Gau izarratua museoan (Derrigorrezko Bigarren hezkuntza / Batxilergoa / Izar-eskola / Pamplonetario)

Click here to load reader

  • date post

    21-Aug-2015
  • Category

    Education

  • view

    121
  • download

    35

Embed Size (px)

Transcript of Gau izarratua museoan (Derrigorrezko Bigarren hezkuntza / Batxilergoa / Izar-eskola / Pamplonetario)

  1. 1. www.escuela.pamplonetario.org www.pamplonetario.org IZAR-ESKOLA material didaktikoa GAU IZARRATUA MUSEOAN DBH 3. eta 4. / Batxilergoa GAU IZARRATUA MUSEOAN
  2. 2. www.escuela.pamplonetario.org 2/11 Gau izarratua Museoan proiekzioa planetario digitaletan esklusiboki proiektatzeko ikus- entzunezkoa da. Irudiak kupula guztia estaltzen du efektu inmertsiboa sortuz; ondorioz, ikuslea proiektatzen ari den eszenaren barnean balego bezala sentituko da: akzioaren zati bat bere atzealdean gertatuko da, beste zati bat begi-bazterretik ikusiko du... Zerua behatzeak sortarazten duen gozamena hurbildu nahi zaio publikoari. Aldi berean, ikuslegoari zientzia eta arteak duten lotura ikusezinen inguruan hausnarketarako gonbitea luzatzen zaio, jakintza-alor ikuspegi desberdinetatik. Programaren iraupena 35 minutukoa da, eta bertan 3D animazioa, argazkilaritza, bideoa eta marrazkiak erabili izan dira eszenak konposatzeko. Zenbait unetan ortzi-ganga errealismo biziaz erakusten da ere. Soinu bandak dituen abestiak programarentzat bereziki konposatuak izan dira, eta hainbat soinu-efekturekin batera, pieza klasikoak ere tartekatzen dira . Gau izarratua Museoan programaren ekoizpenean parte hartu dutenak honakoak izan dira: - Museos Cientficos Corueses (Ayuntamiento de A Corua) - Museo de la Ciencia de Valladolid - Planetario de Pamplona - Museo de las Ciencias y el Cosmos de Tenerife - Museo Elder de la Ciencia y la Tecnologa - Parc Astronmic del Montsec - Eureka! Zientzia Museoa. Urte batez insitutuzio hauetako profesionalek gogor lan egin dute, artista-digital, musikari eta soinu-ingeniariekin batera. Pogramaren zati bat Zientzia eta Innobazio Ministerioak eta FECYTek (Fundacin Espaola para la Ciencia y la Tecnologa) diruz lagundu dute jarraian aipatzen den deialdiaren bidez: Convocatoria de ayudas para el Programa de cultura cientfica y de la innovacin 2010. Informazio gehiago jasotzen estekak: - Programaren webgune ofiziala: http://www.nocheestrellada.org/ - Webgunearen gida didaktikoa: http://www.nocheestrellada.org/guiadidactica.php - Gida didaktikoa PDF formatoan: http://tinyurl.com/bs5364k
  3. 3. Programaren lehen sekuentzian, Uraniak, astronomiarekin zerikusia duten elementuak dituzten arte-lanak erakusten dizkie bere lagunei; Pradoko Museoaren webguneak (http://www.museodelprado.es/) margolan hauetaz eta bere abardura guztietaz gozatzeko aukera ematen digu. Hemen planetarioko-programan agertzen diren elementuak erreproduzitu ditugu: horiek identifikatzeko gai al zara? Zazpi arte liberalak Arte bakoitza emakume itxurarekin aurkezten da, bere diziplinaren pertsonaia ezagunena lagun duela. Konposizioan Astronomia gailentzen da bere eskuetan zeru-esfera duela, eta bere azpian Tolomeo dugu ikusgai, I. eta II. mendeetan zehar astronomia grekoaren historia 13 liburukitan bildu zuena. Bistaratzeko: http://tinyurl.com/cn8v5o6 Bista Rubens eta Jan Brueghelen, Zaharraren, elkarlanetik sortutako obra hau Bost Zentzumenak deituriko sailaren barnean kokatzen da. 1617ko sortu zuten eta guk dakigula, Historian bigarren aldiz teleskopioa agertzen deneko obra da. Bistaratzeko: http://tinyurl.com/cnwcdyg Saturno seme bat irensten Hona hemen Rubensen Saturno mitoaren gaineko ikuspegia. Ohar zaitez kuadroaren gainaldean margotutako izar hirukoitza: hau Saturno planetaren errepresentazioa da 26 urte lehenago Galileo Galileik ikusi bezala. Bistaratzeko: http://tinyurl.com/buoovqr Esta obra perteneciente al conjunto de los Cinco Sentidos es fruto de la colaboracin entre Rubens y Jan Brueghel el Viejo. Fue realizada en 1617 y, que sepamos, es la segunda pintura de la historia en la que aparece un telescopio. Rubens Bakearen Alegoria margotzen Venusek sinbolizatzen du bakea margoaren eskuinaldean: bera jazartzen Marte ageri da, gerlariz mozorrotuta. Behealdean gudak suntsitzen dituen hainbat objektu ikusiko ditugu: hauen artean zientzia-ezagutzaren adierazleak diren astrolabioa eta esfera armilarra ikusi daitezke. Bistaratzeko: http://tinyurl.com/c6nobq7 www.escuela.pamplonetario.org 3/11 GAU IZARRATUA MUSEOAN - DBH 3. eta 4. / Batxilergoa 1. Jarduera Izarrak mihisean
  4. 4. Literaturak garai bateko gizarteen bizimoduari buruzko informazioa ematen digun bezala, artelanen bidez ere iraganeko sinismen eta ohituren berri izan dezakegu. Adibidez, badakigu antzinako greziarrentzat ilargia gainazal leuneko esfera perfektua zela. Gure satelitea purutasunaren sinbolo gisa erabiltzen zen eta maiz Birjinaren oinetan margotu izan da. Hala ere XVII. mendearen hasieran, Galileok teleskopioarekin ilargia lehen aldiz ikusi zuen eta bertan haran, krater eta mendiz osatutako paisaia bistaratu zuen. Berak egindako marrazkiak modu ezin hobean isladatzen dute Ilargiaren izaera inperfektua. XX. mendeko aurkikuntza zientifiko zein teknologikoak aipatzen dituen artelanik ezagutzen al duzu? Hegazkin bat agertzen deneko margolan famatu bat aurkitzeko gai izango al zara? Eta trenaren lokomotora isladatzen duen bat? 4/11www.escuela.pamplonetario.org Hona hemen Ilargia hanketan dutela marraztutako bi madonna. Bata Murillorena da eta besta Cigolirena. abardura astronomikoak kontutan hartzen baditugu, bietako zen da errealistagoa? CigoliMurillo GAU IZARRATUA MUSEOAN - DBH 3. eta 4. / Batxilergoa 1. Jarduera Izarrak mihisean
  5. 5. Astronomia zientziarik zaharrenetakoa da: astroen mugimenduak argitu nahiak lehenengo zibilizazioak gidatu zituen beraien bidaietan; gainera, beraien ekintzak antolatzeko lehen egutegien sorrera ekarri zuen zientzia honek. Halaber, ia kultura guztiek beraien mito eta sinismenak zeruan jarri zituzten, eta horietako asko erabiltzen ditugu guk gaur egun: adibidez, izarren, planeten eta konstelazioen izenak. Planetarioko programan alegiazko errealitea irudikatzen duen tresna bat agertzen da eta honek, astronomiaren zantzuak bere baitan gordetzen dituzten toki historikoetara bisitaldia egitea ahalbidetuko digu. Stonehenge-ko harrespila eta Cromeleque dos Almendres Udako solstizioaren egunean Eguzkia eraikinaren ardatz zentrala zeharkatuz ateratzen zen. Duela 5000 urte jada horrelako zientzia-ezagutza zehatzak zituzten... Harritzekoa da. Biedeoa: Stonehenge (harrien misterioa) - http://tinyurl.com/cw67v7 Cromlech wikipedian http://tinyurl.com/d2yddu5 Alentejoko trikuharriak Ehun trikuharri baino gehiago ikertu ondoren, hauek urteko zikloaren momentu batean Eguzkiaren sortalderantz zuzenduta daudela jakin izan da -edo beharbada Ilargiarenera-. Bertan ere zenbaki-ereduak dituzten xaflak aurkitu izan dira, eta pentsa dezakegu hauen egileek behaketa astronomikoak egiteko zerabiltzatela denbora neurtzeko... Lascaux-ko labar-pinturak Lascaux izeneko kobazularen barnean gaude, Frantzian: historiaurreko pintura izugarriekin apainduta dago. Zenbait ikerlarik leku hau paleolitikoko Kapera Sixtinotzat jotzen dute, eta aldi berean, bertan Pleiadeen lehen errepresentazioa dagoela babesten dute. Bistaratzeko: www.lascaux.culture.fr www.escuela.pamplonetario.org 5/11 GAU IZARRATUA MUSEOAN - DBH 3. eta 4. / Batxilergoa 2. Jarduera Izarrak memorian
  6. 6. Guiza piramideak Keops, Kefren eta Micerinos piramideak El Cairotik gertu kokatzen dira, Guizako mesetan. Hauen orientazioa puntu kardinalekiko perfektua da... Iberiar Penintsularen Iparmendebaldeko petroglifoak El Gran Ciervo da Laxe dos Carballos petroglifoa eta Pontevedran -Iberiar Penintsularen Iparmendebaldean- aurkitutako beste petroglifo batzuk berresten dute nolabaitere Eguzki-ilargi egutegi hau. Bistaratzeko: http://tinyurl.com/c87wvg33 www.escuela.pamplonetario.org Internetek eta Google Earth edo Google Maps aplikazioek bidaia birtualak egiteko aukera ematen dute, eta adibidez, zenbait lekuk puntu kardinalekiko duten orientazioa egiaztatzeko balio dute. Bistaratu itzazu Egiptoko eta Ertamerikako zenbait piramide: beraien orientazioa berezia al da? Aipatu orientazioa perfektua da edo soilik hurbilpena? Saturnok programan gogoraraziko digu garai batean kristauen elizak puntu kardinalak kontutan hartuz orientatzen zirela. Bila ezazu Google Earth programan espainiako katedral nagusiak (Santiago, Leon, Burgos...) eta egiaztatu hauen orientazioa. Madrileko La Almudena katedrala berriki eraiki zuten. Zer gertatzen da honekin? Eraikin erlijiosoez gain beste batzuk ere puntu kardinalen arabera orientatzen dira. Horrelako zerbait gertatzen al da zure herri edo hiriko Udaletxearekin, futbol zelaiarekin edo hospitalarekin? A Coruako Udaletxea Maria Pita enparantzan dago eta honen orientazioa puntu kardinalen araberakoa da. Izar eta konstelazio askoren izenek beraien jatorri Babiloniarra, Greziarra, Erromatarra edo Arabiarra adierazten dute. Zein kulturatik heldu dira Sadalmelik, Capella, Kornephoros, Polaris, Ukdah, Bellatrix, Mirfak o Tsze Tseang izenak? Historian zehar izarrak modu arbitrarioan taldekatuz eratu ziren konstelazioak; hauek animaliekin, objektuekin edota izaki mitologikoekin lotura zuzena dute. Orokorrean kultura bakoitzak bereak ditu, baina horietako batzuk modu susmagarrian elkarren artean oso urruti dauden lekuetan errepikatzen dira: Antzinako Grezian edota Amazonaseko oihanean, esaterako. Egun ortzi-mapa 88 konstaziorekin osatzen da, zerua mosaiko bat bailitzan betetzen dutenak. Horietako batzuk oso errazak dira ezagutzeko, adibidez, Hartzeme Nagusia, Orion edo Eskorpio. Beste batzuk aldiz, ia ia ez dute izar distiratsurik beraiek topatzeko, irudikatzeko, lagungarri izan ohi direnak. Zerua ezagutzeko eta ikasteko tresnarik onena planisferioa da. Honetaz gain zenbait ordenagailu-programa lagungarri suertatu daitezke: horietako bat Stellarium da eta webgune honetan www.stellarium.org doan eskuratu daiteke. Smarthphone bat baldin baduzu, diru gutxiren truke StarWalk aplikazioa behera kargatu dezakezu, errealitatea handitzeko balio duena. 6/11 GAU IZARRATUA MUSEOAN - DBH 3. eta 4. / Batxilergoa 2. Jarduera Izarrak memorian
  7. 7. www.escuela.pamplonetario.org Gau izarratua Museoan programak, gauez zeruan gertatzen diren mugimenduak erakusten di