Biokimikaren oinarriak

of 37/37
BIOKIMIKA Juan Arbulu http://www.arizmendipro.eu [email protected] @jarbulu
  • date post

    18-Apr-2015
  • Category

    Documents

  • view

    152
  • download

    9

Embed Size (px)

Transcript of Biokimikaren oinarriak

BIOKIMIKA

Juan Arbulu http://www.arizmendipro.eu [email protected]

@jarbulu

Materia biziaren osagai molekularrak

Bioelementuak: Kontzeptuak eta motak Biomolekulak: Kontzeptuak eta motak Biomolekula inorganikoak: Ura eta gatz mineralak Gluzidoak: Kontzeptoa, sailkapena eta funtzioa Lipidoak: Kontzeptoa, propietateak, sailkapena eta funtzioa Proteinak: Kontzeptoa, ezaugarriak, propietateak, egitura, sailkapena eta funtzioa Entzimak: Kontzeptua, egitura eta propietateak Bitaminak: Kontzeptua eta garrantzia biologikoa Azido nukleikoak: Kontzeptua, motak eta egitura

Aurrezagutzak1.Ondorengo talde funtzionaletatik zein da esterra? a) R-COOH; b) R-CH2OH; d) R-COOR; e) R-CHO. Ondorengo konposatuetatik zein da aldehidoa? a) R-CHO; b) R-COOH; d) R-COR; e) R-NH2. Eta ondorengo konposatuetatik zein saturatua? a) CH3-CH=CH2; b) NH2-CH2-(CH2)3-CH3; d) CH3CH2-(CH2)3-CH3; e) CH2=N-CH=CH2. Zihur badakizula nola izendatzen diren karga positiboa duten ioiak; a) Anioiak; b) Katioiak; d) Positroiak; e) Kloruroak. Eta elektrizitatearen eroalea den disoluzio batek? a) Elektroforoa; b) Elektrolitoa; d) Hidrogeniona; e) Hidroxiloa.

2.-

3.-

4.-

5.-

6.- Kimika inorganikoari buruz dakizun guztian oinarrituz azpimarra itzazu gatzak diren konposatuak; a) Ca2SO4; b) HBrO4; d) NaCl; e) Hg2CO3; f) LiOH; g) PbO2; h) H2CO3. 7.- Orain azidoak diren konposatuak azpimarratu; a) H2S; b) HgI; d) NaOH; e) H2CO3; f) H3PO4; g) NaClO2. 8.- Jakingo al zenuke ondorengo konposatuaren izena ematen: CH 3-NH2? a) Amoniakoa; b) Dimetilamina; d) Etanamida; e) Metilamina. 9.- Aurreko kurtsotatik ikasi duzunean oinarrituz esan zer bitaminaren gabeziak sortzen duen errakitismoa; a) C; b) D; d) K; e) B6.

10.- Gogoratzen al duzu ondorengo zer proteina den garraiatzailea? a) Oboalbumina; b) Intsulina; d) Hemoglobina; e) Antigorputzak.

11.- Zerrenda itzazu ARN eta ADN molekulen artean gogoratzen dituzun ezberdintasunak.12.- Ordena itzazu jarraian agertzen zaizkizun elementuak izaki bizidunen osaketan duen garrantziaz oinarrituz eta justifikatu erantzuna. P, Fe, H, Cl, C, O, K, S, Cu, N, Mg, Mo. 13.- Ea gogoratzen dituzun azidoen bi propietate. 14.- Jakingo al zenuke definitzen: orbitala, lotura kobalentea, lotura ionikoa eta erreakzio kimikoa. 15.- Analizatu ondorengo sustantzien portaera urarekin: a) ezkoak; b) azukreak; d) gantzak; e) arraultza gorringoa; f) arraultza zuringoa; g) NaCl.

Materiaren osagai kimikoakIzaki bizidunakOsaturik

Primarioak Sekundarioak Oligoelemtuak

BiolelementuakElkarturik

Biomolekulak

Inorganikoak UraJokaera Ezaugarriak

Organikoak Gatz MineralakDaude

Gluzidoak LipidoakSolidoa

Garraiatzaile Erreakzioak ingurune urtsuan Erreaktibo kimikoa Tenperaturaren erregulatzailea

Disolbatzailea nagusia Azaleko tentsioa handia Bero espezifiko altua Lurrin bero altua Eroale ona

ProteinakFuntzioa

Az. nukleikoakEgiturazkoa

DisoluzioanFuntzioa

Prozesu osmotikoen erregulazioa PH-aren erregulazioa Prozesu entzimatikoetan Uzkurketa muskularra Nerbio bulkaden transmisioa

BioelementuakMateria bizia osatzen duten elementu kimikoak dira. Motak: Bioelementu primarioak: C, O, H, N, P eta S. Ugarienak dira. Bioelementu sekundarioak: Mg, Ca, K, Na, Cl, ... Aurrekoak baino proportzio txikiagoan agertzen dira. Oligoelementuak: Fe, Mn, Co, Cu, Zn, Si, V, Cr, Sn, ... Oso proportzio txikian agertu arren oso garrantzizkoak dira. Jarraian agertzen den taulan bioelementuen proportzioa adierazten da:Elementua

Zenbaki Atomikoa1 6 7 8 9 11 12 13 14 15 16 17 19 20 25 26

Litosfera Atmosfera Hidrosfera %0,95 0,18 0,03 50,02 0,10 2,36 2,08 7,30 25,80 0,11 0,11 0,20 2,28 3,22 0,08 4,18

Giza gorputza %9,31 19,37 5,14 62,81 0,009 0,26 0,04 0,001 Mespresagarria 0,64 0,63 0,18 0,22 1,38 0,0001 0,005

H C N O F Na Mg Al Si P S Cl K Ca Mn Fe

Biomolekula inorganikoak: URA1.

Konposizio eta egitura molekularraBi elektroi konpartitzen dira Ur-molekulek polaritatea dute. Dipoloa Hidrogeno zubiak eratzen dira

O H 105 H

Hidrogeno zubiak izotzean

Hidrogeno zubiak ur molekulen artean

Izotza

Izotza urtzen

Ura

Hidrogeno zubiak

R-H

R

Non R atomo elektronegatiboa den (O, N, S)

H O H O H H O H H Hidrogeno zubia

2.- Propietate fisiko-kimikoak Molekulen arteko kohesioa. Ondorioa: gainazleko tentsioa eta kapilaritatea Bero espezifiko handia. Substantzia baten masa-unitateak 1C goratzeko behar den bero kantitatea Ahalmen disolbatzaile handia. Polaritatearen ondorioa (substantzia ionikoak eta polarrak) Ionizatzeko joera. Oso proportzio txikian disoziatzen da: H2O+ H2O H3O+ + OHErrazteko, hidronioari hidrogeno ioia esan ohi zaio eta H+ ikurraren bidez adierazten da. H2O H+ + OH-

3.- Funtzio biologikoa Garraiatzailea Bizidunen barne tenperaturaren erregulatzailea Ur-izoztuen azpian bizia izatea ahalbidetzen du Disolbatzailea Hainbat erreakzioetan parte hartzen du

Jarraian agertzen zaizu bizidun ezberdinen ur-edukiera;Marmoka Barraskiloa Krustazeoa Gizakia Algak Onddoak Esparragoak Haziak %90-98 %80 %63 %63 %95 %80 %93 %10 3 Hilabeteko giza fetoa Haur jaio berria Heldua %94 %69 %63 Giharreak Nerbio zelu. Gibela Birikak Hezurrak %76 %86 %75 %70 %25

pHpH-aren definizioa ondokoa da: soluzio bateko hidrogeno ioi askeen (edo hidronio ioien) kontzentrazioaren logaritmo negatiboa da:pH = -log10[H+] (baita idazten da pH = -log10[H3O+]). non [H+] (edo [H3O+]) da kontzentrazioa mol/L-tan (molak litro bakoitzeko).

BUFFERS

Buffers-en helburua soluzio baten pH-a balio konstante batean mantentzea da. Buffer-ak diren sustantziak pH-aren aldaketak ekiditzen dituzte sistemako H+ ioi askeak edo OH ioiak zurgatuz.

Uraren ezaugarri orokorrak

Ura izaki bizidunen osagai nagusiena da Bere ezaugarriak funtzio desberdinak betetzea ondorioztatzen dute

Erreakzio kimiko desberdinetan parte hartu

Bere Kte. Dielektriko handiagatik hainbat sustantzia disolbatu

Ur-izoztuetako lekuetan gaineko geruza izoztuz isolatzaile termiko bezala jokatzen du eta bizitza egotea baimentzen du

Indargetzaile termiko bezala jokatzen du

Makromolekula batzurekin erreakzionatu egiten du, hauen antolaketa espaziala eraginez

Garraiatu

Erreakzio kimikoak bultzatu

Bikapa lipidikoa

Proteinen 3. Mailako egitura

Sintesia

Hidrolisia

Oxido-erredukzioa

Duen bero espezifiko handiagatik tenperatura aldaketa handiak eragozten du

Duen lurruntze bero handiagatik bero handia erregulatzen du

Biomolekula inorganikoak: GATZ MINERALAKIzaki bizidunen osagai dira, eta urarekin edo biomolekulekin alderatuz gero oso proportzio txikian egon arren, oso funtzio garrantzitsuak dituzte, bai erreakzio metabolikoetan, bai horien erregulazioan, baita zelulen osagai gisa ere. 1. EzaugarriakBase batetik sortutako katioi batez eta azido batetik sortutako anioi batez osaturik daude Ca2+ Katioia Ca3(PO4)2 PO3- Anioia

2.

FuntzioakSolido egoeran daudenean: egiturazko funtzioak betetzen dituzte Disolbatuta daudenean: nerbio kinaden garraioa, ioien elkartrukea, pHaren erregulazioa, osmosia, ...

3.

OsmosiaUretan disolbaturiko gatzek baldintzatu egiten dute ur-molekulek mintz plasmatikoan zehar kontzentrazioak berdintzeko egin beharreko mugimenduak. Mugimendu hori garraio pasiboaren kasu berezia da eta osmosia du izena

Sintesiko galderak1.Egin ezazu koadro edo taula bat izaki bizidunen elementu garrantzizkoak eta betetzen duten funtzioekin. 2.Ongi dakizun bezala, karbonoa eta hidrogenoa lotura kobalenteen bitartez elkartzen dira. Irudika ezazu metano molekula bat. 3.Nolakoak izan behar dira molekula bat osatzen duten atomoak katioiak eta anioiak sortzeko? Zer indar mota dira lotura ionikoak mantentzen dituztenak? 4.Identifika itzazu jarraian agertzen zaizkizun loturak:

CH2 2 S 1 S CH2

CH2 3 NH3+

N 4 H-

CH2 CH3

COO CH2

O C

CH3 CH

CH3

5.-

Ondorengo molekuletatik zeintzuk izango dira uretan disolbagarriak? Ordena itzazu disolbagarritasun handienetik txikienera: a) CH3 - CH2 - CH2 - CH2 - CH3 b) CH2OH - CHOH - CH2OH NH2 d) CH3 - CH COOH

e) CH3 - CO - CH2OH f) CH3 - CH2 - CH2 - CH2 - CH2 - CH2 - COOH 6.7.Zure pisuaren %75a urari dagokio. Zenbat ur kilogramo duzu? Gamelua basamortura ongi egokitutako animali bat da, zeinek denbora luzeetan ur gutxi galdu eta eratzen duen. Bere gongoilan gantz asko du, erreserba energetiko bezala erabiltzen duena. Basamortuan bidai luzeak egiten ditueneannola lortzen du behar duen ur guztia? Zer izen hartzen horrela lortzen den urak? 8.Ondorengo ehunen ur-edukieran oinarrituz, ordena itzazu aktibitate fisiologiko gehienetik gutxienera: Odola %79 Giltzurruna %83 9.Hezurrak %22 Marfila %10 Muskuloak %76 Garuna %86

Asma ezazu zeinek edukiko duen ur kopuru gehiago bere gorputzean: 5 urtetako elefante har batek edo 30 urtetako elefante eme batek?

10.-

Letxuga entsalada olio, ozpin eta gatzarekin nahasten da. Zergatik nahasten da justu jan aurretik eta askoz lehenago? Zer gertatuko zen ordu batzuk lehenago eginez gero?

11.12.-

Zergatik gomendatzen da frijitzen den haragiari gatza egin ondoren botatzea? Laxanteak gorotzen bigunketa bat dakarte; ehunetatik heste lodira ur-aporte bat ematen da. Epsonita, SO4Mg, liseri hodiaren horma zeharkatu ezin duen molekula bat da eta laxante bat da. Gorotzetan duen eragina osmosi fenomenoan du oinarria. Nola azalduko zenuke gertatzen dena?

Aktibitateak1.- Zer ezaugarri dituzte izaki bizidunak osatzen dituzten atomoak? Zergatik dira egokiagoak molekula organikoak eratzeko momentuan? Lurrazalean ugariagoak diren elementuak (Al, Si,...) funtzio berbera betetzeko gai izan al daitezke? 2.- Ur molekulen arteko zer elkarketa motak bermatzen du ura presio eta tenperatura arruntetan egoera likidoan egotea? 3.- Zer problema izango zuten zelulak uraren ionizazio maila handiagoa izanez gero? 4.- Zergatik kostaldeko lurraldetan negua ez da izaten barnekaldean bezain gogorra? 5.- Nola azalduko zenuke ondorengoa? Suero fisiologiko (ura eta NaCl 0,15M) litro bati Hcl 0,1N mililitro bat botatzen badiogu, pH-a 2ko balio batetara jeisten da; Hcl 10N mililitro bat botatzen badiogu odol plasma litro bati pH-aren jeitsiera 7,4tik 7,2ra ematen da soilik. 6.- Laborategiko praktika Bota ezazu 2 saiodi garbi eta lehorretara: batean 3 ml listu eta bestean, 3 ml ur destilatua. Neurtu ezazu pH-a papera erabiliz eta bakoitzari 2, 3 eta 5 tanta Hcl 0,1%-akin bota ondoren emaitzak analizatu eta behatutako desberdinatasunak arrazonatu. 7.- Laborategiko praktika Beha itzazu mikroskopioan tipularen epidermiaren zelulak uretan eduki ondoren lehenengo eta gero NaCl soluzio kontzentratu batean eduki ondoren. Zer gertatzen da bi kasuetan? 8.- Zergatik ez dira usteltzen haragi zein arraion erako elikagaiak frigorifikotik ateratzen ditugunean eta gatzez estalirik ditugunean? 9.- Zer zelula izango dira erraztasun handiagoarekin puskatzen direnak ingurune hipotonikoan egoten direnean, animali edo landare zelulak? Zergatik? 10.- Zergatik elementu kimiko berdinez eta kopuru berean osatutako konposatuak dituzte halako propietate desberdinak? 11.- Zer onura eduki dezake animali batentzako elikagaietatik jasotako glukosak glukogenoan bihurtzea eta gibelean eta muskuluetan pilatzea? 12.- Zergatik zelulosa molekula ez da energetikoki baliagarria gizakiantzako? Eta berez, zergatik da garrantzizkoa gure dietan edukitzea?

13.- Zer onura jasotzen dute izainek euren listu guruinetan heparina edukitzearekin? 14.- Nola eragin dezake listuan dugun lisozima entzimak bakterioak desegiterakoan? 15.- Laborategiko praktika Bota 2 ml olio duen saiodi batetara NaOH 1ml %20. Behatu, hauteman eta azaldu ordu bat igaro ondoren gertatutako aldaketak. Zergatik igotzen da gantz azidoen fusio puntua hidrokarbono katea luzatzen denean? Zergatik egoten dira likido egoeran inguruneko tenperaturan landareetan jatorria duten olioak eta animalietan jatorria dutenak solido egoeran? 17.- Zergatik ezin du urak soilik olioa disolbatu eta bai ordea, xaboia gehitzen diogunean? 18.- Zergatik hiltzen dira itota uretako hegaztiak gertatutako petroleozko marea beltzez buztitzen direnean? 19.- Gizakion artean organu trasplante bat ematen denan sortu daiteken arazo larriena ez onartzea da. Zerikusia izango du honek proteinen espezifizitatearekin? Nukleoko zer sustantzia dira proteinen espezifizitatearekin lotuta daudenak? 20.- Laborategiko praktika Diluituta dagoen zuringo 2 ml duen saiodi batetara bota NaOH %20 2 ml eta ondoren kupre sulfato %1 tantaka batzuk. Behatu eta azaldu gertatutako aldaketak. Gauza bera egin dezakezu esnea erabiliz. 21.- Zergatik aminoazidoak hartzen dute izen hori? 22.- Nola lortzen dute katalizatzaileak erreakzio kimikoen abiadura bizkortzea? 23.- Zergati ez dira usteltzen hain errez frigorifikoan ditugun haragi eta arrainak bakterioen eraginez, hauek toki guztietan baldin badaude? 24.- Entzuten baduzu landareak ez dutela bitamina gabeziarik, zer argumentu erabiliko zenuke esaldia baieztatzeko? 25.- Nola liteke posible ADNak informazioa zitoplasmaruntz bidaltzea nukleotik ezin bada irten?

Biomolekula organikoak: GLUZIDOAKBaita ere, Karbohidratoak edo azukreak ere deitzen dira. Jarraian agertzen zaizkizue, eskema eran, motak, ezaugarriak eta funtzioak. Gluzidoak izaki bizidunek dituzten osagai molekularretatik ugarienetakoak dira. Formula empiriko orokor gisa Cx(H2O)y dute; x eta y hizkiek balio desberdinak har ditzakete Hiru gluzido mota nagusi ditugu: monosakaridoak, disakaridoak eta polisakaridoak. Oinarrizko unitateak monosakaridoak dira, eta horietatik abiatuta, beste guztiak eratzen dira.

GLUZIDOAK AZUKREAK MonosakaridoakPropietate fisikoak

Disakaridoak

POLISAKARIDOA KMakromolekulak Ez dute zapore gozorik Uretan nekez disolbatzen dira edo ezin dira disolbatu Ez dute kristalitxurarik Monosakarido asko, lotura glikosidikoz elkartuta Cx(H2O)y Ez dira erreduktoreak

Molekula txikiak Zapore gozoa Uretan disolbagarriak Kristal-itxurakoak

Sintesia

Azukre bakunak

Formula orokorra Propietate kimikoak

(CH2O)n n=3-9 Denak erreduktoreAk dira

Bi monosakaridoen lotura gliko- sidikoz elkartuta Normalean C12H22O11 (bi hexosa) Batzuk erreduktore dira, beste batzuk ez

Gluzidoen sailkapena 1 Erreserbakoa Egiturazkoa EnergetikoaFuntzioak

Orokorrean: C, O, H eta batzutan: N eta P

Osakera

GluzidoakSailkapena

Monosakaridoak

Oligosakaridoak

Polisakaridoak

Gluzidoen sailkapena 2Alkohola, Aldehidoa, Zetona Enantiomorfoak D eta L Epimeroak Anomeroak Eta Forma irekia Forma itxia: Haworth

Izakera kimikoa

Esteroisomeriak

Forma espaziala

MonosakaridoakEzaugarriak Sailkapena

3...8 Karbono Solido zuri, disolbagarri eta gozoak Fehling-a erreduzitzaileak Izendatzeko OSA

TRIOSAK C3H6O3

TETROSAK C4H8O4

PENTOSAK C5H10O5

HEXOSAK C6H12O6

Glizeraldehidoa Dihidroxiazetona

Eritrosa

Erribosa 2-Desoxierribosa Erribulosa

Glukosa Fruktosa Galaktosa

Gluzidoen sailkapena 3

Nola

2...10 monosakaridoen elkarketa

Lotura Glukosidikoa

OligosakaridoakGarrantzitsuenak

DisakaridoakMotak

MaltosaMalta, garagarrean -D-G(14)D-G( edo ) Erreduktorea

LaktosaEsnean -D-Ga(14)-D-G Erreduktorea

SakarosaKainaberan -D-G(14)-D-F Ez erreduktorea

ZelobiosaZelulosan -D-G(14)-D-G Erreduktorea

Gluzidoen sailkapena 410> Monosakarido Zapore gozoa galdu Disolbagarritasun txikia edo eza Ahalmen erreduktorea galduOsagaiak Ezaugarriak

PolisakaridoakMotak

HomopolisakaridoakAlmidoia:Landare erreserba, Amilosa: -DG(14) -D-G; Amilopektina:-D-G(14) -D-G eta -D-G(16) -D-G

HeteropolisakaridoakPektina:Landare horma Agar-agarra:Alga gorriak Mukopolisakaridoak

Glukogenoa:Animalien erreserba; -D-G(16)-D-G

Zelulosa:Landare egitura; -D-G(14) -D-G Kitina:Egitura molusko eta intsektuetan; N-azetilglukosamina (14)

Gluzidoei buruzko galdeketa1.- Aldopentosa, zetohexosa, aldohexosa eta zetohexosa bat irudikatu. Esan zer isomero mota diren, D edo L. 2.- Ondorengo azukreen formula sinplifikatua idatz ezazu. D-TREOSA, D- RIBOSA , D- ARABINOSA eta DMANOSA * Irudikatu L isomeroak. 3.- Ondorengo molekulen formula osoa idatz ezazu.

ERITROSA

RIBULOSA

SORBOSA

MANOSA

* Izenda itzazau karbono kopurua, eta aldehido edo zetonak diren arabera. * Denak dira erreduktoreak? Zergatik? 4.- Zergatik dihidroxiazetonak ez du isomero optikorik?

5.- L-Glukosaren ziklazioa pausoka burutu. 6.- Irudikatu zuzenean D-Manosaren formula ziklikoa. 7.- Ondorengo formula sinplifikatua osoan bihurtu.

* Zer da edo ? * Nola ezagutu duzu? 8.- Zergatik izendatzen dira formula ziklikoak hemiazetalikoak? * Zer talde erreakzionatzen dute hemiazetal bat sortzeko? 9.- Zer molekula da ondorengoa?

* Nola sortu da? * Zer izen hartzen du lotura berriak? * Molekula honen polimerizazioz zer molekula sortzen da? * Zer funtzio betetzen du?

10.- Lot itzazu ondoko bi zutabeak: 1.- Galaktosa 2.- Maltosa 3.- Kitina 4.- Zelulosa 5.- Fruktosa 6.- Sakarosa 7.- Almidoia

A.- Polisakaridoa B.- Disakaridoa D.- Monosakaridoa E.- Azukre erreduktorea F.- F. energetikoa G.- Erreserba F. H.- Egitura F. J.- Glukosa bere osagaia bakarra K.- Glukosa eta beste monosakarido bat L.- Aldosa M.- Zetohexosa

1

2

3

4

5

6

7

LIPIDOAK Ugaztun batek zeluletan dituen osagai molekularren pisuaren %5 lipidoei zor die. Lipidoek organismoak behar duen energiaren %42 ematen digute. Lipido ezagunenen artean alioa, gantza eta gurina ditugu. Naturan ikusi ohi ditugun kolore gorri, hori eta laranjatu gehienak ere, karotenoide deritzen lipidoek ematen dituzte. Lipidoen taldea oso heterogeneoa da, hala ere, badute ezaugarri komunik: ura bezalako disolbatzaile polarretan oso gutxi edo bat ere ez dira disolbatzen, C-H gisako lotura apolar ugari dituztelako. Horrezgain, oso ondo disolbatzen dira disolbatzaile organikoetan, hala nola, bentzeno, eter, kloroformo, hexano, eta abarretan. Lipidoak osatzen dituzten elementu kimikoen artean karbonoa, hidrogenoa eta oxigenoa ditugu. Batzuek nitrogenoa eta fosforoa ere badituzte.

Lipidoen sailkapena1.- Gantz-azidoak 2.- Gantz-azidoak dituzten lipidoak (saponifikagarriak) Azilglizeridoak edo gantzak Ezkoak Glierofosfolipidoak Esfingolipidoak Glikoesfingolipidoak 3.- Gantz-azidorik ez duten lipidoak (saponifikaezinak) Esteroideak Terpenoak

LIPIDOAK

Saponifikagarriak

Gantz azidoak

Ez-saponifikagarriak

Glizerina Gantz azidoak Gantzak Erreserba Energetikoa Alkohol miriz. Gantz azidoak Ezkoak Babesa Glizerina Gantz azidoak Az. Fosforikoa Egitura Esfingolipidoak Esfingosina Gantz azidoak Az. Fosforikoa Aminoalkohola Egitura

Saturatuak Ez-saturatuak Terpenoak

Isoprenoa Xantofilak Karotenoak A Bitamina Esteroideak

Fosfoglizeridoak

Esteranoa Esterola: Kolesterola Behazun azidoa Hormona esteroid. D Bitamina

Fosfoesfingolipidoak

Funtzio desberdinak

Glukolipidoak

Esfingosina Gantz azidoak Gluzidoak

Egitura

Zerebrosidoa Gangliosidoa

Lipidoen inguruko galdeketaAurreko mapa kontzeptualean oinarrituz eta konposatu kimiko hauei dagokiona garatu ondoren, saia zaitez ondoko galdekizuna erantzuten; 1.- Zer disolbatzaile mota erabiliko zenuke hormona sexual arra gramo bat disolbatzeko? Gantzak, fosfolipidoak edo A bitaminakin disolbatzaile berbera erabiliko al zenuke? Zergatik? 2.- Triolina oliba olioan oso ugaria da eta hiru az. oleiko eta glizerinaren esterifikazioz sortzen da. Idatzi erreakzioa. 3.- Zergatik Triolina aurkitzen dugu egoera likidoan inguruneko tenperaturan, eta Tripalmitina (az. palmitikoaren esterra) egoera solidoan? 4.- Gantzak eta olioak molekula apolarrak dira, eta fosfolipidoak? Arrazonatu erantzuna. 5.- Zer motatako gantz azidoa izango du txerriaren urdaiak? 6.- Zer dute amankomunean ain desberdinak diren mentola eta A bitaminak? Eta honek Kolesterolakin? 7.- Zer motatako lipidoa da ondorengoa? Seinalati bere polo hidrofilo eta hidrofoboa, eta azpian irudikatu bere adierazpen eskematikoa.

PROTEINAK Proteinak zeluletan ditugun molekula organikoetan ugarienak dira, zelularen pisu lehorraren %50etik gora hartzen baitute. Mota askotakoak dira: entzimak, hormonak, erreserba-proteinak (hegazti eta narrastien arrautzetan eta hazietan), inmunoglobulinak (antigorputzak), mintzetako proteinak, proteina estruktural desberdinak, etab. Beraz, funtzio aldetik ikaragarri proteina pila dugu; kimikoki ordea, ez dira horren konplexuak. Proteinak -aminoazidoz osatutako polimero linealak dira, eta egitura desberdin ugari izan ditzakete. Aminoazidoak lotura peptidikoz daude elkarrekin lotuta. Elkartutako aminoazido-kopurua ehunetik gorakoa ez bada, polimeroari peptido esaten zaio.

Osatuta

PROTEINAK

Sailkapena

Ezaugarriak

Polipeptidoak

Egitura Mailak 1.,2.,3. eta 4. . Disolabarraitasun desberdina . Espezifikoak . Amortiguadoreak . Desnaturalketa

HOLOPROTEINAK (Aa bakarrik) Globularrak Firukarak

Elkartuta Funtzio a

Lotura peptidikoa

Osatuta

. Egitura . Entzimatikoa . Garraioa . Hormonala . Uzkurketa . Defentsa . Aa. erreserba

HETEROPROTEINAK (Aa + talde prostetikoa) Glukoproteinak Lipoproteinak Nukleoproteinak Fosfoproteinak Kromoproteinak

Aminoazidoak

Motak

. Polarrak . Polarrak karga gabe . Polarrak karga + . Polarrak karga -

Ezaugarriak

. Anfoteroak . Esteroisomeroak

Proteinen inguruko galdetegia1.- Proteina guztiak aminoazido berdinez osaturik egonik, nola edo zergatik agertzen dira multzo honetako hainbeste sustantzia desberdin izaki bizidunetan? 2.- Aukera itzazu hiru aminoazido eta tripeptido bat eratzeko bete behar den erreakzioa idatzi. Lotura peptidikoak seinalatu eta azpimarratu lehenengo aminoazidoa. 3.- Zergatik glizina aminoazidoak ez du isomerorik eta beste aminoazido guztiak ez? 4.- Zisteina aminoazido asko duen proteina baten egitura tertziarioan zer nolako loturak sortuko dira? 5.- Zer erlazio dago proteina baten lehenengo eta hirugarren mailako egituren artean? 6.- Ondorengo proteinen funtzioan edo kokapenean oinarrituz esango al zenuke zeintzuk diren globularrak eta zeintzuk firukarak? Elastina (ehun konjuntiboa) Laktasa (entzima) Fibrina (seta) Hemoglobina (oxigeno garraioa) Keratina

AZIDO NUKLEIKOAKAzido nukleikoak funtsezkoak dira bizitzarako. Izaki bizidun guztien material genetikoa osatzen dute. Organismoek dituzten proteina ugari eta desberdinak sintetizatzeko informazioa azido nukleikoetan dago kodifikatuta, eta beraiek dira informazioa itzultzen dutenak. Azido nukleikoen funtzioa zehaztea oso eraza zaigu gaur egun, baina zientziaren historiaz dakigunagatik, gauden lekura iristea ez da batere erraza izan. Azido nukleikoak nukleotidoen polimeroak dira. Bi mota ditugu: azido desoxirribonukleikoa (DNA) eta azido erribonukleikoa (RNA)

AZIDO NUKLEIKOAK H3PO4 Erribosa Desoxierribosa Pentosa Nukleotidoak Hirukoteka Kode genetikoa

Adenina Guanina Zitosina Timina Uraziloa

Base nitrogenatua

Funtzioa . Azido nukleikoen osagaia . Koentzinak ATP NADH FADH A Koentzima . Mezulari kimikoa

Aminoazidoak

Desoxierribonukleotidoak A,G,C,T Lotura fosfodiesterra

Erribonukleotidoak A,G,C,U Lotura fosfodiesterra

ADN

ARN

EGITURA: 1., 2., nukleosoma Perla idunekoa KOKAPENA: Eukariotak: nukleoa, kloroplastoak, mitokondrioak Prokariotak: Zitoplasman

EGITURA: 1. mailakoa

KOKAPENA: Eukariotak: nukleoa, zitoplasman Prokariotak: Zitoplasman

FUNTZIOA: Informazio genetikoa bildu: Proteinen sintesia zuzendu Informazio genetikoa transmititu: Erreplikazioa

FUNTZIOA: Informazio genetikoa espresatu: Proteinen sintesia burutu MOTAK: ARNt, ARNm eta ARNr BIRUSETAN: Katabakarrekoa, bikatenarioa, lineala

BIRUSETAN: Katabakarrekoa, bikatenarioa, lineala edo zirkularra

Azido nukleikoen inguruko galdetegia1.- Ondorengo base sekuentzia ADN zati batena da; T A C C A A C G G C A T

.- Idatzi bere osagarria 2.- Ondorengo adierazpen eskematikoa polinukleotido kate bati dagokio; * Zer molekulari dagokio sinbolo bakoitza? * Nola desberdintzen dira ADN eta ARNa? * Nukleotido bat errepresentatu. polinukleotido kate batetik abiatuz nukleotidoak ematen dituena? * Zer molekulak hartuko du parte erreakzio horretan? * Zer entzima motak katalizatzen du? polinukleotido kate batetik abiatuz nukleotidoak ematen dituena? * Zer molekulak hartuko du parte erreakzio horretan? * Zer entzima motak katalizatzen du?