Aurkezpena Energia Osoa

download Aurkezpena Energia Osoa

of 44

  • date post

    14-Oct-2015
  • Category

    Documents

  • view

    169
  • download

    0

Embed Size (px)

Transcript of Aurkezpena Energia Osoa

  • 5/24/2018 Aurkezpena Energia Osoa

    1/44

    ENERGIA

    OINARRIZKO

    KONTZEPUAK

  • 5/24/2018 Aurkezpena Energia Osoa

    2/44

    2

    Edukiak:

    1. Zer da energia?

    2. Gorputz baten energia3. Energiaren transferentzia

    4. Energiaren transformazioa

    5. Energia iturriak

  • 5/24/2018 Aurkezpena Energia Osoa

    3/44

    3

    Edukiak:

    1. Zer da energia?

    1.1 Definizioa

    1.2 Nola neurtzen da?

    1.3 Potentzia

  • 5/24/2018 Aurkezpena Energia Osoa

    4/44

    4

    1.1 Zer da energia? Definizioa

    -. Energiak unibertsoan gertatzen diren aldaketa guztietan partehartzen du, berotzeko, argitzeko, mugitzeko eta bizia posibleizateko beharrezkoa da.

    Definizioa: Energia

    Energia gorputzen propietate bat da, zeinen bidez

    gorputzek beraien higidura egoera edo barne egoeraaldatu dezaketen edo beste gorputzen egoeran

    transformazioak eragin ditzaketen.

  • 5/24/2018 Aurkezpena Energia Osoa

    5/44

    5

    1.2 Zer da energia? Nola neurtzen da

    Unitateak:-. Sistema internazionalean (SI) energiaren unitatea: Joule (J)

    Joule bat newton bateko indarrez objektu bat metro bat

    desplazatzean eginiko lana da

    Beste unitateak:

    Kilowatio ordu Kwh 3,6 106J Energia elektrikoa neurtzeko

    Kaloria Cal 4,18 J Energia termikoa neurtzeko

    Termia T 4,18 106JEnergia termikoa neurtzeko

    (kantitate handitan)

    Petroleo tonelada

    baliokide

    Tep

    (Ptb)4,18 1010J

    Energia produkzio/kontsumo

    handiak eta konparaketak

    Ikatz tonelada

    baliokide

    Tec

    (Itb)3,34 1010J

    Energia produkzio/kontsumo

    handiak

  • 5/24/2018 Aurkezpena Energia Osoa

    6/44

    6

    1.3 Zer da energia? Potentzia

    Definizioa: Potentzia:-. Denbora unitateko lana egiteko gaitasuna da

    potentzia = energia / denbora

    -. Unitatea (SI):

    watioa (w) segundo batean eginiko joule bateko lanak duen

    potentzia w = J / s

    Beste unitateak:

    Kilowatio Kw 1000 w Watioaren multiploa

    caballo devapor

    CV 736 w Makinen potentzia

    Hoorse power HP 746 wMakinen potentzia

    (sistema anglosajoia)

  • 5/24/2018 Aurkezpena Energia Osoa

    7/447

    Edukiak:

    2. Gorputz baten energia

    2.1 Energia totala

    2.2 Kontserbazioa

  • 5/24/2018 Aurkezpena Energia Osoa

    8/448

    2.1 Gorputz baten energia. Energia totala-. Energia leku guztietan aurkitzen da, edozein gorputz edo sistema

    material batek energia dauka.-. Honela gorputz-sistema baten Energia Totala defini dezakegu

    Definizioa: Energia totala

    Sistemaren egoera aldagai bat da, hau da, gorputza aldiune horretandagoen egoeraren menpe dagoena, baina egoera horretara iristekomoduaren independentea.

    Energia totalean bi energia mota desberdindu daitezke:

    -Energia mekanikoa: gorputzak duen energia zinetiko (mugimenduaridagokiona) eta energia potentziala (indarren eremuei dagokiona)

    -Barne energia: gorputza osatzen duten elektroi, atomo eta molekuleidagokien energia

    Honela: Etot= Emek+ Ebarne

  • 5/24/2018 Aurkezpena Energia Osoa

    9/449

    2.2 Gorputz baten energia. Kontserbazioa

    -. Gorputz baten egoerak eraldaketa anitz jasaten ditu, baidenboran zehar, bai beste gorputz batzuekin elkarrekintzan.

    -. Edozein prozesutan energia totala kontserbatu egiten da,bukaerako energia totala hasierako energia totalaren berdina izanik.

    Ehasiera= Ebukaera

    -. Gorputz batetik bestera energia trukatzen denean, gorputzbatek irabazten duen energia beste gorputzak galtzen duenenergiaren berdina da.

    Eirabazi=-Egaldu

    Definizioa: Energiaren kontserbazioa (termodinamikaren 1go printzipioa)

    Energia eraldatu egin daiteke mota batzuetatik bestera eta trukatu

    gorputz batetik bestera, baina sitemaren energia totala bere

    osotasunean konstante mantentzen da

    Energia ez da sortzen ez deusezten soilik transformatu egiten da

  • 5/24/2018 Aurkezpena Energia Osoa

    10/44

    10

    Edukiak:

    3. Energiaren transferentzia

    3.1 Lana eta beroa3.2 Energiaren degradazioa

  • 5/24/2018 Aurkezpena Energia Osoa

    11/44

    11

    3.1 Energia transferentzia. Lana eta beroa

    -. Esan dugunez gorputzek beste batzuekin elkarrekintzan beren

    energia totala trukatzen dute.-. Energia transferentzia hauek bi modutan gertatzen dira: lanaeta beroa

    Definizioa: Lana

    Gorputz batek beste bati energia eman dakioke bere gainindar bat eraginez eta indar honek mugimendu edodeformazio bat eragiten badu, kasu honetan lana egin delaesaten dugu.- Lanaren unitatea (SI): Joule (J)

    - Lana ez da energia mota bat, energia transferitzeko modu bat baizik

  • 5/24/2018 Aurkezpena Energia Osoa

    12/44

    12

    3.1 Energia transferentzia. Lana eta beroa

    Definizioa: Beroa

    Gorputz batek beste bati energia eman dakioke bien

    artean tenperatura desberdintasun bat badago, kasu

    honetan energia transferentzia honi beroa deitzen zaio.

    - Beroaren unitatea (SI): Joule (J)

    - Beroa ez da energia mota bat, energia transferitzeko modu bat baizik

    HIELO

    AGUA

    En

  • 5/24/2018 Aurkezpena Energia Osoa

    13/44

    13

    3.2 Energia transferentzia. Degradazioa

    -. Pelota bat altuera batetik askatzen dugunean hasieran duen energia

    potentziala zinetiko bihurtzen da, altuera galdu eta abiadura irabazten du.Baina pilotak ez du infinituki boteka jarduten. Nora joan da hasierakoenergia?

    -. Lurrarekin talka egiten duen bakoitzean pelotak duen energiaren partebat lurrazala osatzen duten miloika partikuletara pasatzen da.

    -. Energia hau ezin dugu berriz ere erabili, eta degradatu egin dela esatendugu.

    Definizioa: Energiaren degradazioa (termodinamikaren 2. Printzipioa)

    Energia mota batetik besterako eraldaketan edo gorputz

    batetik besterako transferentzian, energia totala ez daaldatzen, baina energiaren degradazioa dago,

    berreskuraezinak diren galerak daudelako

  • 5/24/2018 Aurkezpena Energia Osoa

    14/44

    14

    Edukiak:

    4. Energiaren transformazioa

    4.1 Sarrera4.2 Energia motak

    4.3 Transformazioen adibideak

  • 5/24/2018 Aurkezpena Energia Osoa

    15/44

    15

    4.1 Energiaren transformazioa. Sarrera

    -. Energiak:

    Unibertsoa mugimenduan mantentzea ahalbideratzen du

    Izaki bizidunen funtzioak mantentzea posible egiten du

    Giza jardueratan eragin zuzena du

    -. Gertaera hauek, hau da, naturako edozein aldaketa eta

    fenomenok, energia mota desberdinen parte hartzea eta mota hauenarteko transformazioak dakartza

    -. Horregatik energia motak eta hauen arteko transformazioakzehaztea komeni zaigu. Aurrez, kontutan hartu behar dugu:

    Energia mota desberdinen sailkapena energia hau agertzen zaigun

    moduaren arabera egingo dugula eta ez dugula nahastu behar gorputzbatek duen energiarekin.

    Gorputz baten energia forma desberdinetan ager daitekela gertatzenari den transformazioaren arabera

  • 5/24/2018 Aurkezpena Energia Osoa

    16/44

    16

    4.2 Energiaren transformazioa. Energia motak

    Energia zinetikoa: masa baten mugimenduarekin agertzen dena

    Energia potentziala: indar eremu baten eraginpean agertzen dena

    (grabitatorioa, elastikoa, ...)

    Energia elektrikoa: karga elektrikoaren fluxu edo pilaketan agertzen

    dena

    Energia termikoa: materia osatzen duten atomo eta molekulenmugimenduarekin erlazionatua

    Energia kimikoa: konposatu bat osatzen duten atomoen elektroien

    arteko loturarekin erlazionatua

    Enegia elektromagnetikoa: uhin elektromagnetikoen

    propagazioarekin agertzen dena (erradiazioa, argia, ...)Soinu energia: soinu uhinen propagazioarekin agertzen dena

    Energia nuklearra: atomoen nukleoak osatzen dituzten partikula

    subatomikoen arteko loturekin erlazionatua

  • 5/24/2018 Aurkezpena Energia Osoa

    17/44

    17

    4.3 Energiaren transformazioa. Adibideak

    Elektrikoa

    Termikoa

    Elek-mag

    Soinu E.

    Zinetikoa

    berogailuak, fokoakFokoak, mikrouhin labea

    Irratia

    Motoreak, elektrogailuak

    Kimikoa

    Gasolina

    motoreak

    Gasa, ikatza,

    petroleoa

    konbustioaz

    Argia, fotosintesia

    Atmosfera, itsasoak berotu

    Zelula fotoelek.

    Nuklearra

    Zentralnuklearra

    Erradiazioa

    Sorgailua

    Potentziala

    Zentral

    hidroelek.

    Presioa

    Bateriak

  • 5/24/2018 Aurkezpena Energia Osoa

    18/44

    18

    4.3 Energiaren transformazioa. Adibideak

  • 5/24/2018 Aurkezpena Energia Osoa

    19/44

    19

    Edukiak:

    5. Energia iturriak

    5.1 Zer dira energia iturriak5.2 Nola sailkatzen dira

    5.3 Energia iturri primarioak

  • 5/24/2018 Aurkezpena Energia Osoa

    20/44

    20

    5.1 Energia iturriak. Zer dira?

    -. Kontsumitzen dugun energia lortzeko, berau metatua duengorputz batetik abiatu behar dugu, zuzenean edo transformazioenbidez aprobetxatu dezakegularik

    Definizioa: Energia iturria

    Transferitua edo transformatua izan daiteke energia

    pilaturik duten gorputzak dira. Metaturiko energia kantitatehoriei baliabide energetikoderitzogu

  • 5/24/2018 Aurkezpena Energia Osoa

    21/44

    21

    5.1 Energia iturriak. Zer dira?

    -. Lurrean dugun ia energia guztia (geotermikoa, mareomotriza ezik)Eguzkitik datorkigu,

    aldiune honetan: klimaren bidez haize korronteak, ebaporazioz ursaltoak, erradiazioz argia eta fotosintesia,...

    mendeetan zehar: minerale fosilak (ikatza, gasa, petroleoa,...) etabiomasa

    -. Energi