Azken Lana Ede Rr

download Azken Lana Ede Rr

of 12

  • date post

    05-Jul-2015
  • Category

    Education

  • view

    765
  • download

    6

Embed Size (px)

description

iñauteriaren lana

Transcript of Azken Lana Ede Rr

  • 1. iauteriak

2. aurkibidea

  • 1- Portada.
  • 2-Aurkibidea
  • 3-Euskalherrian iauteriak
  • 4- Jatorria
  • 5- Jaiak
  • 6- Lantzeko iauteriak
  • 7- pertsonaiak
  • 8- iruditegia
  • 9- iruditegia
  • 10- Iauterienhistoria
  • 11-Historia
  • 12- Amaitzeko gustukodudanmozorroa

3. Euskal herrian iauteriak

  • Neguko janari erreserbakAste Santuarenaurreko baraua baino lehen jateko (bereziki haragia eta arrautzak) beharrarari louta daude. Inauteriak Asteartean bukatzen dira eta hurrengo egunean hasten da ofizialki baraua. Hainbat lekutan hurrengo larunbata ere erabiltzen da inauterietarako, adibidezAlgortaetaAltsasun , eta igandea erabiltzen daBilboko Santutxuauzoan.ZubietaetaIturenen urtarrilekoazkeneko igandearen osteko lehen astelehen eta asteartean izaten dira (Astelehenean Zubietatik Iturenera eta asteartean alderantziz).

4. jatorria

  • Inauteri ,ihauterietaiyotebezalako ahotsak gehiagotan erabiltzen dira. Inauteri eleak "inausi" aditzarekin harremana bide dauka, arbolak inauteko garaiarekin, alegia.
  • Euskal Herrian zaratarekin ere Lurra esnatzeko deia zegoela uste da eta horregatik ereite jai batekin harremandu da askotan. Honen adibideak ikusi ahal diraSakanakoinauterietan ( Olaztinsimaurra botatzen da gurdi batetik,Altsasuko momotxorroekgoldea erabiltzen dute lurra esnatzeko) etaIturenetaZubietako joaldunekin( zanpantzarrak ), non zarata erritmikoan duen garrantzia. Hainbat herritan, batez ereAraban Porreteroizeneko pertsonaia epaitu egiten da, kasu batzuetan putreek jan dezaten eta beste batzuetan errekara botatzen da.

5. jaiak

  • EuskalHerrianesan bezala Inauteriek tradizio luzea zuten. Hala ere Hego Euskal HerrianFrancorendiktaduran zehar jai hauek debekatu eta asko galzorian egon ziren.Nafarroangehienek jarriapena izan zuten garai hartanUdaberri jaimoduan.
  • GipuzkoanTolosa(ikusTolosako inauteriak ) etaDonostiandute garrantzi berezia eta biak ala biak inauteri hiritarrak dira. Inauterietako denbora arruntaz gainIturenetaZubietakoinauteriak diren egun bertsuetan ( Otsailaren2a ,Kandelaria ) inude eta artzainen konpartsa ateratzen daDonostian .Antzuolanmantendu dasorgin dantzaizeneko dantza, non mutilak neskaz mozorrotzen diren.
  • Zuberoan Maskaradak izaten dira garai honetan. Maskarada bi ataletan banatuta dago, beltza eta gorria. Bigarrena guztiz ordenatua da eta dantzari finek hartzen dute parte. Lehenengoa zikina eta baldarra da.

6. Lantzeko iauteria

  • NafarroakoetaEuskalHerrikoinauteririk ezagunena da. Tradiziozko ospakizun hau hautsegunaren aurreko egunetan ospatzen da. Gaua iristean, herriko kaleak, pertsonai ezberdinen jantziak daramatzaten herritarrez betetzen dira. Herritarrek Miel Otxin lapurra harrapatu beharra dute.

7. pertsonaiak

  • Pertsonaien artean honakoak nabarmentzen dira:
  • MielOtxin : Espiritu txarrak itxuratzen dituen lapur gaiztoa da. Astelehenean atzeman ostean, herriko kaleetan zehar pasearazten dute,txistueta danbor danbolin soinua lagun dutela. Asteartean, goizeko paseo baten ondoren, exekutatu eta sutan erretzen dute, herritarrek inguruan zortziko bat dantzatzen duten bitartean.
  • Ziripot : Belarrez betetako zakuekin jantzitako pertsonai lodia da. Kaleetan zehar dabilen bitartean Zaldiko izeneko pertsonaiak, lurrera botatzen du beti.
  • Zaldiko : Irritsu eta saltoka, gizakiaren eta zaldiaren arteko nahastea da. Gerrian zaldi bat daramala, Ziripot lurrera botatzea du helburu.
  • Arotzak : Zaldikori ferrak jartzeko ardura dute.
  • Txatxo : Lanzko biztanleria antzezten dute, eta animalien azalez eta arropa zaharrez janzten dira.

8. iruditegia ZaldikoArotzak Txatxo 9. iruditegia MielOtxin : Ziripot : 10. Iauterien historia

  • Inauteriak ez dira Euskal Herrira bakarrik hedatzen. Mundu guztiak ezagutu izan ditu eta era berean bizi. Gaur egun ere ez dira gutxi jai hauek berpizten eta gaurkotzen dituzten herriak. Hauetatik bat Euskal Herria berau dugu.
  • Baina, nondik datorkigu inauteriak ospatzeko ohitura hau? Inauteriez galdetzean eta mundu guztian zehar hain hedaturik den ohitura bat dela ohartzean, gizakiak berak izan duen eta gaur egun duen arrazoi sakonen bati erantzungo diola pentsa genezake.
  • Noiztik dauzkagu gure artean ohitura hauek? Gizakiak bezain zaharrak direla esatea gehiegi bada ere, bai gutxienez artzaintza arokoak. Beraz, historiaurretik bertatik datozkigu aztarnak.
  • Gizakia artzain bilakatzean, mundua eta izadia beste modu batez ulertzen hasi zen. Kobazuloetan bizi ziren haiengan, ehiza, arrantza eta fruitu bilketatik agian, urtaroen aldaketek eragina zuten. Baina are gehiago artzaintzatik bizi behar zutenengan, udako beroaldietan mendi gainetara jotzen zuten, baina neguko elurtzetan ibarretara eta itsasaldetara. Bizitza toki finkatu batean egin beharrean aldatu egiten zuten, udarako toki bat zeukaten, etanegurako beste bat. Nekazaritzarekin gehiago finkatu zitzaion gizakia lurrari, uzta eta erein garaiak zirela-eta.

11. Historia

  • Batzuetan bizitza errazago egiten zitzaion, bestetan zailago. Eguzkia jarri zuten guzti honen eragile. Eguzkia beharrezkoa zen fruituak heltzeko. Bera da garai hartakoentzat bizitzaren oinarri). Neguko eta udako solstizioak kontuan izaten hasi ziren, bai bata bai bestea, jai bereziz ospatzen zituzten. Negutik udaberrirako bizitza berri baten pozez sortu zen inauteri aroa eta udan, ekainean "San Joanak".Antzinako gizakientzat inauteriek urtaro bat agurtzean eta beste berri bat hastean hartu zuten esanahi berezia. Abereak hartuz beste lurralde batzuetara jo behar zuten janari bila. Beraz, murritzaldiak, janari eskasia eta abar ezagutu behar izan zituzten. Honen aurrean, bai janariz, bai dantzaz, bai edariz hornitutako jai batez agurtzen zuten aurretiko urtaroa.Baina inauterien datu zehatzagoak kristautasuna zabaldu ondoren datozkigu. Kristautasunak, ohitura zaharrago bati jarraituz, Garizuma ezartzen zigun. Une hau era guztietako penitentzi, sakrifizio, zigor eta barauz dago osatuta, batez ere barauz, barauak baitira Garizumako ekintzarik nabarmenenak (aratusteak: haragi uztea). Garizuma aurreko unea inauteriek osatzen dute. Gizakiak oreka bat bilatu nahian, Garizumaren aurretik, Inauteriak antolatzen hasi zen. Inauteriak azken batean, Garizumaren "zigorrak" jasan aurretik, gizartearen eta gizakiaren prestakizun psikologiko bat baino ez direla esan genezake.Inauterien esanahi semantikoaz zera esan dezakegu, erromatarrek beraiek ere "Carnes tolendas" hitzaz ezagutzen zutela garai hau, "haragia uzteko sasoia" agian.

12. Mozorroa