Cassirer. gizakiari buruzko entseiua

Click here to load reader

  • date post

    15-Jul-2015
  • Category

    Documents

  • view

    397
  • download

    6

Embed Size (px)

Transcript of Cassirer. gizakiari buruzko entseiua

GIZAKIARI BURUZKO

Gizakiari Buruzko

Entseiua

Giza kulturaren filosofiari sarrera

Ernst Cassirerrek (1874-1945), gure xx. mendeak eman duen filosoforik sakonenetako eta polifazetikoenetako honek idatzi zuen euskarara itzulita aurkezten dugun liburu hau. Bere bizitzaren azken aldera, atzerriratuta zegoelarik, idatzi zuen, ez bere ama-hizkuntzan, ingelesez baino. Alemania bere aberrian gainera zetorkion basakeriatik ihesi, Amerikako Estatu Batuetan zen jarria bizitzen; han izan zuen harrera ona adierazten du, beraren heldutasuneko obra, Philosophie der symbolischen Formen (Forma Sinbolikoen Filosofia), ingelesera itzultzeko egin zioten proposamenak; alemaneraz idatzia zegoen hori, eta hiru tomo handitan argitaratua 1920.eko hamarraldian. Astunegia iruditu zitzaion, ordea, obra handia berrikusi beharra; urruti geratzen zitzaion gainera hori; bestalde, gertakari ikaragarriek zeukaten astinduta garai hura. Horregatik nahiago izan zuen liburu berria idatzi; obra nagusi hartako oinarrizko tesia bilduko zuen bertara, baina aparatu tekniko berezitua, korapilatsu eta lehorra, alde batera utziz; liburu berrian emango zuen, trinkoturik, garai horretako bere ikuspegi filosofikoa, giza arazoaren inguruan artikulatua. An Essay on Man --Gizakiari buruzko Entseiua, euskarazko itzulpen honetan (*)--: hona asmo hartatik ateratako obra; honexek hurbilduko du irakurle eskolatua pentsatzaile garrantzizkoenetako baten buruan landuriko pentsamenduaren muinera, gehiegitan antzua eta ezinezkoa izan ohi den espezializazioaren bidea ibili beharrik gabe; era berean, horren mugak sumatu ahal izango ditu, autoreak ez baitu terminologiaren hosto artean horiek ezkutatzeko asmorik.

An Essay on Man ingelesezko tituluak iradokitzen duenaren kontra, liburua ez da zuzenean gizakiaz --edo "gizon-emakumeaz"-- ari, horren esentzia era abstraktuan definitu nahian edo; ez du Max Scheler-en antzera benetako antropologia filosofikoa eskaintzeko asmorik ere. Gizakiaren definizio klasikoa, "animalia arrazoidun" definitzen duena, nolabait zuzendu eta zabaldu nahi du, hori bai, "animalia sinboliko" definituz gizakia; hala ere, liburu honetan ez du zuzeneko gaia gizakia bera; gida-haritzat hartzen du gizakia, bere filosofia osoa azaltzeko; liburu hau ez da aurrenik gizon-emakumearen filosofia, ezta errealitatearen filosofia ere, kulturaren filosofia baizik.

Errealitatearen interpretazio orohartzaile izan nahian ageri zaigu, beraz, berriro filosofia; baina gaitzat hartuz ez errealitatea bera, ezta gizakia ere edota subjektibotasuna beronen izaera abstraktuan, eta bai bi polo horiek polo bihurtzen dituen bitartekaria, alde biak lotzen dituen erroa, biak harremanetan ipiniz eta aldi berean biak bereiziz: hots, kulturaren eremua edo forma sinbolikoen mundua, gizakiak eta berorren bizitzako errealitateak batak bestea interpretatzea ahalbideratzen duena.

Filosofia horren arabera, gizon-emakumeek ez dute aldez aurretik determinaturiko naturarik, ondoren "errealitatearekin", bere aldetikakoa eta gizakiarengandik bereizia litzatekeenarekin, nolabaiteko harremana izaten hasiko litzatekeena edo; alderantziz, gizon-emakumeak jende bezala eta "errealitatea" errealitate bezala, kulturak bien artean eratzen duen harremanean gauzatzen eta determinatzen dira horiek. Ez legoke, beraz, zuzeneko harremanik gizakiaren eta errealitatearen artean; sinboloen bitartez gertatzen da hori. Sinboloen bitartez egiten dute topo gizon-emakumeek errealitatearekin, hasieratik bertatik, horren hautemate sinpleenetik hasita. Itxuraz bitartekorik gabe agertzen zaigun errealitate hori, interpretazio kulturalaren fruitua da; horrexek eratzen du --hau da, taxutu, bereizi eta identifikatu egiten du, artikulatu egiten du-- errealitatea, zerbait adierazgarri bihurtuz gizon-emakumeentzat. Kulturazko sinbolizaziorik ezean, gizakia ez litzateke ustez bakarrik naturala den errealitateari kateatuta biziko; erabateko anabasan nahasita biziko litzateke, espezie bezala bizirik iraun ezinean. Kultur animalia, animalia sinbolikoa --eta ez arrazionala soilik-- da gizalaguna; eta "kulturazko bihurtua", sinbolizatua, da horrentzat errealitatea. Kulturaren kritika transzendentala egitea, gure interpretazio kulturalak ulertzeko eta horietaz jabetzeko interpretazioa eskaintzea, giza hizkeraren mundua osatzen duten forma sinboliko ezberdinek nola diharduten eta beren artean nola lotzen diren ezagutzera ematea: horixe izango da filosofiaren egitekoa. Gizakiaz eta errealitateaz hitz egin, kultur sinbolismoaren mundu horretatik --beste bien arteko horretatik--, edo forma sinbolikoen mundutik abiatuz bakarrik egin dezake hitz filosofiak horietaz.

Hiru alor autonomotan edo hiru geruza nagusitan banatzen da sinboloen mundu hori, Cassirerren iritziz: sinbolismo teoriko-zientifikoa --lovgo"--, hizkuntzazko sinbolismoa eta mitozko sinbolismoa.

Sinbolismoaren paradoxa

Sinboloaren arazotik begira, aldera daitezke bata bestearekin Cassirerren filosofia, batetik, eta filosofia intuizionistak, bestetik --sentsualista-enpiristak izan ala izpiritualista-intelektualistak izan horiek--; intuizionistentzat gaindi --bazter-- daitekeen, eta gainditu behar den, zerbait da sinbolismoa, benetako ezagutza, errealitatearen ideia, zuzenean lortu ahal izateko. Horrelako filosofia baikor eta konfiantzaz beteriko horien aurrean, jarrera ezkorragoa du Cassirerrek, errealitatearen --berorren betetasunean hartuta-- eta gure begien tartean ezarria dugun azkenburuko "errezel" moduko hori irekitzeko itxaropena kentzen baitigu gure autoreak. Sinboloa ez da horrentzat errealitatea ikusteko oztopo edo eragozpen bakarrik noski; ikuspenaren euskarria da aldi berean, errealitatea ikusi ahal izateko baldintza. Errealitatetik bereizten gaituen sinbolo bera da horrekin batzen gaituena; horra sinboloak bere bitartekaritza horretan duen izaera paradoxikoa. Horregatik dio Cassirerrek, sinboloa baztertuz gero, errealitatea ikusteko modua galduko genukeela; eta horrela hasierako anabasan eroriko ginatekeela, gizatasunaren kontrako artagabetasun gordinean. Gizon-emakumeen finitutasuna eta mugatasuna onartu beharko lirateke, bada; horren adierazgarri da sinboloaren bitartekaritzaren premia, errezelak bezala, ezkutatzearekin batera uzten baitigu horrek errealitatea ikusten. Horren premia ezagutuz eta onartuz bakarrik, izango luke izpirituak naturarekiko bere askatasuna erdiesteko modua.

Kulturazko forma sinbolikoen munduak muga batzuk ezartzen dizkio bizitzari, beronen naturaltasuna kenduz nolabait. Baina, bestalde, beharrezkoak ditu forma kultural horiek bizitzak berak; eta beharrezkoak baditu, "naturalak" ditu. Naturaren kristalizazioa izanik kultura, naturaltasunari, berezko joerei, uko egitea eskatzen dio horrek kulturadunari, kulturaren bidez lortzen baitu horrek bere forma --gogoan izan intzestuaren debekua--; alienazioaren momentua darama kulturak bere baitan. Bestalde, ordea, uko egite eta alienazio horiek beharrezkoak ditu gizakiak, nork bere burua aurkitu eta determinatuko badu. Horra non gizakiak, bere burua ezagutzeko --interpretatzeko--, urrundu egin behar duen bere buruarengandik, kulturak determinatu, ezarri eta transmitituriko sinbolozko formak tartean ipiniz, eta horiek berriro interpretatuz eta bere bizitzan gorpuztuz; horrela hartuko du bere taxua norberaren bizitzak.

Kulturaren egoera paradoxiko hori onartuz, biziaren eta formaren erabateko kontrakotasuna bigunduta eta nolabaiteko adiskidetasunera ekarrita geratzen da. Horrek ez du esan nahi Cassirerrentzat kulturaren barruan gatazkarik eta tirabirarik ez dagoenik; berrikuntza-indarren --berrinterpretatzeko askatasunaren-- eta kontserbazio-indarren --ezarritako formen zurruntasunaren-- artean gertatzen da, batetik, gatazka hori, eta sinbolismoaren norabide mitikoaren eta norabide logikoaren artean, bestetik. Badago funtsezko borrokarik, jakina, inoiz ere gainditzen ez dena, eta oreka egonkor-egonkorra lortzea oztopatzen duena. Baina apustua egin beharra dago, gatazka dramatiko hori, "kulturaren drama" hori, "kulturaren tragedia" bihur ez dadin halabeharrez, eta bata bestearen kontrako indarrak batera gara daitezen tirabira horretan, batak bestea suntsitu beharrean. Kultura sinbolotzat hartzea da hori lortzeko giltza, berorren izaera anbiguo eta paradoxiko eta guzti; izan ere, bizitzaren forma fosildua, objektibatua, gauza bihurtua eta finkatua --er[gon--, da sinboloa, noski; baina aldi berean sorkuntza-prozesu berrien iturria da --ejneJrgeia--; bera da prozesu hori bideratu ahal izateko baldintza; mugatzearekin batera indartu egiten du sinboloak jendearen askatasuna.

Baina ikus dezagun nola txertatzen den forma sinbolikoen filosofia hori filosofiaren tradizioan, eta bereziki nola zabaltzen duen horrek Kanten kritika transzendentala.

Cassirerren neokantismoa eta Kanten kritika

transzendentalaren hedapena

Filosofo neokantiartzat har daiteke Ernst Cassirer. Kantek filosofi munduan sorturiko "iraulketa kopernikarra" bereganatzeko, berrinterpretatzeko eta burutzeko ahalegintzat aurkezten digu bere obra. Delako "iraulketa" hori zera izan zen: alde batetik, antzinako ontologia errealista inozoa iraultzea --antzinakoa, bai, nahiz eta gaur egun ere indarrean egon, eta ez giza jende arruntaren zentzu komunean bakarrik gainera--; izan ere, ontologia errealistarentzat zerbait gertu-jarria da errealitatea, sinplea, zuzenean hautematekoa eta adiera bakarrean ulertzekoa: forma zehaztua eta egitura finkatua duena. Beste aldetik, ontologia errealistari dagokion epistemologia ere iraultzea lortu zuen Kantek, hori errealitatearen --izatearen nahiz objektuaren-- buruko --kontzeptuzko edo irudikapenezko-- kopia pasibotzat eta kontraispilatze soiltzat hartzen duen pentsaera gaindituz.

Iraulketa horren bidez ezagutzaren problema ipini zuen Kantek filosofi problema guztien erdi-erdian. Horren arabera, gogoeta filosofikoa ez da errealitateari buruz, errealitate hori e