Gazteentzako Laneko Gida

Click here to load reader

  • date post

    06-Feb-2017
  • Category

    Documents

  • view

    217
  • download

    0

Embed Size (px)

Transcript of Gazteentzako Laneko Gida

  • L A N E KO GI DA GA Z T E E N T Z AT

    1

    L A N E KO GI DA GA Z T E E N T Z ATL A N E KO GI DA GA Z T E E N T Z AT

    11

  • L A N E KO GI DA GA Z T E E N T Z AT

    2

    L A N E KO GI DA GA Z T E E N T Z ATL A N E KO GI DA GA Z T E E N T Z AT

    22

  • L A N E KO GI DA GA Z T E E N T Z AT

    3

    L A N E KO GI DA GA Z T E E N T Z ATL A N E KO GI DA GA Z T E E N T Z AT

    33

    AURKIBIDEA

    KONTRATAZIOALan-kontratua. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 4Kontratu-motak. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 5Probaldia. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 6Kontratuaren iraupena. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 7Kontratua etetea eta amaitzea. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 7Kontratua aldi baterako laneko enpresetan (ABLE). . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 9

    LAN-BALDINTZAKEskubideak eta betebeharrak . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 11Lanaldia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .12Oporrak . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .13Soldata . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .14Mugigarritasun funtzionala eta mugigarritasun geografikoa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .15Baimenak . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 17Familia-bizitza eta lana bateragarri egitea . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 19Negoziazio kolektiboa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 23Likidazioa eta kitapena . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 24Kaleratze-ordainsaria . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 24Sindikazioa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 26Enplegua erregulatzeko dosierrak. Erregulazio-dosierrak . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 27Laneko jazarpena eta diskriminazioa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 28

    GIZARTE-SEGURANTZAKO PRESTAZIOAKKotizazioa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .31Langabeziako prestazioa: langabezia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 33Amatasuneko edo aitatasuneko prestazioa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 37Aldi baterako ezintasunagatiko prestazioa. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 38

    LANEKO ARRISKUEN PREBENTZIOAArriskuak . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 42Enpresaren betebeharrak . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 44Langileen eskubideak eta betebeharrak . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 45Laneko istripuak eta gaixotasun profesionalak . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 47

  • L A N E KO GI DA GA Z T E E N T Z AT

    4

    L A N E KO GI DA GA Z T E E N T Z ATL A N E KO GI DA GA Z T E E N T Z AT

    44

    KONTRATAZIOA

    LAN-KONTRATUAZer da? Enpresaren eta langilearen arteko hitzarmena da, eta azken horrek zerbitzu bat eskaintzeko obligazioa du enpresaren kontura eta haren zuzendaritzapean, soldata baten truke.

    Kontratuak eskubide jakin batzuk esleitzen dizkio langileari, eta betebeharrak enpresari. Bestalde, langileak ere betebeharrak hartzen ditu bere gain, enpresaren kasuan eskubideak direnak.ere betebeharrak hartzen ditu bere gain, enpresaren kasuan eskubideak direnak.ere betebeharrak hartzen ditu bere gain, enpresaren kasuan eskubideak direnak.

  • L A N E KO GI DA GA Z T E E N T Z AT

    5

    L A N E KO GI DA GA Z T E E N T Z ATL A N E KO GI DA GA Z T E E N T Z AT

    55

    KONTRATU-MOTAKKontratuak bi modalitate handitan multzoka daitezke: iraupenaren arabera, mugagabea (finkoa) edo aldi baterakoa; eta, lanaldiaren arabera, lanaldi osokoa edo lanaldi partzialekoa.

    Kontratu finkoak denbora-tarte mugagaberako egindako kontratuak dira. Ez da denbora-mugarik ezart-zen. Lanaldi osokoak edo partzialekoak izan daitezke.

    aldi baterako kontratuak honelakoak izan daitezke:

    Lan edo zerbitzu jakin baterako: kontratu hauek denbora-muga jakin bat dute, kontratua-ren xede den lan edo zerbitzua amaitzen denean amaitzen baitira. Kontratu hauen iraupe-na ez da zehatza. Kontratuan iraupen bat zehazten bada, gutxi gorabeherakoa izango da.

    Behin-behinekoa, ekoizpenaren gorabeherengatik: merkatuaren gorabeheren ondoriozko eskaerei, zereginen metatzeari edo gehiegizko eskaerei erantzuteko kontratua da. Gehie-neko iraupena 6 hilabetekoa izango da, 12 hilabeteko aldi baten barnean.

    Bitarteko lan-kontratua: lanpostua erreserbatzeko eskubidea duen beste langile bat or-dezkatzeko kontratua da. Langile horrek lanera itzultzea erabakitzen duenean amaituko da.

    Praktiketako lana: unibertsitate-titulua, Lanbide Heziketako titulua edo kontratuaren ha-siera-dataren aurreko lau urteetan horien baliokide den beste edozein titulu lortu duten langileentzako kontratua da, betiere, titulazio horrekin lotuta aurrez 2 urte baino gehia-goko kontraturik izan ez badute. Gutxieneko soldata langileak betetzen duen lanpostuari dagokion soldataren % 60koa izango da gutxienez, lehenengo urtean, eta soldataren % 75ekoa gutxienez, bigarren urtean. Praktiketako kontratu hau ez da nahastu behar titulu bat lortzeko egin ohi diren praktikekin.

    Prestakuntza: 16 urtetik 21 urtera arteko pertsona batek lanbide edo lanpostu jakin bate-rako ezagutzak eskuratzeko kontratua da. Gutxienez, lanaldiaren % 15 zuzendu behar da prestakuntza teorikora.

    Aldizkako lan-kontratu finkoa: data jakin batzuetan lan egiteko kontratua da, enpresaren jardueraren arabera.

    Errelebo-kontratua: pertsona langabetu batek edo enpresarekin iraupen jakin baterako kontratua duen pertsona batek erretiro partziala hartu behar duen eta lanaldia murrizten duen enpresako beste langile bat ordezkatzeko kontratua da. Langilearen lan-ordutegiak ordezkatutako langilearena osa dezake, edo haren ordutegi berbera izan dezake.

    Laneratzeko kontratua: herri-administrazioaren edo irabazi asmorik gabeko erakundeen kontratuak dira, langabetuei zuzenduta daude, eta interes orokorreko edo sozialeko lanak edo zerbitzuak egiteko xedea dute, esperientzia profesionala eskuratzeko asmoz.

  • L A N E KO GI DA GA Z T E E N T Z AT

    6

    L A N E KO GI DA GA Z T E E N T Z ATL A N E KO GI DA GA Z T E E N T Z AT

    66

    Lanaldi osoko kontratuak. Horrelako kontratuetan, gehieneko legezko lanaldia 40 ordukoa izango da asteko (benetako lan-denbora, urteko batez bestekoa), eta eguneko muga 9 ordukoa (benetako lan-denbora) izango da gehienez. Hitzarmen kolektibo bidez eguneko muga hori aldatu ahal izango da, lanaldien arteko atsedenaldia errespetatzen bada, betiere (ikusi 2.8).

    denbora partzialeko kontratuak egunean, astean edo hilean zenbait ordu lan egiteko kontratuak dira, egun osoko lanaldiaren azpitik, betiere. Denbora mugagaberako edo denbora jakin baterako izan dai-tezke.

    Urrutiko lan-kontratua ere badago, lana langilearen etxean edo azken horrek zehaztutako tokian garatzen denean.

    BeKaK

    Prestakuntza amaitzen ari diren edo duela gutxi amaitu duten pertsonentzako pentsa-tutako tresnak dira; persona horiei beren gaikuntzarekin lotutako lana eskaintzen diete, esperientzia eskuratzeko edota euren prestakuntza osatzeko.

    Horrelako kontratu bat egiteko, nahitaezkoa da Gizarte Segurantza ordaintzea.

    Lan-kontratu bat ez den arren, lan-baldintza hobeak eta soldata handiagoa dituzten bes-te kontratu batzuen ordez erabiltzen dira batzuetan.

    PROBALDIAProbaldian, enpresak nahiz langileak kontratua amaitutzat jotzeko aukera dute (deuseztatzeko), horreta-rako inolako arrazoirik eman gabe eta aurrez jakinarazi gabe.

    Kontratuan, probaldia kontratuan ezar daiteke edo ez. Azken hori ez da arruntena.

    Probaldiaren iraupena sei hilabetekoa izango da gehienez teknikari tituludunentzat, eta bi hilabetekoa gainerako langileentzat. Aldi baterako kontratu batzuetarako (lan edo zerbitzu jakin