Izaki Bizidunak Apunteak

download Izaki Bizidunak Apunteak

of 6

  • date post

    14-Apr-2018
  • Category

    Documents

  • view

    344
  • download

    2

Embed Size (px)

Transcript of Izaki Bizidunak Apunteak

  • 7/30/2019 Izaki Bizidunak Apunteak

    1/6

    IZAKI BIZIDUNAK

    Ezaugarriak:

    Zelula izeneko unitatez eratuta daude.

    Jaio eta hil egiten dira

    Materia organikoan oinarritzen dute bere konposizioa

    Oinarrizko 3 bizi funtzioak egiten ditu.

    Bizi funtzioak

    1. Nutrizioa:

    Bizitzeko beharrezkoak diren energia eta substantziak lortzeko.

    Bi mota Autotrofoa: Gai dira substantzia ez organikotik abiatuz (CO2,H2O, gatz mineralak) energia eta substantzia organikoak sortzekolandare, alga,..

    Heterotrofoa: Beste izaki bizidun batzuez edo euren hondakinezelikatzen dira, ez dira gai berez substantzia organikoak sortzeko :animalia, onddo eta mikroorganismo gehienak.

    2. Harremana

    Izaki bizidunek harremanak dituzte euren artean eta ingurunearekin (elikatu,ugaldu, argiaren norabidean hasi, etab.)

    3. Ugalketa

    Izaki bizidunek beren antzekoak diren ondorengoak eratzen dituzte ugalketarenbidez.

    Ugalketa sexu bidezkoa (bi izaki behar dira) edo sexugabekoa (izaki bakarraugaltzen da) izan daiteke.

  • 7/30/2019 Izaki Bizidunak Apunteak

    2/6

    Konposizio kimikoa

    Kontzeptua: Izaki bizidun gehienak C, H, O, eta N osatuta gaudenagusiki, hauek bi motako substantziak osa ditzakete

    Substantzia ez-organikoak

    Izaki bizidun nahiz bizigabeetan agertzen dira (C-rik ez) :Ura eta Gatz mineralak

    Substantzia organikoak

    Izaki bizidunetan soilik agertzen dira (C agertzen da):

    Gluzidoak : glukosa (energia lortu) eta zelulosa(egiturak sortu)

    Lipidoak : energia erreserbak

    Proteinak : bizi funtzioak erregulatu, O2 garraiatu(hemoglobina), babesa (antigorputzak)

    Azido nukleikoak : Informazio genetikoa gorde(ADN)

    ZELULA

    Kontzeptua:

    Bizi unitate txikiena da, egitura unitatea da eta funtzioanala da.

    Zelularen elementuak:

  • 7/30/2019 Izaki Bizidunak Apunteak

    3/6

    Mintza: zelula babestuz eta mantenugaien erregulazioazarduratzen da.

    Zitoplasma: Zelularen barnekaldea, bertan organuluak daude.

    Material genetikoa: Zelularen funtzionamendua kontrolatzenduen substantzia ADN

    Zelula motak:

    Eukariotoa : material genetikoa nukleo baten barruan dago.

    Prokariota: material genetikoa aske dago zitoplasman.

    Ariketa:

    Zer ezaugarri dituzte komunean?

    Zer ezaugarri dituzte bereizgarriak?

    Marraztu zelula eukarioto bat eta zelula prokarioto bat,adierazi eta koloreztatu mintza, zitoplasma, material genetikoaeta eukariotoen nukleoa (nukleo mintza eta barrukoa koloreberdinez).

    Zelula eukariotoak

    Motak:

    Animalia eta landare zelula

  • 7/30/2019 Izaki Bizidunak Apunteak

    4/6

    Ariketa:

    Marraztu zelula eukarioto bat eta zelula prokarioto bat,adierazi eta koloreztatu hurrengo atalak:

    mintza, zitoplasma, material genetikoa, nukleoa (nukleomintza eta barrukoa kolore berdinez), organulu ezberdinak(mitokondria, kloroplastoa, bakuoloak, Zelula pareta).

    Zer ezaugarri dituzte komunean?

    Zer ezaugarri dituzte bereizgarriak?

    ORGANISMOAK

    Organismoak zelula batez edo gehiagoz osatuta egon daitezke.

    Organismo ZELULABAKARRAK Zelula bakoitza organismo bat da.

    Elkartzen direnean koloniak eratzen dituzte.

    Organismorik sinpleenak dira.

    Bakoitzak bere kabuz egiten ditu bizi funtzioak

    Organismo ZELULANIZTUNAK

    Hainbat zelulaz osatuak.

    Hauek elkarrekin harremanetan lan egiten dute.

    Zelula mota bakoitzak funtzio beriztua dauka Antolaketamaila :

    Ehunak : funtzio bera duten antzeko zelulen multzoa (giharehuna).

    Organoak : Batera aritzen diren ehunen multzoa (giharrak).

    Sistemak : Batera aritzen diren organoen multzoa (giharsistema).

    Aparatuak : Zenbait sistemen multzoa (lokomozio aparatua).

    Izaki Bizidunen Sailkapena

    Kontzeptua: Izaki bizidunak sailkatzen dituen zientzia taxonomiada, honek taldetan banatzen ditu.

    Kategoria taxonomikoa: Handitik txikineraErreinua Tipoa Klasea Ordena Familia Generoa Espeziea

  • 7/30/2019 Izaki Bizidunak Apunteak

    5/6

    Adibidea:

    Reino Animal

    Tipo Cordados

    Clase Mamferos

    Orden Carnvoros

    Familia Cnidos

    Gnero Canis

    Especie Canis familiaris

    Bost Erreinu daude hona hemen haien ezaugarriak:

    Bioaniztasuna

    Kontzeptua: Lurreko izaki bizidunen aniztasun biologikoa da

    Bioaniztasuna galtzea

  • 7/30/2019 Izaki Bizidunak Apunteak

    6/6

    Bioaniztasunari eustea