219 (2013ko martxoa)

download 219 (2013ko martxoa)

of 32

  • date post

    11-Mar-2016
  • Category

    Documents

  • view

    228
  • download

    6

Embed Size (px)

description

Euskara, bestela es gara: Kike Amonarriz eta Jone Miren Hernandezen hitzaldiak. Joseba Azkarraga Etxegibel. Erretratua: Telmo Irureta. Bertso xorta: Maddi Gallastegi.

Transcript of 219 (2013ko martxoa)

  • www.baleike.com

    BALEIKE219. ZENBAKIA. EURO BAT2013ko MARTXOA

    ZUM

    AIA

    KO

    HIL

    AB

    ETEK

    AR

    IA

    e r r e t r a t u a : t e l m o i r u r e t a

    krisiaren ondorioak zumaian

    Gero eta gehiago dira krisiaren eraginez laguntza eskatu beharrean aurkitzen diren zumaiarrak. Datuak eta iritziak bildu ditugu.

  • ENDAETA ZUMAIAELEKTROGAILUAK

    Erribera, 8 Tel. 943 861 694www.endanetazumaia.com

    BOSCH 6 kg 1000 bira/min Display funtzio

    anitza

    FAGORVCE 2201 2.000 W Egurrerako eskuila

    berezia

    IGNISICF 150 136 l. edukiera 28 orduko autonomia A+ Neurriak:

    86,5 x 57,2 x 64,8

    BOSCH 7 kg 1.200 bira/min Display funtzio

    anitza Variospeed

    SAMSUNGUE4QES6100 40-ko pataila 3D sistema (2 betaurreko opari) WIFI-a integratuta 200 Hz

    54,90

    Zurekapritxotarako

    egokia

    Hilekoaspiragailua

    UNITATEMUGATUAK

    329etxean martxan jarrita

    649etxean martxan jarrita

    4293 x 143

    2393 x 80

  • Argitalpen honen edizioko laguntzaile:

    BALEIKE219a

    za

    La a

    . ru

    bio

    ap

    rea

    hErri aldizkaria

    Foronda kultur Etxea

    Odieta, 2

    tel.: 943 86 15 45

    e-maila: aldizkaria@baleike.com

    Argitaratzailea

    Baleike kultur Elkartea

    e-maila: elkartea@baleike.com

    Administrazio batzordea: agustin zubimendi eta

    Xabier azkue.

    Erredakzio taldea: imanol azkue, ainara lozano

    lasa, aitor Manterola, Juan luis romatet,

    Miriam romatet, Peio romatet, arnaitz rubio, Jon

    Urbieta eta Gorka zabaleta

    Diseinua eta maketazioa: roberto Gutierrez

    Hizkuntz zuzenketa: imanol azkue

    Publizitatea

    tel. 943 86 15 45

    azubimendi@baleike.com

    Inprimategia

    antza inprimategia

    (lasarte-Oria)Tirada

    800 ale

    lege gordailua: SS-405/94

    iSSN: 1136-8594

    Baleikek ez du bere gain hartzen aldizkarian

    adierazitako esanen eta iritzien erantzukizunik.

    9baleike +

    baretzen ez duen zaparrada

    4euskarakike amonarriz eta jone miren hernandezen hitzaLdiak

    6hitzaldiajoseba azkarraga etxebigeL

    21erretratuateLmo irureta

    25baleike.combortizkeria kasuak zumaian

    30bertso xortamaddi gaLLastegi

  • 4 b a L e i k e 2 0 1 3 m a r t x o a4 b a L e i k e 2 0 1 3 m a r t x o a

    eusk

    ar

    a euskara, BeStela eZ Gara

    noLa aLdatu (ko) diren gauzak, kamarada!XXI. mendeko euskaldunak; nola aldatu(ko) diren gauzak, kamara-da hitzaldia eman zuen Kike Amonarrizek Euskara, bestela ez gara hitzaldi zikloari hasiera emateko. Fase sozioekonomiko eta politiko berri baten atarian gaude, eta euskalgintza ere bidegu-rutze horretan dago, esanez hasi zuen hitzaldia Amonarrizek.

    Egoera berriak, hizkuntza ohitura berriakEgoera berriek praktika soziolinguistika berriak sortzen ditu, eta hizkuntza egokitzen eta moldatzen joaten da. Arau sozia-lak aldatuz doaz, eta horrek eragina du hizkeran ere. Adibidez; lehen sekula ez lieke seme-alabek gurasoei hika egingo baina gaur egun beharbada bai, gerta liteke gurasoek seme-alabak bultzatzea beraiekin hika egitera ere, seme-alabei hitanoa ira-kastearren.

    Lurraldetasuna / eskuragarritasunaDuela 30 urte lurraldetasunaz hitz egiten zen baina horrek orain zentzua galdu du hein batean eta eskuragarritasuna kontzeptu berria daukagu. Zer dago eskura euskaraz? Sarean ez dago lu-rralderik. Adibidea eman zuen: Twitter atzo 32 hizkuntzatan zegoen eta horietako bat euskara Twitterrek gainera, mundu-ra zabaltzen gaitu, eta bide horretan, gazteen tendentzia sare sozialetan beste hizkuntzak ere erabiltzea da. Elebakartasuna/elebitasuna atzera gelditu den kontzeptua da, orain gazteek hiru edo lau hizkuntza erabiltzen dituzte, eta bakoitzetik behar duena erabiltzen dute.

    Egungo egoeraHistorian lehenengo aldiz, ez dago elebakarrik, euskalduna eta alfabetatua izatea gauza bera dira gazteen artean. 16-26 urte bitarteko gazte gehienek guraso erdaldunak dituzte (Europan kasu bakarra?). Historian lehenengoz daukagu euskara batua ere, eta errazago idazten da euskaraz hitz egin baino. Gazteen gehiengo zabalak euskaraz badaki eta noizbait, nonbait erabil-tzen du, eskolan bakarrik bada ere. Egoera horren aurrean,

    Botila erdi hutsa edo erdi betea?Batzuk erdi hutsa ikusten dute besteek erdi betea, beste ba-tzuek botila zulatuta dagoela Kikek dio, geografikoki, demo-grafikoki eta funtzionalki lehen baino hobeto gaudela baina, hala ere, ahulak garela. Egoera minorizatua izan arren, Hiz-kuntza komunitate aktibo eta dinamikoa daukagu. Beraz, botila honekin bizi beharko dugu urte askoan.

    Gaur egun, hiztunen borondatea eta babesa izugarriak dira, eta herritarrek duten atxikimendua ere bai, horrek neurri ba-tean biziraupena ziurtatzen du, kanpoko erasoak handiak ez badira, baina aurrerabidea ez. Horretarako ezinbestekoa da in-terbentzio politikoa.

    Ura sototik sartzen zaigu, ez teilatutikAzken urteotan ahalegin handia egin da euskara formalaren alde, eta erabileran ere hobekuntzarik handiena hortxe gertatu da; unibertsitatean, administrazioan Baina gabeziak ditugu eguneroko egoera informaletan, haserretzen garenean, ligatze-rakoan, familian, lagun artean adierazkortasuna falta da, eta horrek euskaraz bizitzeko ezintasun handia dakar.

    Nork ez du erabili noizbait euskaola?Kontuan hartu behar da batzuen gaitasunak ez duela gehia-gorako ematen, eta beraz, euskaolik ezean horiek gazteleraz egingo luketela. Gazteen artean talde nortasuna ematen duen zerbait ere izan liteke, moda kontu bat, gerora zuzentzen dena. Azken batean, Kikeren iritziz, beti erabili izan da euskaola. Orain beharbada dimentsio handia hartu du, baina jendea eus-karaz ari da. Zenbat jendek utzi dio euskaraz egiteari ahoa za-baldu orduko zuzendu zaiolako?

    Beraz, zer egin? Alde batetik kontuz ibili behar dugu balorazioekin, egoerak oso diferenteak baitira. Gure ikuspegiak zabaldu behar ditugu dena ez da txuri edo beltz. Akatsak egiteari eta euskaolari bel-durra galdu behar zaio, hiztun onenek ere erabili izan dute.

    Kikeren ustez, gaiari buruz hitz egin behar da, egoerak es-plizitatu, hizkuntzaren egoeraz hausnartu, soziolinguistika ira-katsi eskoletan, soziolinguistika inmersioa. Harreman sareak sortu eta hedatu, euskarazko kultura eta produktuak sustatu, euskararekin jolastu eta gogoa piztu eta landu. Zumaia eta an-tzeko herri euskaldunen zeregina berriz, hemengo bizi-indarra esportatzea da, gazte hizkera, esamoldeak irradiatzea eta beste lekuetara zabaltzea.

    Eta jakina, hainbeste baina esateari utzi eta daukaguna baloratzeari garrantzia eman behar zaiola nabarmendu zuen, hitzaldi osoan erabilitako tonu positiboari eutsita.

    kike amoNarriZ

    Bideoa

    TESTUA: JOSUNE HERRARTE / UdAL EUSKARA TEKNIKARIA

  • b a L e i k e 2 0 1 3 m a r t x o a 5 b a L e i k e 2 0 1 3 m a r t x o a 5

    baLe

    ike

    +eu

    ska

    ra

    arnas-uneak; gazteak eta euskararen momentua

    Espazioak garrantzitsuak dira, baina baita denbora ereIzenburuari berari heldu zion lehenengotik Jonek, arnasgune kontzeptua hain modan dagoen honetan, berak arnas-uneak defendatzen ditu, espazioarekin baino denborarekin lotuta. Hasiera-hasieratik beste ikuspegi bat eskaini zuen Jonek, an-tropologiatik gertuago dagoena soziolinguistikatik baino.

    Gazteek eskolan euskara ikasten dute, baina gero zergatik ez dute erabiltzen? Hori da gaur egun nonahi dabilen galdera. Duela 30 urte kezka ezagutzarena zen, baina hori eskolarekin gain-ditu da neurri batean, eta orain erabilerak kezkatzen gaitu. Jone Mirenek beste hausnarketa bat egiten du, ordea: Galdera hori egokia da? Ondo formulatuta dago? Ala helduok geure ikuspegitik egiten dugun galdera da? Beharbada galderak bes-te bat izan behar luke; nork, norekin, noiz, zertarako, zergatik erabiltzen dute gazteek euskara?

    Gazteen ezagutza, erabilera eta motibazioa aztertzeko hainbat ikerketa egin izan dira baina guztiak ere helduen ikus-pegitik egin dira eta gazteek oso paper pasiboak izan dituzte ikerketatan; galderei erantzutea besterik ez baitute egin (in-kesten bidez, foroetan). Emaitzetatik ondorioztatzen da gazteek ondo ikasia dutela zer erantzun behar duten; euska-ra maitatu behar da, gure hizkuntza da. transmititu zaiena azken batean. Baina, Jone Mirenek zalantza egiten du, dau-kagun informazioa guztiz aberatsa da? Ala hutsuneak ditu? Izan ere, apenas inork hartu duen astirik gazteei dedikatzeko, beraiekin lasaiago egoteko, hitz egiteko eta ikerketak beste era batera egiteko; hortik arnas-uneen kontua.

    Eskola ez da nahikoa izan euskara normalizatzeko14-15 urteko gazteekin generoaren ikuspuntutik egiten diren ikerketek erakusten dute ez dela berdintasunik lortu. Ikerketa horietan azaltzen da, gazteek futbolean eta kirolean ikusten

    dituztela gizonezkoak, eta emakumeak, berriz, hitz egiten eta txutxu-mutxuetan. Ez zaigu gustatzen hori entzutea, baina telebistari erreparatzea baino ez dago, gure gizartea ere ho-rrelaxe irudikatu litekeela ikusteko. Zerk agintzen du telebis-tan? Futbolak eta txutxu-mutxuen programek. Azken batean gazteak gizarte globalaren isla garbia dira.

    Beraz, beste paralelismo bat eginez, Jone Mirenek atera-tzen duen ondorioa da, eskola mistoa ez dela nahikoa izan gizartean berdintasuna lortzeko, eta, era berean, euskarazko eskola ere ez dela nahikoa izan euskara normaltasunez era-biltzeko. Hala ere, balantze positiboa egiten du, eskolak lan handia egin duela uste du. Bere esanetan, eskolagatik izan ez balitz gaur egun ez ginateke puntu honetan egongo.

    Denak berdindu nahian dibertsitatea areagotu du eskolak bere ustez, denak euskaldundu nahian, abaniko zabal-zabala ireki du; oso-oso euskalduna denarengandik hasi eta ia eus-karaz ez dakienean amaitzeraino, dena continuum bat da eta hor barruan mota askotako jendea