erregai fosilak[1]

download erregai fosilak[1]

of 22

  • date post

    19-Aug-2014
  • Category

    Documents

  • view

    365
  • download

    2

Embed Size (px)

Transcript of erregai fosilak[1]

Alejandro eta Iigo

ENERGIA EZ BERRIZTAGARRIAK: ERREGAI FOSILAK

Erregai fosilak ikatza, petrolioa eta gas naturala dira. Ez dira berriztagarriak; hau da, energia eskuratzen den neurrian, iturria agortzen joaten da. Haien errekuntzak oso gas kutsakorrak sortzen ditu; horiek euri azidoaren eta berotegi-efektuaren eragileak dira.

ENERGIA EZ BERRIZTAGARRIAK: ERREGAI FOSILAKLur azpian dauden erregai fosilen eragilea eguzkia da. Erregai fosilak landare eta animalietatik datoz, hondamendiei edo naturako gertakariei esker sedimentatu ziren, eta tenperatura eta presio-baldintza egokiekin eratu dira. Hiru mota daude: solidoak -ikatza-, likidoak petrolioa- eta gaseosoak -gas naturala-. Energia era askotan sailka daiteke; jasan dituen eraldaketa-prozesuak kontuan hartuta. - Energia primarioak: naturatik inolako aldaketarik egin gabe lortutakoak dira. Energia sekundarioak edo erabilgarriak: energia primarioa eraldatuta lortzen dira.

IKATZAIkatza erregai solidoa da. Ikatza eguzkiari eta landareei esker sortu da; materia organikoaren deskonposiziotik dator. Ikatza aire zabalean edo lurpean azal daiteke. Ikatza beta edo zainetan egoten da, eta, horietara heltzeko, sakonera handiko zulo batzuk -galeriak- egin behar izaten dira. Herrialde ekoizle nagusiak AEB, Hegoafrikar Errepublika, Errusia, Kanada, txina eta Aus-tralia dir. Espainian, Len, Asturias eta Teruel probintziek dituzte ikatzerreserba handienak.

IKATZ MOTAKIKATZ MINERALA EDO NATURALA: Landaredi masa handiak sedimentatu eta eraldatu ondoren, ikazte prozesu bat jasan dute. Landare mota eta antzinatasunaren arabera, hainbat ikatz mota daude. Ikatz guztiek ez dute energia-gaitasun bera. 1. Antrazitak du bero-ahalmen handiena, karbono kantitate handiena baitu. Solido beltz, distiratsu eta trinkoa da; oso tenperatura altuan erretzen da; gainera, gai lurrunkor gutxi du. 2. Harrikatza erregai ona da; ga rmotza eta bero-ahalmen handikoa da. 3. Lignitoak bero gutxiago sortzen du; hezetasun handia du, eta ez da garbi erretzen. 4. Zohikatzak du bero-ahalmen eta karbono kantitate txikiena.

IKATZ ARTIFIZIALA: Gizakiak sortu edo eraldatu ditu. Garrantzitsuenak hauexek dira:

1. Egur-ikatza: Egurraren destilazio lehorrari eskerlortzen da; garai bateko txondorra da. Egurra rnordoetan pilatuta eta lokatzez estalita erretzen zen; horrela, airearekin izan zezakeen kontaktu zuzena saihesten zen. Berogailuetan (sutontzietan) erabili izan da asko.

2. Kokea: Fabrikazio-prozesua egur-ikatzarenantzekoa da; ikatzaren destilazio lehorretik lortzen da, nagusiki, harrikatzaren destilaziotik. Labe garaian erregai gisa erabiltzen da altzairua lortzeko.

IKATZAREN APLIKAZIOAKZentral terrnikoetan edo errekuntzako zentral termikoetan, elektrizitatea sortzeko erabiltzen da. Zentral termoelektrikoaren funtzionamendua hauxe da: 1. Ikatza uhal garraiatzailera heldu, galdaran sartu eta erre egiten da. Errekuntzan energia askatzen da bero eran. 2. Bero hori ura berotzeko erabiltzen da. Ura lurrun bihurtzen da. 3. Lurrun horrek turbinen palak birarazten ditu, oso abiadura handian. Horrela, energia termikoa errotazioko energia mekanikoan zinetikoan- eraldatzen da. 4. Turbinaren ardatzarekin bat eginda dago alternadorea -sorgailua5. Alternadorea martxan jartzen da, eta energia mekanikoa energia elektriko bihurtzen du; hau da, elektrizitatea sortzen da.

IKATZAREN ERABILPENAKIkatza erretzeak ingurunea hainbeste kutsatzen duenez, bi teknologia berri daude gaur egun: 1. Ohantze fluidizatuko errekuntza.. 2. Ikatzaren gasifikazioa. -Labe garaietako erregaia kokea da, eta bi funtzio ditu: Burdina minerala urtzeko erabiltzen da. Gasak botatzen ditu; gas horiek oxido ferrosoekin erreakzionatzean, burdina bihurtzen dituzte. -Erabilpen industrialeko hainbat produktu lortzeko erabiltzen da: Hiri-gasa. Oso toxikoa eta kutsatzailea denez, gas naturalak ordezkatu du. Lurrun amoniakalak. Horietatik sulfato amonikoa lortzen da; ongarri eran erabiltzen da. Graftoa. Brea edo mundruna (alkitrana). Horren bitartez, produktu hauek lortzen dira: -Olioak -Bikea

PETROLIOAErregai hau hidrokarburoz osatuta dago nagusiki, eta ez da uretan disolbatzen. Petrolioa orain dela milioika urte bizi izandako hon-dakin fosilen -animalien eta landareen- deskonposiziotik dator. Ekoizle nagusiak Saudi Arabia, Kuwait, Irn eta Errusia dir. Erregaien kontrola eskuratzeko sortutako gerra eta presio politikoak aski ezagunak dira; adibidez, Irakeko gerra.

PETROLEO PROSPEKZIOAK ETA PETROLEO HOBIAKErregai fosilak eskuratzeko, azpiegitura sendoak eta garestiak behar dira. Poltsak aurkitzeko hainbat metodo daude, baina datu gehien ematen dituena Metodo Sismikoa da: 1. Petrolioa izan dezaketen materialen azterketa geologikoa egiten da. Sakonera gutxik hainbat zulo egin eta barman lehergailua jartzen da. 2. Geofonoak leku estrategikoetan kokatzen dira. 3. Eztanda egin ondoren, uhin sismikoak sortzen dira. Uhinak zabaldu egiten dira; eta uhina aztertuz, harkaitzaren gogortasuna eta petrolioa zer distantziara dagoen aztertzen da. Petrolio-poltsa aurkitutakoan, zundaketak egiten dira Petrolioa ateratzen den heinean, presioa jaisten doa; petrolioaren isuriari eusteko, ponpak irabiltzen dira.

FINDEGIAK. DESTILAZIO FRAKZIONATUA1. Petrolio guztia gas bihurtzen da. 2. Gas hori findegiko beheko aldera,frakzionatze-dorrera eramaten da. Zutabe horren oinarrian gas bihurtutako petrolio gordina saitzen da. Hidrokarburo bakoitzak bere irakite-puntua du. Irakitean, petrolioaren lurruna igo eta frakzioak hoztu egiten dira; bakoitzaren fusio-puntuaren arabera, altuera desberdinetan kondentsatzen dira. 3. Askotan irakite-tenperaturak oso gertu daudenez, gasak nahastu egin daitezke. Hori saihesteko, berriz destilatu behar izaten da; 4. Cracking: frakzio astunak frakzio arin bihurtzen dira. -gasolina, nafta-.

LORTUTAKO PRODUKTUAKPetrolioaren destilazio frakzionatutik hainbat produktu lortzen dira Gaseosoak Metanoa+etanoa, etxeko erabilpenerako. Hiri-gasa, etxeko erabilpenerako. Gas naturala. Petroliotik likidotutako gasak (PLG). Gas pobrea edo argiteriarako gasa. -Azetilenoa. Likidoak Gasolina, errekuntza-motorrean (ikus 8. irudia). Kerosenoa, hegazkin-motorrean. Gasolioa, Diesel motorrean eta berogailuan. Fuel-olioa, zentral termikoan ikatzaren ordez erabilia. Olioak, lubrifikatzaileak... Solidoak Argizariak, parafinak, betunak eta baselinak erabilpen industrialetarako. Mundruna, bideetako zoladura, eta terraza eta teilatuak iragazgaizteko.

PETROLIOAREN GARRAIOAPetrolioa lortzen den tokitik kontsumo-tokiraino distantzia handiak daude. Hori dela eta, petrolioa garraiatzeko petrolio-ontziak, biltegiak, oliobideak eta kamioiak behar dira. OLIOBIDEAK ETA PIPELINEAK: Oliobide batzuek ehunka kilometroko luzera dute. Ondorioz, askotan ponpaketaestazioak jarri behar dir, petrolioaren isuriari eusteko. Petrolio-eremutik ontziratze portuetara doaz, eta horietatik findegietara. PETROLIO ONTZIAK: Karga-espazioa zatituta izaten dute trenkada batzuen bidez. Petrolio-ontzi handiak oso eko-nomikoak dir bidaia luzeetarako. Kostaldeko eta ibaiko garraiorako tangabarku txikiagoal; erabiltzen dira. TRENBIDEA ETA ERREPIDEAK Bagoiak eta tanga-kamioiak erabiltzen dira, hainbat edukieratakoak. Kantitate txikiak hainbat neurritako ontzietan saltzen dir: upeletan, bidoietan edo potoetan.

GAS NATURALA Gas naturalaren bero-ahalmena handia da.Kontsumoa handitzen joan da, ke gutxi sortzen baitu. Aljeriatik datorkigu erregai honen kantitate handiena(% 60X Gertuago ere badira erreserbak: Cadizen era Bizkaian (Bermeon). Espainiako Energiaren Plan Nazionalak gasaren kontsumoa handitu egingo dla aurreikusten du.

GARRAIOA ETA BILTEGIRATZEABatetik bestera eraman eta biltzeko izan diren arazoak direa eta, gasa orain arte gutxi era-bili izan da industrian. Askotan, petrolioarekin batera irteten zenean, hobian bertan erretzen zuten, erabili gabe. Arazo horiek konpontzeko, gasbideak eraiki eta gasak likidotzeko teknikak garatu dir. Gasa gasmetro deituriko presio handiko tangetan gordetzen da, eta bertan likidotzen da. Likido-fze-teknika horiek gasa erabat konprimatzeko aukera ematen dute. LJMdotzea_baldintza berezietan egiten da: -82,5 "C^ko tenperatura baxuan eta 45 atmosfe-rako presio altuan; baldintza horietan gasa konprimtu egiten da; 600 aldiz txikiagoa da bere bo-lumena (1 litro likido = 600 litro gas ). Horretarako, inbertsio handiak behar dir: likidotze eta birgasifikazio plantak (ikus 12. irudia). Gasometroetan gorde ondoren, gaseoduktoen bidez gas eran- edo zisterna-kamioietan -likido eran- garraiatzen da kontsumo puntuetaramo.

ONDORIOAK INGURUNEAN. AIREAREN KUTSADURAErregai fosilen errekuntzan (ikatzarena eta petrolioarena nagusiki, ez habeste gaTliaturaiarlTgs^kaltegamak eta partikula solido lurrunkor asko igorri eta askatzen dir atmosferara, baita hondakin kaltega-rriak ere: hautsa, kea... Gas horiek guztiek airea kutsatzen dute (ikus 13. irudia). 13. Kutsadura Sustantzia kutsagarrien arrean, hauek aipa ditzakegu: -Karbono dioxidoa (CO2); horren ondorioz, berotegi-efektua sortzen da. Sufre eta nitrgeno oxidoak (SO^, NO); horien ondorioz, euri azidoa sortzen da.

BEROTEGI ETA NEGUTEGI EFECTUASustantzia organikoak erretzen direnean, karbono dioxidoa sortzen da, eta atmosferan pila daiteke. Atmosferako karbono dioxidoak sortzen duen geruza gaseosoak eguzki-erradiazioko izpi I infragorriei kanpoko espaziora ihes egitea galarazten die. Era horretan, atmosfera berotu eta batez besteko tenperaturak gora egiten du. Berotegi-efektua gas horren eraginez lurrean sor daitekeen gehiegizko berotzeari deritzo. Karbono dioxidoak berotegi bateko kristalen antzeko eragina du, eta planetako tenperatura globa-laren igoera eragin dezake. Horren eraginez, poloetako izotzak urtu eta itsasoetako maila igo egin daiteke; bestalde, planetako gune batzuk basamortu bihur daitezke. Berotegi-efektua gutxitzeko, erregai fosilen kontsumoa murriztu eta energia zentzuz erabi-li b