Herri kirolak

download Herri kirolak

of 24

  • date post

    13-Mar-2016
  • Category

    Documents

  • view

    232
  • download

    1

Embed Size (px)

description

Euskal Herriko herri kirolen deskribapena.

Transcript of Herri kirolak

  • 1

    HERRI KIROLAK

    DBH 4

  • 2

    Herri kirolak, Euskal Herrian antzinatik jokatu izan diren

    kirolei deitzen zaie normalki. Hauetako asko hemen sortutakoak

    eta bereziak dira. Herri kirolen jatorria garai bateko lan

    jarduera desberdinak aisialdira bideratzean aurki dezakegu.

    Baserritarrak nahitaez egin behar zituen eguneroko

    betebeharrak kirol bilakatu dira denborarekin.

    Eusko Jaurlaritzak 2006an aurrera eramandako Plan

    Estrategikoaren arabera, 18 dira Herri Kirol kategoria duten

    kirolak. Herri Kirolen Marka H18K da, 18 direlako kirolak.

    Hurrengo hauek, hain zuzen:

    1.Aizkolaritza

    2.Sega jokoa

    3.Harri jasotzea

    4.Sokatira

    5.- 8.Giza-Abere probak

    5.Giza probak

    6.Idi probak

    7.Zaldi probak

    8.Asto probak

    9.Lasto altxatzea

    10.Lasto botatzea

    11.Lokotx bilketa

    12.Trontza

    13.Zaku eramatea

    14.Orga jokoa

    15.Ingude altxatzea

    16.Txinga eramatea

    17.Ontzi eramatea

    18.Harri zulaketa

  • 3

    1.Aizkolaritza

    Aizkora proba edo aizkolaritza herri kirolaren mota bat da.

    Aizkolaritzaren jatorria basoak moztean egiten zen ekintzatik

    dator eta lortzen zuten egurra tximinian erretzen zuten edo

    harekin egurrikatz egiten zuten.

    Haren helburua enbor bat ahalik eta denbora gutxienean

    moztea da eta banaka, binaka edo taldeka parte hartzen da,

    enborra zutik edo etzanda egon daiteke. Enborra zatitzeko

    aizkora erabiltzen da. Aizkolaria izena du proba honetan

    diharduen kirolariak, eta berari laguntzen "erakuslea" eta

    "botileroa" ondoan ditu. Hauen zereginak dira: erakuslea, egurra

    mozterakoan geldituriko ezpalak kentzea eta aizkolariari esanten

    dio non eman behar duen hurrengo kolpea ahalik eta azkarren

    amaitzeko; botileroa, eskuoihala, ura eta aizkora berriak ematen

    dizkio azkolariari lana errazago egiteko.

    Bikoteka eta taldeka jokatzen denean, normalena da, bikoteko

    edo taldeko partaideak enbor berdina moztea txandakatzen

    haiek nahi dutenean. Eskupilotan bezala taldeen koloreak gorria

    eta urdina dira nahiz bakarka, bikoteka edo taldeka jokatu.

  • 4

    2.Sega jokoa

    Sega-jokoa, segalari proba edo segalaritza sega erabiliz

    denbora jakin batean ahalik eta belar gehien moztean oinarritzen

    da. Sega nekazaritzan erabiltzen den tresna da. Makil baten

    txertatuta doan kurbatutako aihotz batek osatzen du, eta

    orokorrean belarra, abereentzako bazka edo laboreak biltzeko

    erabiltzen da. Ahoak 0,90 metro eta 0,95 metro bitarteko luzera

    du sega normaletan eta 1,18 metro eta 1,24 metro bitartekoa

    lehiaketakoetan.

    Lehiaketa izango deneko zelaia edo larrea arreta bereziz

    aukeratzen dute, hainbat zirkunstantzia kontuan hartuta.

    Lehenik zaletasuna dagoen inguruan egon behar du eta, ahal

    bada, segalariak datozen herrietatik hurbil. Hau oso kontuan

    hartu da azken urteotan, gaur egun normala baita esparrura

    sartzeko ordaindu beharreko sarrera bat jartzea, eta

    horrenbestez, ikusle-kopuru handiagoa izatea. Eta horren

    arabera sarbide erraz eta erosoko zelaiak bilatzen dituzte,

    ibilgailuentzat aparkalekuak dituztenak. Eta esparruaren barruan

    ikusleek ongi ikusteko aukera izan dezatela eta akotatzeko

    erraza izan dadila. Ez du inolako harririk izan behar, aldapa

    gehiegirik gabe, eta belar ugari eta hazitakoa duena.

    Belarra mozteko proba oso gogorra da parte-hartzaileentzat.

    Atletaren gorputza, proba osoan zehar, gerritik doblatuta dago.

    Arnasa soina makurtuta eta birikak konprimatuta hartzen dute.

    Betidanik, segalari-probak udazkenaren hasieran izaten dira,

    belarra gehienezko hazkunde-puntura iritsi den garaian eta,

    gainera, gazteek baserrian lan handiena izan eta horrenbestez

    ezin hobeto entrenatuta daudenean.

    Duela urte gutxi arte, lehiaketa-modu bakarra apustua zen,

    herri-kirolaren gainerako modalitateetan gertatu den bezala.

    Lehenengo lehiaketa, gurutzatutako diru-kopuruekin izan

  • 5

    beharrean diru-sariekin eta hainbat parte-hartzailerekin,

    Gipuzkoan izan zen 1954ko ekainaren 11n.

    Probarako ematen den denbora ordu betekoa izaten da gaur

    egun. Mende hasieran normalak izaten ziren bi orduko iraupeneko

    apustuak. Muga-denbora edozein izanda ere, behin amaitu

    ondoren gizon-talde zabal batek -arrastelatzaileak, pisatzaileak,

    lotzaileak eta laguntzaileak- ekiten dio lanari, eta epaileetako

    baten begirada zelatariaren pean, aurkari bakoitzak moztutako

    belarraren pisua emango dute. Tradizioari jarraituz pisu

    erromatarra erabiltzen da.

    Proba edonola antolatzen dela ere, oso zaila da errekorretaz

    hitz egitea. Hainbat faktoreren menpe dago; moztutako

    belarraren pisua eta azalera, lurraren kalitatea, belarraren

    hezetasun-maila, hazkuntza eta abar, eta faktore hauek guztiek

    ez daude lotuta berezko esfortzu fisikoarekin.

  • 6

    3. Harri jasotzea

    Ordura arte erabilitako harkaitz-puska irregularra harginek

    arbastatu egin zuten, lau forma geometriko klasiko emanez:

    zilindroa, kuboa, esfera eta laukizuzena. Forma zilindrikoa pisu

    txikienetarako erabili zen: 8 ,9 eta 10 arroba, 100, 112,5 eta 125

    kiloren baliokide; harri kubikoa eta laukizuzena 10 eta 17 arroba

    artekoa da, 125 kilo eta 212,5 kiloren baliokide hurrenez hurren,

    tarteko pisu ohizkoenak 137,5, 150, 163,5, 175, 187,5 eta 200

    kilo direla. Harri esferikoa, modu arruntean bola izena duena, 9

    eta 10 arrobakoa izaten da normalean.

    Harri-jasoketako probak bi atleten arteko apustuak izan dira

    ia beti, eta batek bestearen ondoren jarduten du, inoiz ere ez

    aldi berean. Lehiaketetan ere jarduna ez da aldi berean izaten,

    bata bestearen ondoren baizik.

    Lurrean harea-zakuzko edo automobil-estalkizko laukia

    ipintzen dute, eta horren gainean botatzen da harria behin

    sorbaldan berdindu ondoren. Laguntzaile batek harria dagokion

    posizioan jartzen du hurrengo jasoaldirako.

    Harrijasotzaileen artean ezagutuena Iaki Perurena da.

    1956An jaio zen Leitzan, Nafarroa. Haren lorpenen artean:

    1990ean, harri jasotzearen munduko marka hautsi zuen 315 Kg.ko

    harria altxatu zuenean; esku batekin 250 Kg.ko harria hirutan

    altxatzeko gai da, eta 200 Kg.koarekin, berriz, lautan. Esku

    batez altxatu duen harririk handiena 267 Kg.koa da, bi eskuz,

    aldiz, 320 Kg.koa.

  • 7

    4. Sokatira

    Soka-tiran bi aurkako giza indar, soka bati eutsita, elkarri

    herrestan eramaten saiatzen dira. Kontzeptu sinple honen

    ondorioz, kirol hau aspaldi-aspaldiko antzinatetik da ezaguna eta

    hedadura geografiko oso zabala du gaur egun.

    "Soka-tirako" lehiak arautzen dituzten baldintzak ondokoak

    dira:

    * Indartsuen kopurua: Zortzi dira.

    * Pisua: Baldintzen artean probak pisu mugatuarekin edo

    librearekin diren adierazten da. Pisu mugatua 560 kilo, 640 kilo

    eta 720 kilotan ezartzen da.

    * Botileroak: Talde bakoitzak botilero bat du, haien

    ahalegina animo-ohiuekin zuzentzen duena.

    * Debekatuta dago soka gerrian lotzea edo sorbaldaren

    gainetik jartzea, amaieran dagoen gizonaren kasuan izan ezik.

    Sokari bi eskuekin heltzen zaio.

    * Frontoian edo belarrean tira daiteke, eta erabiltzen diren

    oinetakoak desberdinak izango dira, abarkak lehenengo kasuan

    eta botak bigarrenean.

    * Kaleak: Talde bakoitzak bere kalearen barruan tiratu

    behar du, normalean bi metroko zabalerakoa, eta bertatik

    irteten dena deskalifikatu egingo dute.

    * Arraste-eremua: Bi metro berrogeita hamarrekoa da, eta

    sokan eta zoruan dago seinaleztatuta.

    * Sokan zinta gorri bat lotzen da, erdia zehatz-mehatz

    adierazten duena.

    * Desafioak bi tiradetara egiten dira, taldeak aldez

    aldatzen dutela. Horrela aukerak parekatu nahi dira, alde bateko

    irregulartasunek, aldapak eta abar eragindako abantailak

    saihestuz. Berdinketak gertatzen badira, aurkaria herrestan

    eramateko erabilitako gutxienezko denborak erabakitzen du.

  • 8

    * Hainbat parte-hartzailetako lehiaketetan sailkapen-

    ligaxka jokatu ohi da, guztiak guztien aurka arituz.

    Soka-tira frontoietako kantxen eta plazetako harrien gainean

    egiten zen, herrialdeko estilo tradizionalari jarraituz.

    Nazioarteko kontaktuek eta lehiek argi eta garbi erakutsi

    dute belar gaineko soka-tira dela modalitate zabalduena eta

    etorkizun handikoena dela.

    5.-8.Giza-Abere probak

    Hauen guztien helburua harri bat leku batetik bestera

    eramatea da, nahiz gizakion indarrarekin, nahiz animalien

    indarrarekin (idiak, zaldiak eta astoak).

    Giza proba herri kirol bat da, eta harri astun bat denbora

    mugatu batean ahalik eta distantzia luzeenean garraiatzean

    datza. Taldeka nahiz banaka jokatu daiteke eta harritik

    tiratzeko kirolaria kate batez harria lotzen duen gerriko bat

    jartzen du.

    Atzerantz tiratuko da. Bidea plazan eta joan etorrian egiten

    da. Erreka harri borobilez egindako plazetan lehiatzen da

    normalean harriak ondo irrista daitezen. Gerria ahalik eta

    tinkoen mant