Bigarren sektorea

Click here to load reader

  • date post

    23-Jun-2015
  • Category

    Education

  • view

    239
  • download

    3

Embed Size (px)

Transcript of Bigarren sektorea

  • 1. BIGARREN SEKTOREA INDUSTRIA Industriak naturak ematen dizkigun lehengaiak eraldatzen ditu eta geuk kontsumitzeko produktu bihurtzen ditu. 1. HISTORIA PIXKA BAT A) ARTISAU-INDUSTRIA TRADIZIONALA Gehienetan, inguruan aurkitzen ziren lehengaietatik abiatuta, eskuz egiten zituen lanak. Tresna tradizionalak eta potentzia txikiko energia iturriak erabiltzen ziren. Lana eskuz egiten zen maisuenak ziren tailer txikietan. Maisu horiek agindu eta babesten zuten aprendiz bat hartzen zuten; batzuetan elikatu eta lo egiteko toki bat besterik ez zioten ematen. Beraz, lehenengo industria-jarduerek ez zuten diru edo baliabide inbertsio handirik behar. Artisau espezializatuak ziren eta ondo ezagutzen zuten egiten zuten lana. Tokian tokiko merkatuetan saltzen zituzten beren produktuak eta kontsumorako oinarrizko produktuak baino ez zuten ekoizten: oinetakoak, arropa, etxerako tresnak eta lanabesak. Gehienetan hiri edo hiri-gune garrantzitsuetan kokatzen ziren, produktuen garraioa, denbora behar zuen oso lan gogorra eta garestia baitzen. Gainera, artikuluak garestiak ziren eta edonork ezin zituen eskuratu.Manufaktura: Eskuz egindako produktuakEgiteko kupelen antzinako artisau-tailerraB) LEHENENGO INDUSTRIA-IRAULTZA (XVIII. MENDEA) XVIII.mendeanartisau-ekoizpenetikindustria-ekoizpenerapasatuzen.Ingalaterrako oihal-industriak bultzatuta; izan ere, BrItainia Handiak sartu zuen. Lurrun-makina. Lantegietan makinak instalatzeari mekanizazioa esaten zaio. Garai hartako ekoizpena bestelako makinekin errazten bazen ere energia hidraulikoak mugitzen zituen lanabesak (burdinolak eta bolategiak adibidez) -, berriak ikatzez elikatzen ziren motorrek mugitzen zituzten, eta bi aldiz eraginkorragoak ziren. Lana denbora gutxiagoan egiten zuten, beraz, artikulu gehiago lortzen ziren eta produktibitatea handitzen zen. Esku-lan ugari lortzeko, hirietan kokatu ziren; hirietan merkatua zuten ere. Siderurgiak, edo burdinaren metalurgiak, oso aurrera egin zuen ere lurrun-makinaren teknologiari esker. Industria mota horrek burdina eta ikatz ugari kontsumitzen zuen; hori dela eta, harrikatz-hobietatik, burdina-meategietatik, kaietatik eta trenetatik hurbil instalatu zen.1

2. Garraioa oso laguntza garrantzitsua izan zen industria hazteko. Lurrunezko tren-makina eta itsasontzia agertu ziren. Industria mota horren jarduera oso kutsakorra zen ingururako, ikatzaren konbustioak belztu egiten baitzituen tximini luzez betetako paisaia, langile-auzoak eta kaiak edo trenbideak. C) SISTEMA EKONOMIKO KAPITALISTAREN SORRERA Industria jarduerak etekin handiak ekarri zizkien lantegietako jabeei: aberastu egin ziren. Burgesia industrial berriaren diru hori hainbat negoziotan inbertitu zen, eta kapital izena eman zioten. Orduantxe hasi zen sistema kapitalista indarra hartzen. Jabego pribatuan eta eskaintza-eskarien legearen araberako merkatuko presioen erregulazioan oinarritzen zen Genero ugari ekoizteak merkatzea ekarri zuen eta jendeak lehen erosi ezin zituen artikuluak eskuratu zituen. Artisautza-tailerrak ixten hasi ziren eta horien ordez, lantegi erraldoiak instalatu ziren. Lantegietan pertsona askok egiten zuten lan makinak mugitzeko eta soldata txikiaren truke. Hori dela eta, garai horri Industria-iraultza deitu zitzaion. Aldaketa kuantitatibo eta kualitatibo handiak ekarri zituen garai hartako industriaren ekoizpenean. D) BIGARREN INDUSTRIA-IRAULTZA (XIX. MENDEA) Oraingo honetan, Ameriketako Estatu Batuak, Alemania eta Japonia izan ziren protagonistak. Aztoramen industrial berriaren ezaugarri nagusiak, makina sofistikatuagoak eta energia iturri berriak izan ziren, petrolioa eta argindarra. Produkzioa are gehiago handitu zen horrela. Gainera, kate-lana eta antzeko ekoizpen teknikak jarri ziren abian, hala nola fordismoa eta taylordismoa. Teoria horiek lanean ematen zen denbora hobeto aprobetxatzeko erabili ziren. Teknologiako aurrerapenek pertsonen bizi kalitatearen hobekuntza ekarri zuten; eta elikagaien ekoizpena handitzeak populazioaren hazkundea erraztu zuen. Bretainia Handian 1780an 9 milioi izatetik 1850ean 21 milioi izatera pasatu ziren. Europako populazioa 188 milioitik 266 milioi izatera pasatu zen 1850ean. Horrek eragina izan zuen elikagaien eskaeran, eta Laborantza-iraultza gertatu zen ere: landa-lanetan makinak erabili ziren. E) 1970EKO KRISIALDIA XX. mendearen erdialdean, lorpen zientifikoek eraginda, eta hamar urtetan zehar, industria-produkzioa hirukoiztu egin zen eta nekazaritza-produkzioa % 50 hazi zen. siderurgia, elektrokimika, elektrometalurgia, petrokimika arloak , eta batez ere, zerbitzu eta kontsumo arloak azaleratu egin ziren eta indarra hartu zuten. Berehala hasi ziren gizarteari etekinak eta onurak ematen. Autoen ugaritzea oso nabarmena izan zen. Hasiera batean eskuraezina izan zen, baina aurrerago, eta fordismoari esker, pertsona askorentzako eguneroko garraioa izatea lortu zen. Industriak, mendearen lehen erdialdean, energia iturriak behar zituen lan egin ahal izateko; garraiorako ezinbestekoak ziren petrolioa eta argindarra behar zituen batez ere,. Industria-eraikin handiak eraiki ziren hirietan, errepidetatik eta itsaso-kai komertzialetatik gertu; horrela sortu ziren gaur ezagutzen ditugun hiri-aglomerazioak. Gizarteak lantegiek ekoizten zituzten produktuak kontsumitzen zituen. Gizon eta emakumeak kapitalean oinarritutako sistema ekonomiko baten parte ziren (kapitala negozio batetik bestera aldatzen zen eta diru kopuru handia inbertitzen zen merkatu berrietan).2 3. Ondorioz, oso urte gutxitan, energia kontsumoa erritmo berean hazi zen. Herrialdeek, Europakoek batez ere, ekoizten ez zuten energia, bereizi gabe kontsumitzen zuten. Petrolioa ekoizten zuten herrialdeak presio talde bihurtu ziren eta euren interesen arabera igotzen edo jaisten zuten barrilaren prezioa. Gainera, erreserbak pixkanaka urritzeak are balio handiagoa ematen zion erregaiari, ekonomia hondoratu arte. Oso urte gutxitan, petrolioaren prezioa hamar aldiz garestitu zen. Erritmoa ezin zenez mantendu, produkzioa gutxitu zen, eta horrekin batera irabaziak. Krisialdiak oso gogor astindu zuen Europa. Herrialdeek politika zorrotzak jarri zituzten martxan, eta euren artean hitz egiten hasi ziren krisi gehiagorik gerta ez zedin. Bizi mailak oso nabarmen egin zuen behera eta akordioak lortzeko beharra zegoen. Ongizate-gizartea lortzeko ideia abian zegoen. F) INDUSTRIA MODERNOA Gaur egungo industriak ikatzetik, argindarretik edo petroliotik ateratzen den energia ugari behar du. Industria-lanak lantegietan egiten dira, eta lantegi horiek jarduera egin ahal izateko eta etekin ekonomikoak lortzeko kapitala (dirua) inbertitu duten enpresa edo enpresasozietateenak dira. Produkzioa merkea da produktu mota bat merkatura ateratzea lortzen denean. Gehienetan behar diren lehengaietatik eta produktuen garraioa erraztuko duten komunikabide onak dituzten gune urbanizatuetatik hurbil garatu badira ere, gaur egun, komertzializatuko den tokitik urrun instala daitezke, aurrerapen teknologikoek produktuen komertzializazioa urrutian ahalbidetzen dutelako. Egun produkzio metodoa zenbait fasetan banatzen da (planifikazioa, marketinga, diseinua eta kalitate kontrola), eta gune bereizietan egin daiteke (langileak ere fase zehatz batean arituko dira). Fase bakoitzean lan bat egiten da; langileak, beraz, langile espezializatuak dira eta soldata jasotzen dute lanaren truke. Lanik astunenak industriarobotek eta instrukzio informatikoen bidez programa daitezkeen makinek egiten dituzte. Esku-lana behar da, baina oso espezializatua izan behar du. Gaur egun, industria arlorik garrantzitsuenak telematika, laserra eta bioteknologia dira. Industriaren kokapen espaziala: garraioa jada ez da arazo bat, abantaila baizik; izan ere, produktuak munduko edozein tokitara eraman daitezke, oso azkar eta merke. Enpresa korporazio handiek (multinazionalak) esku-lan merkea, presio fiskal txikia (zerga baxuak) eta ingurugiroaren kontrol gutxi egiten den herrialdetan instalatu nahi izaten dituzte beren lantegiak3 4. 2. INDUSTRIA MOTAK A) INDUSTRIA ASTUNA Oinarrizko industriatzat hartzen da. Produktu erdilanduak egiten ditu beste industria batzuek beren produktuak egin ditzaten. Industria mota horren barruan burdinaz eta altzairuz hornitzen gaituen siderurgia, eta kloroa, azido sulfurikoa eta petroliotik ateratzen diren antzeko sustantzia kimikoak ematen dizkigun industria petrokimikoa ditugu. Lehengai eta energia kopuru handia kontsumitzen dute, gune zabalak okupatzen dituzte eta kapitalaren inbertsio handia egin behar izaten dute. B) HORNIKUNTZARAKO INDUSTRIA Beste industria batzuek beren jarduera egiteko beharrezko dituzten produktuak sortzen ditu, baita garraiorako materialak ere. Hala nola, eraikuntzarako materialak, makinaria eta industriarako tresneria, trenbidetarako eta ontzigintzarako hornikuntza, robotak, elektratresnak etab. C) KONTSUMORAKO INDUSTRIA Ekoizten dituen produktuak, publikoak kontsumitzeko dira, kontsumitzailearengana zuzenean heltzen diraIndustria astunaHornikuntzarako IndustriaKontsumorako industria4 5. 3. MEATZARITZA Meatzaritzak lurpeko lehengaiak eskaintzen dizkigu, mineralak gehienak. Lehengo eta bigarren sektorearen artean dago, izan ere, lehengaiak naturatik lortzen ditu zuzenean. Baina lehengai horiek erabili ahal izateko, industriarako eraldatzen ditu, eta prozesu konplexu horretan bigarren sektorea aritzen da. Ikatzaren ustiapena XIX. mendean Meategien ustiapena bi eratakoa izan daiteke: Lur azpikoa: garestia da, minerala oso sakonetik ateratzeko azpiegituretan diru asko inbertitu behar duelako. Putzuak, tunelak eta galeriak induskatu behar dira, ura drainatu behar da eta airea berritu. Gainera, oso garrantzitsua da langileak berehala atera ahal izateko segurtasun-sistema prest izatea. Aire zabaleko meategiak: Aire zabaleko meategietan gainazalean metatu diren mineralak ateratzen dira. Meategi horien ustiapena lur azpikoena baino errazagoa da eta arrisku gutxiago du.Gaur egun, industria-jarduerek kantitate handiak behar dituzte kontsumorako gaiak egiteko, produkzioa beraz, ez da nahikoa. Gainera, baliabide natural ez berriztagarriak dira, agortu egiten dira. Enpresa komertzial handiak etengabe saiatzen ari dira hainbat herrialdetan meategi berriak aurkitzen. Zenbaitetan herri autoktonoak kontra jartzen dira, onura ekonomikoak ekarri arren, ez dutelako ingurua agortu nahi mineralak industria-produkzioa ziurtatzeko.Lur azpiko meategiaAire zabaleko meategia5 6. ERREPASO ARIKETAK1.ARIKETA Egin ardatz kronologiko bat, eskainitako datuak jarrizINDUSTRIAREN GARAPENA HISTORIAN ZEHAR SISTEMA KAPITALISTAREN SORRERAARTISAU INDUSTRIA TRADIZIONALAI INDUSTRIA IRAULTZAINDUSTRIA MODERNOAII INDUSTRIA IRAULTZAKRISIA178018301850187019706 7. Artisau industria tradizionala2. ARIKETA Munduko industria-guneakIndustria gutxi duten herrialdeak Industrializatuta dauden herrialdeak Herrialde industrializatuak Herrialde industrializatu nagusiak Ikusi guztiak7 8. 3. ARIKETA. Espainiako industria motakIndustrializazio txikiko gunea Industria-gunea gainbeheran Zabaltzen ari den industria-gunea Garatutako industria-gunea Elikagaiak eta edariak Ehungintza, larrua eta oinetakoen prestaketa Papera eta arte grafikoak Produktu kimikoak8 9. Eraikuntzarako materialak, beira eta zeramika Metalurgia eta produktu metalikoak Makinaria, eta garraiorako materiala Material elektrikoa eta optikoa Ikusi guztiakEuropako baliabide mineralak9 10. 10 11. 11 12. 12 13. Industrialdeak IRUNEN INDUSTRIGUNEEN GARAPENAK ESPARRUAAZALERA ERAIKITAKO GORDINA AZALERA PROMOZIOA m2 m2 135.962 66.722 PribatuaBidaurre-Ureder Agirretxe77.133 Oianzabaleta Industrialdea I y II 57.217 Primauteko Errota 13.884 Aranibar 3.082 C/ Andrearriaga 13.730 Eskortza114.739 Txumarraga Fosforera 14.600 C/Hilanderas 17.024 Arretxe-Ugalde 205.770 Zubieta 450.000 (Hondarribia) GUZTIRA 1.103.14125.835Publiko28.508 9.305 2.672 7.260Publiko Pribatua Pribatua Pribatua60.760Pribatua13.977 11.824 85.492Pribatua Pribatua Publiko143.525Publiko455.92513