterako, kampus

honetan “Moodle” plataforma erabiltzen da. Bertan, irakasle bakoitzak bere atala du, egin

beharreko lanak, edo gelan emandako materiala igotzeko, hauek lantzeko inprimatzea

saihestuz. Gainera, irakaslearekin elkartzeko hitz orduak… jarri ditzakete eta ahaztutako

oharrak edo aldaketak ikasleei jakinarazi.

Gizartearen informazioaz hitz egiten dugunean, ez dugu bakarrik hezkuntzan erreparatzen,

globalki baizik. Egia esan, ikasleen egunerokotasunean daude teknologiak, ikasteaz aparte

denbora-pasa bezala erabiltzen dituzte eta. Izan ere, zenbait sare sozialen erabilera gero eta

6

Page 7: Txostena informazioaren gizartea

handiago da gazteen artean. Gainera, hauen erabilera ez denez guztiz kontrolatzen, eragin

negatiboak sortzen dituzte. Aipatutako guztia kontuan hartu behar da ikasleen hezkuntzan, izan

ere, eskolaz aparte beste zenbait hezitzaile dituzte eta teknologia berrien barneraketak

ondorioak ekarri dituzte.

Txosten honetan, teknologiak eragin dituen aldaketak plazaratzea izan da gure nahia. Baina

gustatuko litzaiguke teknologiaren erabilpen moduaren arabera, alde txarrak edo onak izan

ditzakela ere jakinaraztea. Hona hemen abantailen eta desabantailen laburpen txiki bat;

Teknologia digitalaren alde onak:

● Denbora-espazioko barrerak apurtzen ditu, pertsonen arteko komunikazioa ahalbidetuz

edozein lekutik edozein lekura.

● Informaziorako atea irekita dugu edozein momentuan. Gure etxetik, lanpostutik edo

edozein lekutik sartu gaitezke sarean.

● Teknologia berriak zerbitzuen kalitatea eta eraginkortasuna hobetzen dute, adibidez

bankuen kasuan (edozein momentuan ikusi ahal duzu zure banku-kontua).

● Teknologia digitalak lanbide tradizionalen patroia eraldatzen ari dira, teknologiarekin

zerikusia duten lan berri asko sortuz.

● Errealitatearen ikuspuntu estua eta lokala gainditzea bultzatzen dute, beste kulturen eta

talde sozialen ezagutzak eta kontaktua zabalduz. Hau da, teknologiak globalizazio

prozesuan papera garrantzitsua du.

● Baliabide teknologiak dituzte kultura guztietan erabil daitezke, moldagarriak

direlako.Teknologiak erabiltzen ari diren lekuaren arabera, baliabide bezala izaera

ezberdin bat hartuko dute, teknologia bakarrik tresna bat baita, baina baliabideak izaera

soziala eta kulturala dute.

● Teknologia digitalaren bidez, paper asko aurrezteko aukera daukagu. Txosten,

zirkularrak eta informazio gehiagarria inprimatuta eman ordez, eskolako internetaren

bidez informazio hau zabaldu dezakegu, basoei mesedea eginez.

·

Teknologia digitalaren alde txarrak:

7

Page 8: Txostena informazioaren gizartea

● Gure gizartea teknologiaren menpe dagoen zibilizazioa da, maila gero eta handiago

batean. Makina digitalen beharra du funtzionatzeko. Hau dela eta, ziber-terroristen eta

birus informatikoen beldur handia sortzen da.

● Globalizazio prozesua mendebaldeko zibilizazioen hegemonia bultzatzen ari du beste

kulturen aurrean, kultura dibertsitatea desagerraraziz eta mundu aspergarri eta berdin

bat sorraraziz.

● Herrialde batzuen eta besteen arteko alde ekonomiko eta kulturalak areagotzen ari dira,

zeren eta herrialde pobreetan ez baitute sarean sartzeko baliabiderik, eta honek zulo

digitala deritzon fenomenoa sortzen ari du. Beraz, aldaketa teknologikoa ez du mundu

osoaren alde jokatzen, sektore batzuk kaltetuak direlako.

● Pribatutasuna galtzen ari da, talde sozialen kontrola areagotuz, batez ere sare sozialen

bidez: twitter, facebook, tuenti etab.

● Gaur egun, eskutitzen esentzia galdu egin da, orain e-mailen bidez komunikatzeko

ohitura hartu dugu. Ohitura desegokian bihurtzen da, adierazteko gaitasuna gutxitu eta

akatsez betetzen dugulako gure idazkera.

● Teknologia berriek gure burmuinaren funtzionamenduan ere eragina dute. Adibidez,

kontzentrazioa denbora luzez gauza batean finkatzeko ahalmena gutxitzen dute, zenbait

adituen ustez (Carr, 2011).

8

Page 9: Txostena informazioaren gizartea

Eranskinak

● http://www.youtube.com/watch?v=D2keFRTUFwY (La importancia de las TICs en la educación)

● https://www.youtube.com/watch?v=8pE3CB5FMqI (Teknlogiak lehen hezkuntzan)

● http://www.antena3.com/noticias/tecnologia/primer-caso-nino-bunker- espana_2010110700023.html

Primer caso de 'niño búnker' en EspañaSon menores de entre 12 y 18 años que dedican gran parte de su tiempo libre a navegar

por Internet y ver la televisión sin control ni límite alguno.

ver el video

En Europa, concretamente en España, se ha producido el primer caso de 'niño búnker': un menor que consumía internet y televisión compulsivamente, encerrado en su habitación y sin supervisión familiar. Un fenómeno que para los expertos se puede extender en los próximos años. La solución, según los expertos, está en el control familiar.Los especialistas han trazado el perfil de un 'niño búnker': son menores de entre 12 y 18 años que dedican gran parte de su tiempo libre a navegar por Internet y ver la televisión sin control ni límite alguno. Están abducidos por la nuevas tecnologías.Su mundo es virtual, hasta el punto de que a la mayoría de sus amigos no los han visto nunca. Cuelgan imágenes sin ninguna protección, no tienen sentido de la privacidad y navegan sin la supervisión de un adulto.

9

Page 10: Txostena informazioaren gizartea

● http://www.intereconomia.com/noticias-gaceta/sociedad/%E2%80%98generacion- bunker%E2%80%99-nacida-era-digital-pide-mas-control-paterno#comments

La ‘generación búnker’, nacida en la era digital, pide más control paterno

La mayoría de los menores españoles son usuarios de TV e Internet. Más de la mitad quiere restricciones. Un tercio de los niños españoles ven la televisión solos. ‘Sálvame’, ‘Gran Hermano’ y ‘Física o Química’, entre sus espacios favoritos.

M. Quijano.

Más de la mitad de los menores españoles creen que la televisión no respeta el horario infantil y que fomenta valores negativos como el consumismo, la discriminación, la anorexia y el consumo de alcohol y tabaco. Además, casi dos tercios reconocen estar “enganchados” a las redes sociales, y un importante porcentaje asegura navegar por la Red sin ningún tipo de control paterno.

Ante este panorama, los propios miembros de la llamada generación búnker (niños y adolescentes que se aislan y pasan horas frente a una pantalla) reclaman más vigilancia, ya que sienten que desde estos medios se agreden sus derechos.

Ésta es la realidad demoledora que acaba de salir a la luz gracias a un estudio elaborado por el Defensor del Pueblo y las Naciones Unidas, que alerta del peligro de las nuevas tecnologías si no se enseña a utilizar estas herramientas tanto a niños como a padres.

La encuesta, realizada a más de 3.000 niños de entre 12 y 18 años, recoge, por primera vez, la opinión de los propios chavales sobre su relación con la televisión e Internet. “Los menores consideran que hay un déficit en la protección de sus derechos” afirma María Luisa Cava de Llano, Defensora del Pueblo en funciones, sobre las conclusiones de este informe.

La práctica totalidad de los chavales encuestados tiene al menos un televisor y acceso a Internet en su casa, y “la mayoría es partidario de que sus padres ejerzan un control sobre lo que ven”, señala Cava de Llano. Y es que casi la mitad de los encuestados dice que no tiene instalado en su hogar ningún sistema de bloqueo sobre ciertos canales y programas.

Éste es uno de los factores que explican que la franja preferida por los chavales sea la que va entre las 22 y las 24 horas, y que entre sus espacios favoritos estén Física o Química, Los Simpson, Padre de familia, Sin tetas no hay paraíso, Sálvame, Gran Hermano, telenovelas y, en último lugar, pornografía.

Estos datos son aún más preocupantes cuando se apunta que el 67,5% afirma que ve la televisión con algún familiar y el 30% la ve en soledad. Pese a los hábitos televisivos de los menores españoles, el 48% considera que la pequeña pantalla fomenta “contravalores” como el consumismo y el éxito fácil, y que ésta no colabora en su educación, ya que a veces se utiliza un lenguaje que puede resultar “ofensivo e insultante”.

No obstante, el 70% se considera capaz de elegir los contenidos que más les convienen, aunque no dejaría ver estos mismos programas a sus hermanos menores. La brecha digital El resultado de la encuesta en lo relativo al uso de Internet no es más halagüeño:

10

Page 11: Txostena informazioaren gizartea

el 42% asegura tener amigos a los que solo conoce a través de la Red; el 64% ha colgado imágenes privadas; y el 14% ha recibido propuestas sexuales a través de Internet.

Uno de los principales problemas, a la vista de estos datos, es la gran brecha digital que separa a los menores y a sus padres. Según explica la Defensora del Pueblo, “cuando están en compañía de un adulto no es una ventaja, porque no saben utilizar Internet”.

A su juicio, en este asunto “tiene mucho que ver la responsabilidad de los padres, quienes, por desconocimiento de las tecnologías, no prestan la atención debida a cómo las utilizan sus hijos”. En este sentido, Consuelo Crespo, coautora de este estudio, opina que hay que concienciar a los padres “para que ejerzan un control sobre el uso que sus hijos hacen de estos medios” porque “lo que se haga ahora tendrá un impacto dentro de unos años”.

● http://www.tiempodehoy.com/cultura/generacion-bunker

Generación búnker

Izara Batres

Un 41% de los menores entre 11 y 16 años manifiesta síntomas de adicción a Internet. La prevención y las terapias proliferan en colegios y hospitales de toda España para evitar el riesgo de aislamiento social.

Se les empieza a conocer como adolescentes búnker por pasar horas aislados frente al

ordenador y la televisión, más del 40% de su tiempo, según refleja el estudio del Defensor del Pueblo y Unicef Programación y contenidos de la televisión e Internet.

Son la generación de la brecha digital, los primeros que han nacido y crecido con Internet, pero desprovistos de un manual de instrucciones que les enseñe a manejar ese mundo inabarcable de la Red. Las consecuencias de que un menor se adentre en la Red sin la suficiente capacidad crítica como para hacer un uso racional de ella pueden ser graves: quedar con personas extrañas a quienes sólo se conoce a través de Internet (un 42% de los chavales tienen amigos sólo virtuales), recibir proposiciones sexuales, proporcionar datos personales a desconocidos o visionar contenidos sexistas, racistas o violentos, son algunos riesgos de los que habla el mencionado estudio.

Otro de estos peligros, el de sufrir insultos o malos tratos virtuales, ya tiene nombre, se llama cyberbullying y lo sufre casi un 12% de los menores. Aunque no se sabe si este tipo de conductas proliferarán, Ana Requesens, directora ejecutiva de la fundación Gaudium (para el estudio y prevención de las adicciones sin sustancia) afirma que “el ciberbullying avanza rápidamente en nuestro país”, donde “antes de finales de año entrará en vigor su regulación como delito tipificado en el Código Penal”. Requesens asegura que el uso de las nuevas tecnologías “está haciendo crecer la brecha digital entre generaciones”. A veces los padres “no disponen de pautas básicas para el uso sano de estas tecnologías y para la detección de adicciones”, por lo que está habiendo “un rápido aumento” de las consultas de padres preocupados “porque Internet, los videojuegos o el móvil están interfiriendo gravemente en la vida cotidiana de sus hijos”.

11

Page 12: Txostena informazioaren gizartea

Pero, ¿cuáles son los síntomas de este tipo de adicciones? Para Blas Bombín, psiquiatra, fundador y director del vallisoletano Centro Específico de Tratamiento y Rehabilitación de Adicciones Sociales (Cetras), comienzan por el aislamiento, la falta de motivación, el abandono de las tareas normales e incluso de la higiene, el bajo rendimiento escolar, la actitud negligente en los terrenos social y familiar, etcétera. Y pueden llegar a los trastornos alimenticios, cefaleas y problemas en la visión.

En su centro tratan, actualmente, 64 casos de adicción a Internet, móvil, videojuegos y televisión. Han llegado a ver situaciones extremas, como la de un chico que pasaba 22 horas diarias enganchado al móvil entre llamadas y SMS, y “apenas comía ni dormía”, señala Bombín; o el de un adolescente que navegaba por Internet 16 horas al día. Es entonces cuando la adicción se convierte en una especie de cáncer que puede llegar a provocar intentos de suicidio.Más información en la revista Tiempo

Bombín asegura que en las adicciones hay una “fase consonante” que tiene lugar cuando el sujeto no es consciente de la adicción y está a gusto con ella, y la fase “disonante”, que es cuando hay “distonía con lo que está haciendo”, se da cuenta de su adicción y entra en una especie de depresión. Señala que las características principales de los pacientes adictos son “los complejos, las frustraciones o la baja autoestima” que tratan de compensar con la actividad en Internet, una realidad que requiere “menos esfuerzo”. Suelen detectarse también problemas de “control de los impulsos, dependencia emocional o poca madurez”, incluso “alexitimia, que es la incapacidad para identificar y expresar los sentimientos”. Rehabilitación.

Una de las modalidades que incluye el tratamiento es la terapia familiar en la que los padres “se comprometen a vigilar la rehabilitación de sus hijos”. Previamente, los tests de personalidad detectan posibles “rasgos enfermizos del paciente”, miden el “grado de insight” o conciencia de la realidad personal, para poder aplicarle terapias específicas y proponerle “tareas a desarrollar, pautas de vida normal para lograr una conducta independiente”, explica Bombín.

Susana Jiménez Murcia, coordinadora de la Unidad de Juego Patológico y otras Conductas Adictivas no Tóxicas del hospital de Bellvitge, trata cada año casos de adicción a Internet, videojuegos y móviles. Recuerda especialmente el caso de un adolescente que comenzó a ser adicto a los 10 años a los videojuegos on-line. Se habían convertido en un “refugio” para él, ya que, según decía, “en el mundo virtual las cosas eran mucho más fáciles. Si querías conseguir algo, sólo se trataba de dedicar más tiempo al juego”. Por eso en lugar de ir a clase “se quedaba en casa jugando todo el día”, señala Jiménez. Los problemas que la adicción le creó iban desde el “aumento de peso” o el bajo rendimiento escolar hasta la “distorsión del tiempo y la alteración emocional”. En su caso la terapia fue encaminada a hacer que aprendiera “alternativas para manejar los problemas en vez de escapar de ellos a través de Internet”. Y es que en el mundo virtual de los juegos de rol on-line para varios jugadores, muchos adolescentes crean un personaje con el que “se identifican tanto que todo lo demás es secundario”, explica Jiménez.

Para evitar este tipo de situaciones, la fundación Gaudium, en colaboración con la Agencia Antidroga, lleva cuatro años desarrollando un programa de prevención de adicciones a las nuevas tecnologías dirigido a los alumnos de primaria y también a sus padres. El programa

12

Page 13: Txostena informazioaren gizartea

Avanzamos, pionero en España, ha llegado a 33.000 alumnos de 5º y 6º de primaria con los que se trabaja en tres sesiones de dos horas de duración en cada curso. Lo imparten psicólogos especializados que, a través de actividades de role play, lecturas, diapositivas y vídeos, les proponen a los chavales “alternativas de ocio” (como los deportes, las visitas a museos, la lectura o los juegos de mesa), les hablan de los riesgos de excederse con los videojuegos, de las medidas de seguridad necesarias en lo referente a datos personales, fotografías o conversaciones vía chat, etcétera. Por otro lado, y según afirma Yezenia González, del equipo de psicólogos del programa, se fomenta “la autoestima y una actitud asertiva”.

Los padres reciben también tres sesiones de dos horas en un horario compatible con su actividad laboral. En ellas, se les explica cuándo una afición pasa a ser una adicción, normas de seguridad o medidas educativas: no se trata de que los niños “tengan muchos juguetes”, sino de “hacerles pensar” hacer que se pregunten “el porqué de las cosas”, afirma González. Según el psicólogo y coordinador asistencial de la Unidad de Psicología Clínica de la Universidad Complutense de Madrid, Ignacio Fernández Arias, la adicción a las redes sociales puede crear un síndrome de abstinencia: “Ansia por conocer lo que ocurre en el grupo, por estar informado”. Él asegura que “no se puede equiparar la comunicación interpersonal con la de Facebook, se pierde espontaneidad”, aunque tampoco se trata de “demonizar las nuevas tecnologías”, sino de hacer un “uso correcto y sano”.

13